بار بگويد، خداوند متعال برايش چهل و پنج هزار حسنه مىنويسد و چهل و پنج هزار سيئه را از او محو مىنمايد و چهل و پنج هزار درجه او را بالا مىبرد، او چون فردى خواهد بود كه قرآن را در يك روز دوازده هزار بار خوانده باشد و (بالاخره) خداوند سبحان خانهاى در بهشت برايش مىسازد».
7- كلمات پنجگانه
پيامبر اكرم-6- فرمود:
674-«الا اعلّمكم خمس كلمات خفيفات على اللسان، ثقيلات في الميزان، يرضين الرّحمن، و يطردن الشّيطان، و هنّ من كنوز الجنّة و من تحت العرش، و هنّ الباقيات الصّالحات. قالوا: بلى يا رسول اللَّه، فقال-6-: قولوا سبحان اللَّه، و الحمد للَّه، و لا اله الّا اللَّه، و اللَّه اكبر، و لا حول و لا قوّة الّا باللَّه العلىّ العظيم» و قال خمس بخّ بخّ لهنّ ما اثقلهنّ في الميزان».
يعنى: «آيا پنج كلمه به شما بياموزم كه بر زبان، سبك باشد و در ميزان، عمل سنگين، كلماتى كه خداوند رحمان را راضى كرده شيطان را طرد نمايند، كلماتى كه از گنجهاى بهشتند و از زير عرش آمده، باقيات صالحات باشند؟ گفتند: بلى يا رسول اللَّه! فرمود: بگوييد: سبحان اللَّه و ... منزّه است خداوند! سپاس و ستايش مخصوص خداوند است! معبودى جز خداوند نيست، خداوند بزرگتر است و هيچ دگرگونى و قدرتى جز به واسطه خداوند بلند مرتبه با عظمت، وجود ندارد آنگاه پنج مرتبه فرمود: به به به اين كلمات كه چقدر ميزان را سنگين مىسازند».
8- تسبيحات اربعه
از امام باقر-7- روايت شده است كه فرمود:
675-«مرّ رسول اللَّه-6- برجل يغرس غرسا في حائط له فوقف عليه و قال: الا ادلّك على غرس اثبت اصلا و اسرع ايناعا و اطيب ثمرا و ابقى؟ قال: فدلّنى يا رسول اللَّه، فقال: اذا اصبحت و امسيت فقل: سبحان اللَّه، و الحمد للَّه، و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر، فانّ لك بذلك ان قلته بكلّ تسبيحة عشر شجرات في الجنّة من انواع الفاكهة و هنّ من الباقيات الصّالحات. قال: فقال الرّجل: فانّى اشهدك يا رسول اللَّه، انّ حائطي هذا صدقة مقبوضة على فقراء المسلمين اهل الصّدقة، فانزل اللَّه تبارك و تعالى ايات من القران:فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى
[1].
يعنى: «رسول خدا-6- از كنار مردى گذر مىكردند كه در باغش مشغول كاشتن درختى بود، حضرت ايستاد و به او فرمود: آيا درختى به تو معرفى كنم كه ريشهاش استوارتر باشد و زودتر برسد و ميوههاى پاكتر و بادوامتر بدهد؟ عرض كرد: راهنمايى كن مرا اى رسول خدا! فرمود: هر گاه وارد صبح و شام شدى، بگو: سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر، كه اگر اين را بگويى براى تو در برابر هر يك تسبيح، از هر ميوهاى ده درخت در بهشت خواهد بود و اين كلام يكى از مصاديق باقيات صالحات است.
آن مرد گفت: اى رسول خدا! من تو را شاهد مىگيرم و اين باغم را تحويل تو مىدهم تا براى مسلمين صدقه باشد- آنانى كه اهل صدقهاند- در اينجا خداوند تبارك و تعالى آياتى از قرآن را نازل فرمود: هر كس عطا و احسان كرد و تقوا داشته، نيكى را تصديق نمود، ما كار او را سهل و آسان مىگردانيم».
[1]- سوره دليل، آيه 5- 7.
«محمد بن خالد برقى» از حضرت صادق از پدرش از جدّش- عليهم السّلام- نقل كرده است كه:
676-«قال رسول اللَّه-6-: من قال: سبحان اللَّه،
غرس اللَّه له بها شجرة في الجنّة، و من قال: الحمد للَّه، غرس اللَّه له بها شجرة في الجنّة و من قال لا اله الّا اللَّه غرس اللَّه له بها شجرة في الجنّة و من قال: اللَّه اكبر، غرس اللَّه له بها شجرة في الجنّة. فقال له رجل من قريش: اذا شجرنا في الجنّة لكثير. قال-6-: نعم، و لكن ايّاكم ان ترسلوا عليها نيرانا فتحرقوها، و ذلك قول اللَّه عزّ و جلّ:يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ
[1]».
نى: «رسول خدا-6- فرمود:
هر كسى بگويد: «سبحان اللَّه» خداوند در برابر آن، درختى در بهشت برايش مىكارد.
هر كسى بگويد: «الحمد للَّه» خداوند در برابر آن، درختى در بهشت برايش مىكارد، هر كسى بگويد: «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» خداوند در برابر آن، درختى در بهشت برايش مىكارد، و هر كسى بگويد: «اللَّه اكبر» خداوند در برابر آن درختى در بهشت برايش مىكارد.
در اينجا مردى از قريش به آن حضرت گفت: بنا بر اين، درختان ما در بهشت زياد خواهد بود، رسول خدا-6- فرمود: بله اما مبادا به سوى آن درختها آتش بفرستيد و آنها را بسوزانيد كه خداوند عزيز و جليل مىفرمايد: اى اهل ايمان! خدا و رسولش را اطاعت كنيد و اعمالتان را باطل ننماييد».
[1]- سوره محمد-6-، آيه 33.
و از آن حضرت است كه:
677-«انّ النّبىّ قال لاصحابه ذات يوم: أ رأيتم لو جمعتم ما عندكم من الثّياب و الابنية و الامتعة ثمّ وضعتم بعضه على بعض أ كنتم ترون انّه يبلغ السّماء؟
قالوا: لا يا رسول اللَّه، قال: أ فلا ادلّكم على شيء اصله في الارض و فرعه في السّماء؟ قالوا: بلى، قال: يقول احدكم اذا فرغ من الفريضة: سبحان اللَّه و الحمد اللَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر ثلاثين مرّة فانّ اصلهنّ في الارض و فرعهنّ في السّماء، و هنّ يدفعن الهمّ الهدم، و الحرق، و الغرق، و التّردّى في البئر، و اكل السّبع، و ميتة السّوء، و البليّة الّتى تنزل من السّماء في ذلك اليوم على العبد و هنّ الباقيات الصّالحات»
. يعنى: «پيامبر اكرم-6- روزى به ياران خود فرمود:
اگر تمامى لباسها و ساختمانها و وسايل زندگى خود را جمع كنيد و روى هم بگذاريد، آيا خيال مىكنيد به آسمان مىرسد؟ گفتند: نه، يا رسول اللَّه! فرمود: آيا شما را به چيزى راهنمايى كنم كه ريشهاش در زمين و شاخهاش در آسمان باشد؟ گفتند:
بلى. فرمود: هر يك از شما آنگاه كه از نماز واجب فارغ شد، سى مرتبه بگويد:
«سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر»
كه ريشه اين كلمات در زمين است و شاخ برگش در آسمان و همين كلام است كه غم و فرو ريختن ديوار و آتش گرفتن و غرق شدن و افتادن در چاه و خوردن درندگان و مرگ بد و بلاهايى كه از آسمان نازل مىشود را در آن روز از بنده دفع مىكنند و همين كلمات، باقيات صالحاتند».
«حماد بن عثمان» از امام صادق-7- از پدرانش از حضرت على7نقل كرده است كه فرمود:
678-«قال رسول اللَّه-6- لمّا اسرى بى الى السّماء دخلت الجنّة فرأيت فيها قيعانا بقعا من مسك، و رأيت فيها ملائكة يبنون لبنة ذهب و لبنة فضّة و ربّما امسكوا فقلت لهم: ما لكم ربّما بنيتم و ربّما امسكتم؟ فقالوا:
امسكنا حتّى تجيئنا النفقة، قلت: و ما نفقتكم؟ قالوا: قول المؤمن: سبحان اللَّه، و الحمد للَّه، و لا اله الّا اللَّه، و اللَّه اكبر، و اذا قالهنّ بنينا، و اذا سكت و امسك امسكنا».
يعنى: «رسول خدا-6و سلّم- فرمود: وقتى به آسمان برده شدم، بهشت را ديدم كه در آن سرزمينى بود و بقعههايى از مشك در آن قرار داشت، ملائكهاى را ديدم كه خشتهايى از طلا و خشتهايى از نقره را روى هم مى چيدند و گاهى اوقات هم دست نگه مىدارند، به آنان گفتم: چرا، گاهى مىچينيد و گاهى دست نگه مىداريد؟ گفتند: دست نگه مىداريم تا خرجى ما برسد. گفتم:
مكر خرجى شما چيست؟ گفتند: سخن مؤمن كه مىگويد:
سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر
هر وقت اينها را بگويد: بنا را مىچينم و هر وقت ساكت شود و دست نگه دارد ما نيز دست نگه مىداريم».
9- استغفار
«سكونى» از حضرت صادق-7- روايت كرده است كه فرمود:
679-«قال رسول اللَّه-6-: خير الدّعاء الاستغفار».
يعنى: «رسول خدا-6- فرمود: بهترين دعا استغفار است».
و فرمود:
680-«انّ للقلوب صدأ كصدأ النّحاس فاجلوها بالاستغفار».
يعنى: «قلبها را زنگارى است چون زنگ مس كه بايد با استغفار، جلايش دهيد».
و فرمود:
681-«من اكثر الاستغفار جعل اللَّه له من كلّ همّ فرجا، و من كلّ ضيق مخرجا، و رزقهمِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ»
.
يعنى: «هر كه استغفارش را زياد كند، خداوند متعال برايش از هر غمى، گشايشى و از هر تنگنايى، راه عبورى فراهم مىكند و از راهى كه گمان نمىبرد، به او روزى مىرساند».
«زراره» از حضرت صادق-7- روايت كرده است كه:
682-«اذا اكثر العبد من الاستغفار رفعت صحيفته و هى تتلألأ».
يعنى: «هر گاه بنده، استغفارش را زياد كند، نامه اعمالش به حالت نورانيّت بالا مىرود».
از حضرت رضا-7- نقل شده است كه فرمود:
683-«مثل الاستغفار مثل ورقة على شجرة تحرّك فتناثر و المستغفر من ذنب و هو يفعله كالمستهزئ بربّه».
يعنى: «استغفار مانند اين است كه درختى حركت داده شود و برگهايش بريزد، اما كسى كه گناه را انجام مىدهد و در همان حال، استغفار مىنمايد، مانند كسى است كه پروردگارش را به تمسخر گرفته است»[1].
و فرمود:
684-«كان رسول اللَّه-6- لا يقوم من مجلس و ان خفّ حتّى يستغفر اللَّه خمسا و عشرين مرّة»
. يعنى: «رسول خدا-6- از مجلسى- و لو كم و سبك- بر نمىخاست مگر اينكه بيست و پنج بار از خدا طلب مغفرت مىنمود».
و از آن حضرت نقل شده است كه:
685-«كان رسول اللَّه-6- يستغفر اللَّه غداة كلّ يوم سبعين مرّة و يتوب الى اللَّه سبعين مرّة، قلت: و كيف كان يقول: استغفر اللَّه و اتوب
[1]- يعنى« استغفار»، حركتى است كه موجب ريزش گناهان مىگردد، همچنان كه برگهاى درخت با حركت مىريزند».
اليه؟ فقال-7-: كان يقول: استغفر اللَّه سبعين مرّة، و يقول: اتوب الى اللَّه سبعين مرّة».
يعنى: «رسول خدا-6- صبح هر روز، هفتاد مرتبه استغفار و هفتاد مرتبه توبه مىنمود راوى گويد: پرسيدم: چگونه؟ مىگفت
استغفر اللَّه و اتوب اليه
؟ فرمود: هفتاد مرتبه مىفرمود:
استغفر اللَّه
و هفتاد مرتبه مىفرمود:
اتوب الى اللَّه»
. و فرمود:
686-«الاستغفار و قوللا إِلهَ إِلَّا اللَّهُخير العبادة، قال اللَّه العزيز الجبّار:
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ
[1]».
يعنى: «استغفار و كلاملا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، بهترين عبادت است كه خداى عزيز و جبار فرمود: بدان كه معبودى جز اللَّه نيست و براى گناه خود، طلب آمرزش نما».
[1]- سوره محمد-6-، آيه 19.
فصل: بهترين اوقات ذكر
بهترين اوقات «ذكر» وقت سحر است و بعد از صبح و عصر.
از امام باقر و امام صادق- عليهما السّلام- روايت شده است كه فرمودند:
687-«املئوا اوّل صحائفكم خيرا و اخرها خيرا يغفر لكم ما بينهما».
يعنى: «ابتدا و انتهاى نامههاى اعمالتان را پر از خير كنيد تا ما بينشان بخشيده گردد».
«هارون بن موسى تلعكبرى» از امام صادق-7- روايت كرده است كه فرمود:
688-«قال رسول اللَّه-6-: من قال بعد العصر في كلّ يوم مرّة واحدة: استغفر اللَّه الّذى لا اله الّا هو الحىّ القيّوم ذو الجلال و الاكرام و اسأله ان يتوب علىّ توبة عبد ذليل خاضع فقير بائس مستجير مستكين لا يملك لنفسه نفعا و لا ضرّا و لا حياة و لا موتا و لا نشورا، امر اللَّه الملكين بتحريق صحيفته كائنا ما كانت»
. يعنى: «رسول خدا-6- فرمود: كسى كه در هر روز بعد از عصر، يك بار بگويد:
استغفر اللَّه الّذى
... طلب آمرزش مىكنم از خدايى كه معبودى جز او نيست، زنده و پا برجاست، صاحب جلالت و تكريم است و از او مىخواهم كه رحمتش را بر من برگرداند كه بندهاى خوار و خاضع و فقير و بىچيز و