1- با شراب افطار کند.
2- دشمن سرسخت اهلبيت باشد.
3- صاحب شاهين.
از حضرت پرسيدم: صاحب شاهين چيست؟ حضرت فرمود: شطرنج.
فصل سوم
آثار و فوائد روزهداري
§آثار معنوي و تربيتي
§تأثير خانوادگي
§آثار اجتماعي
§آثار اقتصادي
§آثار بهداشتي
§تقويّت اراده
§عزّت نفس
§صبر و حلم
§فروتني
§دوري از گناهان
§کمخوري
§همدردي با محرومان
§زياد شدن تضرّع و خشوع
§تقويّت حافظه
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
آثار و فوايد روزهداري
بايد توجه داشت که فلسفه عالي و فائده مهم روزه گرفتن، همان است که قرآن در آيه 183 فرمودند:
«روزه باعث ايجاد تقوا در انسان ميشود»، ولي در کنار آن فوائد ديگري نيز براي روزهداري وجود دارد، که آنها هم به نوبۀ خود اهميت دارند؛ بعضي از آنها عبارتند از:
1- آثار معنوي و تربيتي
روزه، با کيفيتي که دارد، در حقيقت روح معنوي و ايماني انسان را تقويت و ارادۀ او را در اجتناب از معاصي و گناه قوي و نيرومند ميگرداند، و رمضان ماه خودسازي و تزکيه است.
در اين باره امام عليعليهالسلامچنين توصيه ميفرمايد: «عَلَيْکُمْ بِصيامِ شَهْرِ رَمَضانَ فِانَّ صِيامَهُ جُنَّةٌ حَصينَةُ »؛[1]
بر شما باد به روزه ماه رمضان، زيرا روزۀ اين ماه سپري است و نگهدارنده از آتش جهنم (و يا قلعهايست محکم که انسان را از تمامي خطرات حفاظت مينمايد).
پيامبر بزرگ اسلام n ارزش معنوي عبادات و فرائض را مشخص فرمود و از نظر مراتب و درجات براي هر يک از آنها ارزشهاي به خصوصي ذکر کرده و از باب آنکه اهميت روزه و خودسازي بوسيله آن از يک امتياز خاصّي برخوردار است، او را باب و دروازۀ عبادات
[1]. امالي طوسي ، ح2 ، ص 136.
قرار ميدهد: لِکُلِّ شَيء بابٌ وَ بابُ الْعِبادَةِ الصَّوْمُ ؛[1]براي هر چيزي باب و دريست، و درِ عبادات روزه است.
و کمتر عبادتي است که داراي شرائط خاصي است که در حين خواب ثواب عبادت و طاعت براي شخص ثبت گردد که فرمود:«نَوْمُ الصّائمِ عِبادةٌ»2 خواب روزهدار عبادت است3.
روزه عبادتي نسبتاً شاق و مشکل است که بايد بندۀ خدا به اين عبادت مهم تن در دهد که تا از اين باب و دروازه وارد به عبادات ديگر شود.
بنابراين روزه، دروازۀ عبادات است، به معناي اينکه خودسازي و مقاومت در انجام عبادات را از روزه بايد شروع نمود.
از اهميت روزه همين بس، که در حديث قدسي آمده، خداوند متعال ميفرمايد:
کُلُّ حَسَنَةٍ بِعَشرِ اَمثالِها اِليٰ سَبْعِمَأَةِ ضِعْفٍ اِلّا الصِّيامَ فَاِنَّهُ لِي و اَنَا اَجْزي بِهِ ؛
هر حسنه و عمل نيکي، ده برابر تا هفتصد برابر پاداش دارد.مگر روزه،زيرا براستي روزه متعلق به من است و من مستقيماً ثواب و جزاي روزه را ميدهم.
2- تأثير خانوادگي
روزه، موجب رشد و تکامل معنويات بين اعضاي يک خانواده و تأسّيِ نسبت به يکديگر در اطاعت و عبادت خدا، و پيدايش حسّ
[1]و 2 و 3. محجه البيضاء ، ج2 ، ص 122.
وحدت، برابري و همياري، ايثار و رسيدگي به فقراء و نيازمندان جامعه ميشود؛ زيرا مجموعۀ اعضاي يک خانواده، تشکيل دهنده اجتماع بشري است و در نتيجه روح ايثار و همدردي و همنوازي در بين اعضاي يک خانواده، و در مجموع کل خانوادهها، باعث زدودن فقر و فلاکت و رفع شکاف طبقاتي ميباشد و اين خودش، يکي از آثار روزه است.
3- آثار اجتماعي
روزه، موجب تهذيب جامعه، و توام با روح تعادل و همبستگي و برادري بين مسلمين و همدردي و همنوازي، و استحکام پايههاي فضايل اخلاقي و منهدم ساختن رذايل اخلاقي از قبيل فسق و فجور، فحشاء و جنايت ميباشد. پيشوايان گرامي دين، در روايات و ادعيۀ اسلامي، ماه رمضان را ماه مواسات ناميدهاند.[1]
از نتايج بارز روزه،برانگيختنحسّ همدردي نسبت به مستمندان و همنوعان تنگدست است. آنانکه زندگي آسودهيي دارند و رنج فقر و طعم گرسنگي و تشنگي را نچشيدهاند. ممکن است از حال مستمندان غافل بمانند و روزه وسيلهاي است که آنان را از غفلت ميرهاند و رنج مستمندان را به ياد آنان ميآورد تا به دستگيري فقيران همت گمارند و به درد دل آنان برسند.
از سويي به احسان و اطعام و انفاق به مستمندان در ماه مبارک رمضان بسيار سفارش شدهاست و از سوي ديگر گرسنگي و تشنگي روزه
[1]. وسايل الشيعه ،ج 7 ، ص 3 ؛ کافي ، ج 4 ، ص 66 .
موجب درک رنج مستمند ميگردد، و بدين ترتيب ثروتمند به فقيرنزديک ميشود،و احساسها رقّت مييابد و احسان و انفاق فزوني ميگيرد و جامعه کمک به همنوع را ميآموزد.
«مواسات» يعني سهيم ساختن برادران در رزق و روزي، و رمضان را بهمين جهت ماه مواسات ناميدهاند.
تا مسلمانان به احسان نسبت به هم بپردازند و با تمرين بر اين صفت ارزندۀ انساني، جامعه را از حقد و کينه برهانند، و برادر وار، در کنار هم از نعمت هاي الهي بهره بگيرند؛ و شايسته است که روزهداران به همۀ اين نکات انساني روزه توجه کنند، بکوشند واقعاً فريضه روزه را آنچنان که بايد بجا آورند و ماه مبارک رمضان را آنچنان که سزاوار اين ماه است بسر آورند تا همگان از برنامههاي سازندۀ اسلاميبهرهمندشوند.
ازحضرت امام حسنعسگريعليهالسلامپرسيدند: چرا روزه واجب شده است؟
فرمودند: تا ثروتمند درد گرسنگي را دريابد و به فقير توجه کند.[1]
و هشام از امام صادق A علت روزه را پرسيد، فرمود: «خداوند روزه را واجب کرد تا غني و فقير با هم مساوي باشند. و بدان جهت که غني رنج گرسنگي را لمس نکرده تا به فقير رحم کند؛ و هر وقت چيزي خواسته، قدرت بدست آوردن آن را داشته است،خدا خواسته است که ميان بندگانش يکنواختي بوجود آورد و خواسته است ثروتمند،طعم گرسنگي را بچشد،و اگر جز اين بود، ثروتمند بر مستمند و گرسنه ترحم
[1]. کافي ، ج 4 ، ص 181؛ وافي ، ج 2 ، کتاب الصيام ، ص 6 .
نميکرد.[1]
4- آثار اقتصادي
روزه، سدي در مقابل اسراف و تبذير بوده و باعث عدم تبعيض و شکاف طبقاتي از نظر اقتصادي است، زيرا بوسيله بذل و بخشش و انفاق مالي، هيچ گاه فردي در اجتماع مسلمين،گرفتار فقر و تنگدستي نخواهد شد.
اميرالمؤمنين عليعليهالسلامميفرمايد: فقر و تنگدستي، مرگ بسيار بزرگ و فجيع است[2]، زيرا سختي مرگ يکبار است، اما سختي فقر و تنگدستي بيشمار است.
روزه، فريضهاي است که مسلمان را از غرقه شدن در ماديگرايي و حرص و آز براي لذت هاي مادي، و مسابقه براي مصرف و تنپروري ميرهاند، و به او ميآموزد که به فکر ديگران باشد و بر خواهشهاي جسماني خويش مسلط گردد و به مصرف به قدر نياز قناعت ورزد و از اسراف و تبذير بپرهيزد.
روزه، به مسلمان ميآموزد که با کم، هم ميتوان زيست، و حرص و طمع، فقط غرق شدن در ماديات و انحراف از معنويات است، و براي زيستن لازم نيست که با همۀ وجود به تن و لذت هاي آن پرداخت.
روزه، به مسلمان مناعت و قناعت را ميآموزد، و ارزش اين صفات و تأثير آن در ايجاد صفات برجستۀ ديگر، همچون زهد و جود و بخشش بسيار است. قانع از ديگران بينياز است
[1]. وافي ، ج 2 ، کتاب الصيام ، ص 8 .
[2]. ارکان اسلام ، ص 30 ؛ ميزان الحکمه ، ج 7 ، ص 504 .