که امساک از خوردن و آشاميدن، عاليترين روش درماني است.
يکي از پزشکان ميگويد: «طرح درمان بوسيلۀ روزه چنان معجزه آساست که بکار بستن آن ،مسير طرح ها و برنامههاي طب عملي و جراحي را تغيير خواهد داد، زيرا روزه راه تازهاي به روي دانش پزشکي ميگشايد، و سلاح مؤثري براي مبارزه با بيماري ها به اين دانش ميبخشد، سلاحي که ميتوان آن را از راه هاي گوناگون مورد استفاده قرار داد، و انسان را در مبارزه با علت بيماري ها براي بهبود بيماران به نتيجۀ مطلوب و آشکار ميرساند».[1]
خلاصه اينكه؛بررسي فوايد بهداشتي وطبي روزه در اين مختصر نميگنجد،آنانکه به توضيح بيشتر علاقمندند، ميتوانند به کتاب هايي که در اين زمينه تأليف شده است، مراجعه نمايند.[2]
آنچه بر شمرديم، گوشههايي از برخي نتايج و آثار فريضۀ الهي روزه است، و ماه روزه علاوه بر اين ها، سودمنديها و برکات ديگري نيز دارد که در پرورش اسلامي فرد و جامعه بسيار مؤثر است:
1- تقويت اراده
بدست آوردن ارزش هاي اخلاقي و تأمين سعادت آخرت، همراه با تحمل ناگواري هاست.
حضرت عليعليهالسلامميفرمايد:«اَلْمَکارِمُ بِالْمَکارِه»ارزش هاي والاي
[1]. روزه روش نوين ، تأليف الکسي سوفورين .
[2]. رک: اهميت روزه از نظر علم امروز ؛ روش نوين براي درمان بيماريها ؛ اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج 3 .
انساني با ناگواري ها بدست ميآيد.[1]
تحمل ناگواري ها، نياز به ارادهي نيرومند دارد که با داشتن آن، انسان بر خواستههايي که او را فرومايه ميسازد، پيروز ميگردد. اراده؛ همان ترمزي است که در سراشيبي هلاکت، انسان را نجات ميدهد و بهترين راه براي بدست آوردن آن، روزه گرفتن است.
انسان با روزهداري،که امساک از خوردن و آشاميدن و خودداري از برخي چيزهاي ديگر است، در واقع با خواهشهاي خويش ميجنگد و در برابر غرائز خود مقاومت ميکند تمرين اين عمل، اراده و تصميم را در انسان نيرومند ميسازد و جان را از قيد حکومت و سلطۀ هوس ها و خواهش ها ميرهاند.
2- عزّت نفس
انسان با ايمان، عزيز است و حق ندارد خود را نزد ديگران خوار و ذليل کند. با گرفتن روزه، در مييابيم که براي رسيدن به آب و نان، نبايد بردۀ اين و آن شويم.حق ديگران را پايمال نموده و برادران ديني خود را فريب دهيم. اگر در تنگناها قرار گرفتيم، هرگز آبرو و حيثيت خود را از دست نداده و دست نياز به ديگران دراز نکنيم و اگر بيگانگان خواستند با کمکهاي اقتصادي، شرف و استقلال ما را به يغما ببرند، هرگز زير سلطه آنان نميرويم و اگر ما را محاصره اقتصادي قرار دهند، مقاومت ميکنيم.
[1]. غرر الحکم ، ج1 ، ص 19 ، ح43 .
3- صبر و حلم
صبر از خصائصي است که در اخلاق اسلام بر آن بسيار تأکيد شده است، انسان مسلمان در زندگي فردي و اجتماعي خويش، در راه هدف هايي مبارزه ميکند و با مشکلاتي نيز روبرو است، بدون خصلت صبر، پيروزي بر مشکلات و رسيدن به هدفها آسان نيست.
انسان زودرنج و کم حوصله، نزد ديگران سبک و بيمقدار است و از ميدان امتحان نيز، سربلند بيرون نميآيد، ولي همه مردم، انسان خويشتن دار و پرحوصله را دوست دارند، وجود او را مفيد ميدانند.
روزه (به ويژه در روزهاي گرم و طولاني تابستان که فشار تشنگي طاقتفرسا ميشود) بطور چشمگيري به انسان صبر و مقاومت ميبخشد و تحمل رنج و سختي را بر آدمي آسان ميسازد.
قرآن کريم با توجه به همين اثر است که از روزه به «صبر» تعبير کرده است«وَاسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ و الصَّلواةِ...»؛[1]از صبر (روزه) و نماز کمک بگيريد...
و پيامبر گرامي اسلامصلياللهعلیهوآلهماه رمضان را ماه صبر ناميدهاند و فرمودهاند:«شَهْرُ الصَّبْرِ وَ اِنَّ الْصَّبْرَ ثَوابُهُ الْجَنَّةُ»؛[2]رمضان ماه صبر است و پاداش صبر، بهشت است.
[1]. سوره بقره/45 .
[2]. کافي ، ج4 ، ص 66 .
4- فروتني و تواضع
خودبزرگبيني وغرور،خصلت زشتياست که انسان را در اجتماع از چشم ديگران مياندازد.
انسان مغرور، هميشه تنهاست، هيچکس دوست ندارد با او رفت و آمد کند؛ چرا که کسي حاضر نيست، فخرفروشي او را تحمل کند و خود را نزد او کوچک نمايد.
انسان با روزه گرفتن، ناتواني و بيچارگي خود را در مييابد و باور ميکند که فروتني و تواضع، امري پسنديده است.
5- دوري از گناهان
با گرسنگي و تشنگي، شهوت انسان فروکش ميکند و شيريني ترک خواستههاي حيواني را در مييابد و براي رسيدن به لذّت بالاتر، از لذت هاي زودگذر دنيا دست بر ميدارد.
اگر لذت ترک لذت بداني دگر لذت نفس، لذت نخواني
6- کمخوري
پزشکان معتقدند که علاج برخي از بيماري ها، کمخوري است و پرخوري، علت بسياري از امراض است. وقتي معدۀ انسان خالي از غذا باشد، مغز، آمادگي بيشتر براي تفکر و توجه به علم و دانش پيدا ميکند و ما با روزه گرفتن به اين حقيقت پي ميبريم، رسول خداصلياللهعلیهوآلهنيز در اين زمينه ميفرمايد: «معده، مرکز بيماري ها و پرهيز و کم خوردن، سرآمد همۀ
درمان هاست».[1]
7- همدردي با محرومان
کسي که در رفاه زندگي ميکند و مزۀ گرسنگي را نچشيده، از درد بيچارگان و گرسنگان بيخبر است چنين انساني با گرفتن روزه، از خواب غفلت بيدار ميشود و به فکر کمک به افراد بيبضاعت ميافتد و اين زمينهساز از بين رفتن فاصله طبقاتي در جامعه است.
آري احسان نمودن به فقراء و ارباب حاجت، از فوايد روزه است، چرا که به سبب روزه و ادراک گرسنگي، حال فقراء و اهل مسکنت بر او ظاهر ميشود و ميداند که ايشان چه ميکشيدهاند و چه ميکشند و اين باعث رقّتِ قلب و احسان نمودن به ايشان ميشود.
8- زياد شدن تضرّع و خشوع
فائده ديگر، زياد شدنِ تضرّع و خشوع است، چرا که روزه باعثِ قلّتِ کدورت و تخفيف تيرگي دل است و جلاي دل موجب تضرّع و خشوع است و تضرّع و خشوع موجب قرب الهي است و نيز باعث زيادتي رسوخ التجاء است به جناب عزّت، چرا که روزه، موجب صفا و جلاي دل است و جلاي دل، موجب اُنس بباري تعالي و قطع از مخلوق است.
در روزه آن قدر فوائد هست که به حيطۀ ضبط در نميآيد و آنچه بيان شد کافي است از براي هر که صاحب عقل و هوش است و توفيق عمل دارد.
[1]. بحارالانوار، ج 52 ، ص 290.
9- تقويت حافظه
اثري که روزه در افزايش حافظه ميبخشد، تأثيري فيزيولوژيکي است که در نتيجۀ رسيدن غذاهاي پاک پس از چند ساعت بي غذايي در سلول هاي مغز بوجود ميآورد.
همانطوري که خوابيدن در شب تأثير فيزيولوژي ميبخشد که نتيجۀ آن، در وقت صبح ظاهر ميگردد، اگر در آن زمان بخواهيد معلوماتي را به حافظه بدهيد، براحتي ميپذيرد، در اثر اين که از آرامش و سکون بالائي برخوردار است.
از فوائد ديگر روزه آن است که بسياري از تمايلات نفساني را امساک نمايد و بر خواستههاي خويش غلبه کند.
در اثر اجتناب از خواهش هاي نفساني، روان از آرامش رفيعي برخوردار ميشود.
در آن لحظه، اگر کسي بخواهد از محفوظات خود استفادۀ لازم را بکند، بسيار موفقيتآميز خواهد بود.
حضرت عليعليهالسلامدر اين زمينه ميفرمايد: سه چيز موجب تقويت حافظه است؛
1. مسواک کردن دندان ها.
2. روزه داشتن.
3. قرآن خواندن.[1]
^^^
[1]. شهادت علم و فلسفه به اهميت و خوبي نماز و روزه ، ج 2 ، ص 50 ؛ سيره ماه رمضان ، ص 179.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل چهارم
وظائف روزهداران در ماه رمضان
§دعا و مناجات
§توبه و استغفار
§تلاوت قرآن
§عبادت و بندگي
§افطاري دادن
§رسيدگي به مستمندان
§صله ارحام
§دوري از گناهان