این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل چهارم
وظائف روزهداران در ماه رمضان
§دعا و مناجات
§توبه و استغفار
§تلاوت قرآن
§عبادت و بندگي
§افطاري دادن
§رسيدگي به مستمندان
§صله ارحام
§دوري از گناهان
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
وظايف روزهداران در ماه مبارک رمضان
الف) دعا و مناجات
دعا، يعني خواندن خداي بزرگ و از او ياري خواستن. دعا، يعني پيوند با آفريدگار توانا و حکيم در غم و شادي، راحتي و گرفتاري و در لحظه لحظۀ زندگي.
در فرهنگ اسلام، دعا کردن به درگاه خداوند يکي از مشخصاتي است که ويژه موحدان و مؤمنان است، چنانکه خداوند ميفرمايد:
1-«قُلْ ما يَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُکُمْ»؛[1]
اي پيامبر! بگو اگر دعا نکنيد و خدا را نخوانيد، پروردگار من به شما هيچ اعتنايي نخواهد کرد.
و آنگاه که پروردگار به کسي اعتنايي نکند، خسران دنيا و آخرت، و ضلالت و هلاکت او حتمي خواهد بود. در مقابل، کساني که خدا را بخوانند و به راستي از او ياري بخواهند، آفريدگار مهربان بدون شک، فريادشان را پاسخ مثبت خواهد داد، زيرا که خود چنين وعده داده است:
2-«وَ قالَ رَبُّکُمْ اُدْعُوني اَسْتَجِبْ لَکُمْ»؛[2]پروردگارتان گفت مرا بخوانيد تا شما را اجابت کنم.
بنابراين دعا کردن و نيازهاي خود را از خدا خواستن، يکي از صفات ضروري همۀ خداپرستان و مؤمنان است و هر
[1]. سوره فرقان/77 .
[2]. سوره غافر/60 .
موحّد بايد در همه لحظات زندگي و در همۀ موقعيت ها خدا را بخواند و سلاح دعا را همراه داشته باشد که:
«اَلدُّعاءُ سِلاحُ الْمُؤمِن»؛
اما بهترين ماهها براي دعا کردن، ماه رمضان است و بهترين حالت براي خواندن خدا و از او ياري خواستن حالت روزه است.
رمضان، ماه دعا است، پيشوايان گرامي فرمودهاند، مؤمنان در اين ماه و بويژه در شبهاي مبارک قدر در دعا و نيايش مبالغه کنند و با توجه به اثرات سازندۀ دعا و نيايش، روزهداران ميتوانند در پيوند معنوي خويش، با خداي متعال تحولي بوجود آورند و بيش از پيش به ذات متعال هستي بخش او نزديک شوند و کسب فيض کنند.
و از روايات و سخنان معصومينعلیهمالسلامهم چنين بر ميآيد که دعا، حتّي مقدّرات حتمي را رد ميکند و آنچه که بايد بشود جلوي او را ميگيرد.
عمر بن يزيد که از روات احاديث است، گفت از ابوالحسن امام کاظم A شنيدم که ميفرمود:
«اِنَّ الدُّعاءَ يَرُدُّ ما قَدْ قُدِّرَ وَ ما لَمْ يُقُدَّرْ، قُلْتُ وَ ما قَدْ قُدِّرَ عَرَفْتُهُ فَمالَمْ يُقَدَّرْ؟ قالَ: حَتّيٰ لا يَکُونَ»؛[1]همانا دعا بر ميگرداند، آنچه را مقدّر شده و آنچه را کهمقدّر نشده، عرض کردم: مقدّر شده را دانستم، مقدّر نشده کدام است؟ فرمود: تا اينکه تقديري درباره آن نشود (يعني دعا جلوي تقدير را ميگيرد و براي خداوند بداء حاصل ميگردد).
دعاهايي که از ائمه معصومينعلیهمالسلامدر موارد مختلف، بخصوص
[1]. کافي ، ج4 ، ص 215 ؛ اختصاص شيخ مفيد ، ص 219.
در روزها و شب هاي با عظمت ماه رمضان نقل شده، بيانگر يکي از بزرگترين نعمت هاي الهي و جلوههاي جلال و جمال خداي بزرگ است که تنها در مکتب امامان بزرگوار ما يافت ميشود و بدون شک چنين روح عارفانه و دعاهاي با عظمتي را در هيچ يک از مکاتب و اديان نخواهيم يافت.
رمضان بهار دعا است، و لحظاتي که روزهدار به دعا ميپردازد از پر شکوهترين لحظات زندگي اوست.
پيامبر اکرمصلياللهعلیهوآلهدرباره دعا کردن در ماه رمضان چنين ميفرمايد:«اَيُهّاَ النَّاس... وَ ارفَعُوا اِليْهِ اَيْدِيَکُمْ بِالدُّعاء في اَوْقاتِ صَلواٰتِکُمْ فَاِنَّها اَفْضَلُ السّاعاتِ يَنْظُرُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ فيها بِالرَّحْمَةِ اِليٰ عِبادِهِ...»؛[1]
هان اي مردم! در ماه رمضان و به هنگام نماز دست هايتان را به دعا بسوي پروردگار متعال بلند کنيد که چنين لحظاتي، با فضيلتترين لحظات زندگي شماست که در آن هنگام خداوند، با ديدۀ محبت به بندگان نظر ميافکند.
و نيز در رواياتي ديگر ميفرمايد:«اَرْبَعَةٌ لا تُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَةٌ وَ يُفتَحُ لَهُمْ اَبْوابُ السَّماء وَ يَصيرُ اِلَي الْعَرْشِ، دُعاءُ الْوٰالِدِ لِوَلَدِهِ وَ الْمَظْلُومِ عَليٰ مَنْ ظَلَمَهُ وَ الْمُعْتَمِرٍ حَتّيٰ يُرْجَعَ وَ الصائمِ حَتّيٰ يُفْطِر»؛[2]
دعاي چهار نفر مستجاب است و رد نميشود و درهاي آسمان از براي ايشان گشوده شده، دعوت آنها تا به عرش اعلاء ميرسد يعني ديگر حاجبي و
[1]. خطبۀ شعبانيه.
[2]. روزه، درمان بيماريهاي روح و جسم ، ص 219 .
مانعي در استجابت نماند:1- دعاي پدر در حق فرزند2- نفرين مظلوم بر ظالم 3- دعاي کسي که حج عمره انجام ميدهد تا برگردد. 4- روزهدار تا وقت افطار.
همچنين امام عليعليهالسلامدر اين زمينه ميفرمايد: بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعاي زياد، اما دعاي شما دافع بلاي شماست و استغفار شما از بين برنده گناهان است.[1]
ب) توبه و استغفار
رمضان ؛ماه آمرزش و توبه و بازگشت به سوي خداست؛ آنانکه در زندگي خويش آلودگيهايي داشتهاند، ميتوانند با روزه، جان خود را شستشو دهند و در خلوت سحرها، با رو کردن به خداي متعال درون را صفا بخشند و از خداي خويش طلب آمرزش کنند و ميتوانند با همين زمينه براي هميشه از کجيها و گمراهيها دست بردارند و به راه آيند.
پيشوايان معصوم D فرمودهاند گناهان در اين ماه بخشوده ميشود؛ در اين مژدۀ بزرگي است براي آنانکه لغزش هايي داشتهاند تا نوميد نباشند و از برکات اين ماه استغفار کنند و بسوي خدا بازگردند و روي دل به سوي او دارند و با او پيمان بندند که از گناهان دست بشويند و خود را اصلاح کنند و گذشته را جبران نمايند و بدون ترديد گناهکار
[1]. عرفان اسلامي، ج6 ، ص 229 .
پشيماني که در اين ماه مبارک براي خدا روزه بدارد و از گذشته خويش شرمسار باشد و از خدا آمرزش بخواهد، مورد مهر و عفو خداوند قرار خواهد گرفت و سعادتش تأمين ميشود.
از برکت هاي اين ماه، همين انقلاب روحي و تحول دروني روزهداران و همين توفيقات عملي است که انسان آلوده را پاک ميسازد و از عذاب الهي که محصول گناهان است نجات ميبخشد و روزهدار را از ظلمت ها به نور ميکشاند، به نور تقوي، به نور فضيلت هاي اخلاقي، به نور توبه و بازگشت به سوي خدا، به نور مهر و رحمت خداي متعال ...
آري استغفار، با معني و رمزدار است که ميتواند نفس بلا کشيدۀ آدمي را از بند برهاند و مولّد هر گونه خير و سعادتي براي او باشد و موجب قرب انسان به خداي تعالي گردد و او را معطّر و خوشبو وارد در محفل اولياءالله بنمايد.
پيامبر اکرم n ميفرمايد: «خود را با استغفار معطّر سازيد تا بوي تعفّن گناهان، شما را رسوا نسازد».
بله گناهان اشخاص، براي آنانکه اهل خرد و فهم و عرفانند مشخص ميشود. بوي زشت معاصي، عارفان را به زودي متوجه ميسازد و راه خلاصي از اين رسوائي، عبارت از استغفار و روي به خداي آوردن است.
که پيامبرصلياللهعلیهوآلهدر اين زمينه ميفرمايد: «اَيُّها النّاس اِنَّ اَنْفُسَکُمْ مَرهُونَةٌ بِاَعْمالِکُمْ فَفُکُّوها بِاِستِغفارِکُم»؛[1]اي مردم، راستي که جان هاي شما در گرو عمل هاي
[1]. خطبه شعبانيه .