کتاب ابن تیمیه امام سلفی ها

اتكا به كتاب او كتاب انساب انصار را تأليف كرده است.[1]ابن سعد، خطيب و ذهبى نيز او را عالم به انساب انصار معرفى‌كرده‌اند و خطيب پنج نفر از محدثين را نام برده كه از او حديث روايت كرده‌اند و ذهبى گفته است: كسى او را تضعيف نكرده است.[2]با اين بيان روشن مى‌شود كه اين سند نيز صحيح است. ابن جوزى محمد بن صالح را در غير سند دارقطنى‌در اين حديث با مدنى خلط كرده و از ابن حبان تضعيف او را نقل كرده است و حال آن كه اين محمد بن صالح بن مهران است و ابن حبان او را ثقه و ابن حجر صدوق خوانده و عالم به انساب نيز بوده وكسى او را تضعيف نكرده است.

از اين قبيل اسانيد صالح براى اين حديث بسيار است و ما اين چند نمونه را ذكر كرديم تا بى‌اساس بودن سخن كسانى‌كه مى‌گويند: اين حديث سند سالم ندارد روشن گردد. اگر در مورد تك تك اسانيد بحث شود سند ترمذى ونسائى وبلاذرى و ... نيز صالح بودنش روشن خواهد شد. متأسفانه امروزه وهابى‌ها با رهبرى البانى احاديث فضائل اهل بيت عليهم السلام را با اشاره به برخى‌اسانيد ضعيف و يا با اشاره به ضعف راويان ثقه بدون اشاره به توثيق اكثر محدثين و ... خواننده‌ى خود را فريب مى‌دهند و حديث را ضعيف معرفى‌مى‌كنند. بنابر اين ما به اين چند سند اشاره كرديم و الا اين حديث بدون ترديد متواتر است.

[1]. لسان الميزان، ج 3، ص 336، رقم 1384؛ علل المتناهيه، ج ص 230، ح 361.

[2]. طبقات الكبرى ابن سعد، ج 3، ص 442؛ تاريخ بغداد، ج 10، ص 62، رقم 5181؛ تاريخ الاسلام ذهبى، ج 4، ص 46، رقم 231.

برخى از علما كتاب مستقلى در باره‌ى اين حديث شريف تأليف نموده‌اند؛ مانند: طبرى، صاحب تفسير و تاريخ مشهور، ابن عقده، ابو نعيم، حاكم، ابوبكر بن مردويه، ذهبى و ابن شاهين.

متذكر مى‌شويم كه حاكم اين حديث را در «مستدرك» از انس بن مالك با دو سند روايت كرده و سندش را نيز صحيح دانسته است. سپس مى‌گويد: «اين حديث را از انس بيش از سى نفر از اصحابش روايت كرده‌اند و همچنين با سند صحيح از على، ابوسعيد، و سفينه نيز روايت شده است.» همچنين حاكم كتاب مستقلى در باره اين حديث تأليف كرده است. سبكى، مقدسى و ذهبى، نيز گفته‌اند كه اين حديث را حاكم صحيح مى‌دانسته و آن را در كتابى جمع كرده است.

حاكم حتى مى‌گويد:حديث الطير من مشهورات الأحاديث وكان على أصحاب الصحاح أن يخرجوه فى الصحاح ويقول: ذاكرت به كثيرا من المحدثين ويقول: كتبت فيه كتابا؛[1]حديث طير از احاديث مشهور است و به صاحبان صحاح (يعنى بخارى ومسلم) لازم بود كه آن را در صحاح خود روايت كنند. و مى‌گويد: «در باره‌ى اين حديث با بسيارى از اهل حديث گفت و گو كردم و كتابى نيز در باره‌ى آن نوشتم.

دروغ بودن اين نسبت كه حاكم اين حديث را غير صحيح دانسته از سخنان گذشته‌ى حاكم روشن مى‌شود. مضافا شخصى كه اين نسبت را به حاكم داده و از او نقل كرده، ابوعبدالرحمن شاذيوخى است‌[2]كه او مجهول است. نقل چنين سخنى حتى در صورت‌

[1]. معرفة العلوم الحديث حاكم، ص 93.

[2]. تذكرة الحفاظ ذهبى، ج 3، ص 1042؛ سير اعلام النبلاء ذهبى.

صحت سندش با وجود تصريحات گذشته از جانب حاكم در كتبش و بدون اشاره به آن‌ها خود يك نوع دروغ و خدعه و فريب آشكار خواننده كتابش است.

همچنين ابن كثير مى‌گويد: استاد ما ذهبى كتابى در مورد اين حديث نوشته و پس از ذكر احاديث بيش از نود نفر از تابعين را نام برده است كه آن‌ها اين حديث را از انس روايت كرده‌اند.[1]ابن كثير نام 54 نفر از تابعين را كه اين حديث را از انس روايت كرده‌اند در كتابش ذكر كرده است.

وقتى يك حديث را تنها از انس بيش از نود نفر از تابعين روايت كرده‌اند، كجا جاى شك در صحت چنين حديث باقى مى‌ماند، مگر اينكه انسان مغرض و داراى هدف كينه جويانه باشد.

اما روايت انس بن مالك؛ او مى‌گويد: «در نزد پيامبر صلى الله عليه وآله پرنده‌اى (بريان شده) بود. آن حضرت فرمودند: «خداوندا! محبوب‌ترين خلق وبنده‌ات را به نزد من بياور تا همراه من اين پرنده را بخورد.» آنگاه ابوبكر آمد وحضرت او را برگرداندند. سپس عمر آمد، او را نيز رد كردند. سپس على آمد وبه او اجازه دادند.»[2]

علاوه بر اين در داستان اين حديث چنين مشهور است:

عن أنس بن مالك قال: كنت أخدم رسول الله صلى الله عليه وآله فقدم لرسول الله صلى الله عليه وآله فرخ مشوي فقال: اللهم ائتني بأحب خلقك إليك يأكل معي من هذا الطير قال: فقلت اللهم اجعله رجلا من النصار فجاء علي فقلت إن رسول الله صلى الله عليه وآله على‌

[1]. تاريخ ابن كثير، ج 7، ص 384.

[2]. سنن الكبرى نسائى، ج 5، ص 107، ح 8398 و خصائص نسائى، ج 9، ص 125؛ مسند ابى‌يعلى، ج 7، ص 105، ح 4052؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 125.

حاجة ثم جاء فقلت إن رسول الله صلى الله عليه وآله على حاجة ثم جاء فقال رسول الله صلى الله عليه وآله افتح فدخل فقال رسول الله صلى الله عليه وآله ما حبسك علي فقال إن هذه آخر ثلاث كرات يردني أنس يزعم أنك على حاجة فقال: ما حملك على ما صنعت؟ فقلت: يا رسول الله سمعت دعاءك فأحببت أن يكون رجلا من قومي فقال رسول الله صلى الله عليه وآله: إن الرجل قد يحب قومه؛خلاصه اين حديث اين است: وقتى پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمودند: خدايا محبوب‌ترين بنده‌ات را به نزد من بياود تا همراه من اين پرنده را بخورد، اميرالمؤمنين عليه السلام سه مرتبه به در خانه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله آمدند، ولى انس كه دعاى آن حضرت را شنيده بود دوست داشت كه آن محبوب‌ترين شخص از جمله هم ديارانش يعنى از انصار باشد. بنابر اين هر دفعه به اميرالمؤمنين مى‌گفت كه پيامبر صلى الله عليه وآله مشغول هستند. و با اين روش اجازه نمى‌داد تا اميرالمؤمنين عليه السلام داخل خانه شوند. تنها در آخرين مرتبه بود كه وقتى على آمد و پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله صداى در را شنيدند خود به انس دستور دادند كه ببين چه كسى است؟ انس گفت «على است.» حضرت فرمودند: «بگزار بيايد.» آنگاه وقتى پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله اميرالمؤمنين عليه السلام را ديدند فرمودند: «اى على، چرا دير كردى؟ من خيلى وقت است كه منتظر تو هستم.»[1]

اين حديث را حاكم به شرط بخارى ومسلم صحيح دانسته است. اما ذهبى در «تلخيص» در مورد يكى از اسانيد اين روايت گفته است: «ابن عياض را نمى‌شناسم»، ولى بعداً در «ميزان الاعتدال» به اين اشتباه خود پى برده ومى‌گويد: «حاكم در «مستدرك» پس از نقل حديث «طير» گفته است كه به شرط شيخين‌

صحيح است ومن آن‌جا گفته بودم كه همه راويانش ثقه‌اند غير از اين راوى (ابن عياض) و اين را آن‌جا متهم كرده بودم، ولى سپس برايم روشن شد كه اين راوى نيز شخص راستگو و صدوق بوده است.»[2]

يادآور مى‌شويم كه ذهبى در حديث دوّم حاكم نيز در باره‌ى ابراهيم بن ثابت همين اشتباه را كرده ودر «ميزان الاعتدال» به آن اشاره كرده است و آن‌جا نيز گفته است كه اين حديث داراى سندهاى فراوانى است كه من آن‌ها را در كتابى جمع كرده‌ام.»[3]هيثمى نيز به صحيح بودن اين حديث اشاره كرده است.

اما ببينيد ابن تيميه در مورد اين حديث چه مى‌گويد: «پيامبر صلى الله عليه وآله يا مى‌دانست كه محبوب‌ترين مردم نزد خداوند على است و يا نمى‌دانست. اگر مى‌دانست مى‌توانست كسى را بفرستد تا على را صدا كند ... و يا مى گفت: «خدايا، على را به نزد من بياور كه او محبوب‌ترين شخص نزد تو است.» چه حاجت است بر دعا ومبهم گذاشتن در دعا. اگر نام على را ذكر مى‌كرد انس را از آرزوهاى باطل راحت مى‌ساخت تا انس در را بر روى على نبندد.»[4]

بايد گفت: اينكه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله مى‌دانستند كه آن شخص جز اميرالمؤمنين عليه السلام كسى ديگرى نيست، جاى هيچ شبهه‌اى نمى‌باشد. و روش آن حضرت كه مسأله را به اين صورت بيان فرمودند به خاطر آن است كه فضيلت و حقيقت امير المؤمنين را به مردم بهتر برسانند؛ زيرا در جاى خودش در علم بلاغت ثابت شده كه يكى از روش‌هاى تأكيد بر امرى و نشان دادن اينكه امر خيلى امر مهم است اين‌

[1]. المستدرك على الصحيحين، ج 3، ص 141، ح 4650؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 125 و 126.

[2]. ميزان الاعتدال، ج 3، ص 465، ح 7180.

[3]. ميزان الاعتدال، ج 1، ص 25، ح 59.

[4]. منهاج السنة، ج 7، ص 374.

است كه مطلب براى مخاطب به صورت مبهم عرضه گردد تا او را وادار به جست و جو نمايد. و اين چنين عرضه كردن مطلب از ديدگاه علم بلاغت به مراتب بهتر از آن است كه از اوّل اسم و رسم تعيين گردد.

براى ابن تيميه بهتر بود مسأله را اول از ديدگاه علم بلاغت مورد بررسى قرار مى‌داد.

يكى ديگر از دورغ‌هاى ابن تيميه در مورد اين حديث آن است كه او اين حديث را از نظر آگاهان به حقايق حديث دروغ معرفى كرده است. و اين در حالى است كه چنانى كه ملاحظه نموديد حديث مذكور را حديث شناسان معروفى چون احمد بن حنبل، ترمذى، نسائى، بزار، ابن حبان، حاكم، مقدسى، هيثمى و ديگران روايت كرده‌اند وچندين نفر از محدثان بزرگ مانند ابن عقده، طبرى، ابو نعيم، حاكم و ذهبى كتب مستقل در مورد آن حديث نوشته‌اند.

ذهبى در شرح حال حاكم مى‌گويد:

وأما حديث الطير فله طرق كثيرة جدا قد افردتها بمصنف ومجموعها هو يوجب ان يكون الحديث له اصل ....[1]حديث طير واقعاً سندهاى زيادى دارد ومن كتاب مستقلى در باره‌ى آن نوشتم ومجموع آن دلالت مى‌كند كه حديث اصل دارد» يعنى يقيناً آن را پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرموده‌اند.

با اين وجود بايد دقت داشته باشيم كه ذهبى با پيروى از هوا وهوس در «ميزان الاعتدال» راويان زيادى را بدون هيچ دليل وبه مجرد روايت حديث طير متهم كرده است.[2]

[1]. تذكرة الحفاظ ذهبى، ج 3، ص 1042.

[2]. ميزان الاعتدال، شرح حال رقم 47 و 59 و 390 و 891 و 2007 و 2270 و 5048 و 7644 و ....

ابن تيميه و تكذيب حديث غدير

در داستان غدير خم پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله اميرالمؤمنين عليه السلام را به امر خداوند متعال رسما به جانشينى خويش منصوب كرده و آن را به امت اسلامى اعلام فرمودند. ابن تيميه در مورد قسمت اول حديث غدير كه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمودند: «هر كه من مولاى او هستم پس على نيز مولاى اوست» مى‌گويد:

وأما قوله من كنت مولاه فعلي مولاه فليس هو في الصحاح لكن هو مما رواه العلماء و تنازع الناس في صحته فنقل عن البخاري وإبراهيم الحربي وطائفة من أهل العلم بالحديث انهم طعنوا فيه و ضعفوه و نقل عن احمد بن حنبل انه حسنه كما حسنه الترمذي ... و قال ابن حزم ... وأما «من كنت مولاه فعلى مولاه» فلا يصح من طريق الثقات أصلا .... نحن نجيب بالجواب المركب فنقول: أن لم يكن النبي صلى الله عليه وآله قاله فلا كلام وإن كان قاله فلم يرد به قطعا الخلافة بعده إذ ليس في اللفظ ما يدل عليه و مثل هذا الأمر العظيم يجب أن يبلغ بلاغا مبينا؛[1]اين حديث در صحاح نيامده است، ولى آن از چيزهايى است كه علما روايت كرده‌اند (پس بخارى و مسلم فوق علما هستند!.) مردم در صحتش نزاع دارند و از بخارى، ابراهيم حربى وطائفه‌ى از اهل علم به حديث نقل شده كه آن‌ها بر اين حديث طعنه زده وآن را تضعيف كرده‌اند. از احمد نقل شده كه او اين حديث را حسن دانسته چنان‌كه ترمذى نيز حسن دانسته است. ابن حزم گفته است: اين حديث از طرق ثقات اصلا صحيح نيست .... ما (ابن تيميه) پاسخ مركب مى‌دهيم و مى‌گوييم:

[1]. منهاج السنه، ج 7، ص 120 و 121.

پيامبر صلى الله عليه وآله اين سخن را نگفت پس حرف ديگرى نيست. اگر هم گفته باشد قطعا از آن، خلافت پس از خود را اراده نكرد؛ زيرا در لفظ حديث چيزى كه دلالت بر خلافت كند نيست و در مانند اين امر عظيم لازم است كه به صورت آشكار ابلاغ كند.

پاسخ:حديث «من كنت مولاه فعلى مولاه» حديثى است كه هيچ حديثى در مكتب اهل سنت به درجه‌اى آن نمى‌رسد؛ زيرا حدود 130 نفر از صحابه آن‌را روايت كرده‌اند و برخى از محدثين اهل سنت و وهابى بر خلاف ميلشان اعتراف بر تواتر آن كرده‌اند. براى روشن شدن دروغگويى ابن تيميه و عظمت اين حديث به بعضى موارد اشاره مى‌كنيم.

ذهبى پس از نقل اين حديث مى‌گويد: متن اين حديث متواتر است.[1]

در جاى ديگر مى‌گويد: صدر حديث متواتر است.[2]ابن كثير نيز اين سخن ذهبى را نقل كرده و با سكوت به تواتر اين حديث اعتراف كرده است.

البانى وهابى مى‌گويد: قسمت اول حديث از پيامبر صلى الله عليه وآله متواتر است.[3]

شعيب ارنؤوط نيز كه از محدثين وهابى است مى‌گويد: براى اين حديث شواهد فراوانى است كه به حد تواتر مى‌رسد.[4]

كتانى اين حديث را در كتاب احاديث متواتره‌اش وارد كرده و از سيوطى ومناوى نيز نقل كرده است كه آن را متواتر دانسته‌اند.[5]

[1]. سير اعلام النبلاء، ج 8، ص 335، ذيل شرح حال رقم 86.

[2]. سير اعلام النبلاء، ج 4، ص 426؛ البدايه و النهايه ابن كثير، ج 5، ص 233.

[3]. احاديث صحيحه البانى، ج 4، ص 344، ح 1750.

[4]. حاشيه‌اى مسند احمد، ج 1، ص 300 ذيل حديث شماره 3062.

[5]. نظم المتناثر من الحديث المتواتر، ح 232.

جزرى حنفى نيز اين حديث را متواتر دانسته است.[1]

ذهبى مى‌گويد:

جمع (الطبرى) طرق حديث غدير خم في أربعة أجزاء رأيت شطره فبهرني سعة رواياته وجزمت بوقوع ذلك؛[2]طبرى طرق حديث غدير خم را در چهار جزء جمع كرده، من مقدارى از آن را ديدم و فراوانى‌آن مرا حيرت زده كرد و يقين كردم كه اين داستان اتفاق افتاده است.

ابن حجر مى‌گويد:

واما حديث «من كنت مولاه فعلي مولاه» فقد أخرجه الترمذي والنسائي وهو كثير الطرق جدا وقد استوعبها بن عقدة في كتاب مفرد وكثير من اسانيدها صحاح وحسان؛[3]اما حديث «من كنت مولاه فعلى مولاه» در واقع داراى اسانيد بسيارى است ... و بسيارى از سندهاى آن صحيح وحسن هستند.

همين مقدار براى شناخت عظمت اين حديث شريف كفايت مى‌كند و الا تصريح محدثين به تصحيح آن فراوان است. احمد بن حنبل كه ابن تيميه به دروغ مى‌گويد كه اين حديث را حسن دانسته تنها در مسندش اين حديث را از نه نفر از شيوخش با يازده سند روايت كرده است و عبدالله در مسند جمعا با پانزده سند اين حديث را نقل كرده و نسائى با چهارده سند آن‌را در سنن الكبرى و خصائصش روايت كرده و هيثمى در كتابش بيش از بيست سند اين حديث را صحيح و حسن‌

[1]. اسنى المطالب، ص 3.

[2]. سير اعلام النبلاء، ج 14، ص 277.

[3]. فتح البارى، ج 7، ص 61.