کتاب احکام دفاع و امر به معروف و نهی از منکر

نماِیندة خود در سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی چنِین مِی‌فرماِید:

سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی ِیک نِیروِی انقلابِی است که بر پاِیة دِین و تقوا و درک و عمل انقلابِی به وجود آمده و وظِیفة اساسِی نماِیندة اِین جانب در آن عبارت از: نظارت مستمر بر حفظ و استحکام اِین پاِیة اساسِی و برخورد با تخلّفات و پِیشگِیرِی از آنهاست.[1]

اهمِیّت و نقش زِیربناِیِی آموزش‌هاِی عقِیدتِی ـ سِیاسِی در حفظ و استحکام پاِیه‌هاِی اعتقادِی و بصِیرتهاِی سِیاسِی موجب شد که اِین مهم در چارچوب «نظام آموزشِی» جامع و فراگِیرِی تحقق ِیابد که دربرگِیرندة سطوح مختلف علمِی و تخصصِی پاسداران، بسِیجِیان و سربازان باشد. با تشکِیل نِیروهاِی پنجگانة سپاه و تصوِیب قانون استخدامِی و نِیز لحاظ عنصر عقِیدتِی ـ سِیاسِی در کلِیة درجات، ادارة آموزشهاِی عقِیدتِی سِیاسِی نماِیندگِی ولِی فقِیه در سپاه، «نظام آموزش» را هماهنگ با نظام آموزشِی و خدمتِی کارکنان سپاه تدوِین و با اهداف زِیر براِی اجراِی آن برنامه‌رِیزِی کرده است:

1- تربِیت نِیروِی مؤمن و متعهد به ارزشهاِی اسلام ناب محمدِی صلِی الله علِیه و آله.

2- توسعه و تعمِیق دانش و بِینش عقِیدتِی سِیاسِی پاسداران.

3- اِیجاد تواناِیِی و انگِیزة فکرِی و معنوِی در انجام وظاِیف و مأمورِیت‌هاِی محوّله.

در نظام آموزشِی عقِیدتِی سِیاسِی، مباحث براساس تحصِیلات کارکنان، در دو سطح کلِی ِیک و دو ارائه مِی‌گردد. براِی سطح ِیک، آموزش عمومِی و سه مرحله آموزش ضمن خدمت شامل شش دورة تداوم آموزش و سه دورة آموزش تخصصِی (تخصصِی اولِیه، تخصصِی تکمِیلِی و سرپرستِی) در نظر گرفته شده است.

سطح دو نِیز شامل دوره‌هاِی کاردانِی، کارشناسِی، مقدماتِی رسته‌اِی، عالِی رسته‌اِی، دافوس، عالِی جنگ و چهار مرحله آموزش ضمن خدمت شامل شش دوره تداوم آموزش مِی‌شود.

[1]بخشِی از حکم مقام معظم رهبرِی به نماِینده ولِی فقِیه در سپاه (مورخه 6/4/1369).

براِی هر ِیک از دوره‌ها شمارة شناسة (کد) مخصوصِی در نظر گرفته شده است که مشخص‌کننده سطح، مرحله و دوره است؛ براِی مثال شماره شناسه «132» رقم سمت چپ نشانگر سطح ِیک، رقم وسط بِیانگر مرحلة سوم و رقم سمت راست گوِیاِی دوره دوّم است.

از آنجا که دوره‌هاِی عمومِی، تخصصِی و سرپرستِی، عمومِی افسرِی، کاردانِی، کارشناسِی، مقدماتِی و عالِی رسته‌اِی، دافوس و عالِی جنگ مرحله ندارند، رقم وسط با صفر مشخص شده است؛ به عنوان مثال شمارة شناسة «102» نشانگر سطح ِیک و دوره دوم از دوره‌هاِی آموزش طولِی است.

نظام آموزشِی دربرگِیرندة هفت موضوع به شرح ذِیل است:

1- اصول عقاِید

2- اخلاق اسلامِی

3- احکام

4- معارف قرآن

5- تارِیخ اسلام

6- دانش سِیاسِی ـ اجتماعِی

7- نظام دفاعِی

با توجه به تنوع موضوعات، شمارة هر موضوع نِیز در پِی شماره هر دوره، پس از علامت ممِیز (/) مِی‌آِید. براِی مثال، عدد 5 در شماره شناسة «5/132» بِیانگر آن است که موضوع دورة ِیاد شده «تارِیخ اسلام» است.

مسئولِیت تهِیه و تدوِین متون آموزشِی مورد نِیاز نماِیندگِی ولِی فقِیه در سپاه بر عهده پژوهشکده تحقِیقات اسلامِی است. متون مورد نظر با توجه به سطح معلومات و تخصّص نِیروهاِی آموزشِی و نوع و حوزة مأمورِیت آنان، در گروههاِی تحقِیقاتِی پژوهشکده، تدوِین و پس از طِی مراحل اعتبار بخشِی محتواِیِی و شکلِی زِیر نظر کارشناسان و صاحب نظران موضوع در سطح حوزه و دانشگاه، به تأِیِید نماِینده ولِی فقِیه در سپاه و ِیا نماِیندة اِیشان مِی‌رسد.

کتاب حاضر با شناسة (کد) 3/214 و شامل دو بخش از نظام آموزش‌هاِی عقِیدتِی سِیاسِی سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی است.

پِیشنهادها و تجربِیات مربِیان ارجمند و برادران عزِیز متربِّی، راهگشا و مشوّق ما در رفع کاستِی‌هاِی متون آموزشِی خواهد بود. از خداوند متعال مِی‌خواهِیم که روز به روز بر بِینش و آگاهِیهاِی اسلامِی ما بِیفزاِید و آنها را عمِیق‌تر سازد.

ادارة آموزش‌هاِی عقِیدتِی سِیاسِی

نماِیندگِی ولِی فقِیه در سپاه

مقدمه‌

«دفاع» در فقه اسلامى براى جلوگيرى از خطرهاى ناشى از تجاوز و توطئه‌هاى دشمنان و متجاوزان تشريع شده و در عرصه‌هاى گوناگون نظامى، سياسى، اقتصادى، فرهنگى و حتى در امور شخصى- با احكام ويژه خود- انجام مى‌پذيرد. براساس آن، مسلمان حق دارد در برابر متجاوزان، از حريم جان، مال، عرض، ناموس، دين و آيين، آرمان‌هاى مقدس دينى و وطن و ميهن اسلامى دفاع كند.

از سوى ديگر، ممكن است خطرهايى از داخل، كيان اسلام و حوزه اسلامى را تهديد كند. از اين رو، براى جلوگيرى از اين‌گونه خطرها، فقه اسلامى باب «امر به معروف و نهى از منكر» را به‌عنوان فريضه‌اى مهم در خود جاى داده است كه در پرتو آن، واجبات ديگر بر پا مى‌شود؛ راه‌ها امن و تجارت و كسب‌ها حلال مى‌گردد و مفاسد اجتماعى ريشه‌كن مى‌شود. همچنين اسلام از خطرات مصون مى‌ماند و امر حكومت و نظام اسلامى مستحكم مى‌گردد.

امر به معروف و نهى از منكر شرايط، آداب و احكام ويژه‌اى دارد و هر چه موارد معروف و منكر از اهميت و حساسيت بيشترى برخوردار باشد، تأكيد امر و نهى در آن موارد نيز بيشتر خواهد بود؛ چرا كه در امر و نهى گاهى به مواردى برمى‌خوريم كه از نظر اسلام، هيچ حد و مرزى ندارد و بايسته است كه انسان در آن‌گونه موارد، براى برپايى معروف و ريشه‌كنى منكر از جان و مال و آبرو نيز مايه بگذارد.

كتاب حاضر تلاشى است در تبيين «احكام دفاع و امر به معروف و نهى از منكر» طبق فتاوا و نظرات امام خمينى قدس سره؛ و سعى شده احكام فقهى دو باب ياد شده به سبك آموزشى و روش دسته‌بندى مطالب، متناسب با نياز پاسداران عزيز ارائه گردد. در پاره‌اى موارد نيز به استفتاءات جديدى از مقام معظم رهبرى (حفظه‌الله) استناد شده است. اميد است اين تلاش مورد رضايت خداوند بزرگ قرار گيرد و گامى مثبت در تبيين و شناسايى احكام اسلامى باشد.

معاونت متون آموزشى و كمك‌آموزشى‌

گروه علوم اسلامى‌

بخش اول

دفاع‌

مسائل مربوط به «دفاع»، دركتاب‌هاى فقهى، ضمن بحث «اقسام جهاد» مورد بررسى قرار گرفته است. فقهاى بزرگوار، جهاد را به دو قسم «ابتدايى» و «دفاعى» تقسيم كرده‌اند.

جهاد ابتدايى، جهادى است كه از طرف مسلمانان براى دعوت كفار به اسلام صورت مى‌گيرد و مشروط به بلوغ، عقل، برده نبودن، مرد بودن و نظاير آن‌ها مى‌باشد. اين جهاد به امر امام7يا نايب خاص او انجام مى‌شود و به اجماع مسلمانان، واجب كفايى است.

جهاد دفاعى، جهادى است كه در آن، جمعى از كفار، بر مسلمانان هجوم آورند و از تهاجم آن‌ها، بر اسلام ترسيده شود، يا آن كه دشمن در فكر سلطه بر سرزمين‌هاى اسلامى و اسارت زن و فرزند مسلمانان و غارت اموال آنان باشد.[1]از اين قسم جهاد، به «دفاع» تعبير مى‌شود.

در ميان فقيهان راستين تنها كسى كه باب مستقلى درباره مسائل دفاع تحت همين عنوان مطرح و احكام مربوط به آن را بررسى كرده است، امام خمينى قدس سره مى‌باشد.

در اين بخش از كتاب به بيان گونه‌هاى مختلف دفاع و احكام ويژه آن‌ها مى‌پردازيم.

[1]ر.ک: جواهر الکلام، شِیخ محمدحسن نجفِی، ج 21، ص 18؛ تذکرة الفقهاء، علامه حلِی، ج 1، ص 406.

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

درس اول

اهميت، وجوب و اقسامِ دفاع‌

واژه «دفاع» از ماده «دفع» به‌معناى دور كردن و راندن است و در باب مفاعله به معناى حمايت كردن و يارى رساندن آمده است؛ «دافَعَ عَنْهُ» يعنى از او حمايت كرد و به او يارى رساند.[1]

در اصطلاح شرعى نيز نوعى جهاد است و آن در موقعى است كه دشمنان بر مردم مسلمان هجوم آورند.[2]

«دفاع» امرى فطرى است كه خداوند در نهاد همه موجودات عالم از جمله انسان قرار داده است. اسلام با مقرراتى كه درباره اين امر فطرى و چگونگى آن وضع كرده، آن را به شكل منطقى و درستى جهت داده است.

انسان، قدرت دفاعى خود را گاهى در جانبدارى از دين و آيين، مقدسات دينى، آرمان‌هاى مكتبى، وطن و ميهن اسلامى و امورى از اين قبيل به كار مى‌گيرد و گاهى به حمايت از جان، مال، آبرو و ناموس خويش اقدام مى‌كند و در برابر متجاوزان به حريم و حقوق خود و بستگانش به دفاع مى‌پردازد. بر اين اساس مى‌توان دفاع را به دو قسم «دفاع از كيان اسلام و حوزه اسلامى» و «دفاع شخصى» تقسيم كرد كه به شرح آن‌ها مى‌پردازيم.

[1]المنجد، لوِیس معلوف، واژة دفع.

[2]فرهنگ معارف اسلامِی، سِید جعفر سجادِی، ج 2، ص 325 (با اندکِی تصرّف).