از عموميت اينگونه آيات مىتوان دريافت كه هرگاه دشمنان اسلام، سرزمينى از سرزمينهاى اسلامى را مورد هجوم قرار دهند و يا مسلمانان را دچار حمله و قتل و غارت كنند، بايد با آنها پيكار كرد.
دفاع از كيان اسلام به اندازهاى اهميت دارد كه بعضى از فقيهان نامدار همانند شيخ جعفر كاشفالغطا فتوا دادهاند كه فرمانده مىتواند نيروهاى مورد نياز- مسلمان يا غير مسلمان- را براى شركت در نبرد ملزم كند! همچنين مىتواند در صورت لزوم به نيروهاى حاضر در صحنه اجازه مرخصى ندهد، مگر آنكه نيروى رزمى به مقدار نياز در جبهه وجود داشته باشد.[1]
مرحوم ميرزاى قمى نيز اجبار افراد متخلف را- كه دفاع بر آنان واجب است- از باب امر به معروف، جايز بلكه واجب شمرده، در پاسخ اين پرسش كه:
در صورتى كه اين مجاهده [با روسيه] و مدافعه، لازم و واجب گرديد شرعاً، آيا كسانى كه در اين امر تهاون و تخاذل نموده، ترك واجب مىنمايند، از باب امر به معروف، اجبار به امتثال مىتوان نمود يا نه؟ و آيا كسانى كه تهاون و خوددارى مىنمايند، عاصى و معاقب اخروى هستند يا نه؟
مىفرمايد:
بلى، اين هم از اعظم انواع معروف است و ترك آن از اعظم انواع منكر، و جايز است (بلكه واجب است مؤكداً) بر كسى كه جامع شرايط امر به معروف و نهى از منكر باشد، عمل به آن.[2]
وجوب دفاع از كيان اسلام
اگر دشمن، اساس اسلام و اجتماع مسلمانان را تهديد كند و كشور اسلامى را مورد هجوم قرار دهد، بر مسلمانان واجب است، به هر وسيلهاى كه مىتوانند با بذل جان و مال و مانند آن دفاع نمايند.[3]
[1]ر.ک: کشف الغطا، شِیخ جعفر کاشف الغطا، ص 407.
[2]جامع الشتات، مِیرزاِی قمِی، ج 1، ص 383.
[3]تحرِیر الوسِیله، امام خمِینِی قدس سره، ج 1، ص 445.
در صورتى كه دشمن قصد تصرف كشور اسلامى و اسير كردن مسلمانان را دارد، دفاع به هر وسيله ممكن، واجب است.[1]
انواع تهاجم و دفاع
قلمرو اسلام از دو طريق «نظامى» و «غير نظامى» ممكن است مورد هجوم دشمنان واقع شود. هجوم غير نظامى آنان نيز در عرصههاى گوناگون سياسى، اقتصادى و فرهنگى صورت مىپذيرد. از اين رو، چگونگى دفاع در اين موارد يكسان نخواهد بود.
در تهاجم نظامى، دفاع، همگانى و به هر وسيله ممكن صورت مىگيرد. در تهاجم غير نظامى نيز به مقتضاى نوع آن در عرصههاى سياسى، اقتصادى يا فرهنگى، دفاع، شكل ديگرى به خود مىگيرد كه مسائل آن به تفصيل خواهد آمد.
بنابراين دفاع از حوزه اسلامى را مىتوان به دو نوع «دفاع نظامى» و «دفاع غير نظامى» تقسيم كرد.
[1]همان.
پرسش
1- دفاع چند قسم است؟
2- دفاع از كيان اسلام و حوزه اسلامى به چه معنا و چند نوع است؟
3- انواع تهاجم دشمنان به كيان اسلام و حوزه اسلامى را نام ببريد.
4- هرگاه دشمن، قصد تصرف كشور اسلامى را داشته باشد، وظيفه چيست؟
5- آيا فرمانده مىتواند نيروهاى مورد نياز را براى شركت در نبرد ملزم كند، يا به نيروهاى حاضر در صحنه اجازه مرخصى ندهد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس دوم
شركت در دفاع
همانطور كه گذشت، «دفاع نظامى» يكى از انواع دفاع شمرده مىشود و منظور از آن، دفاع از اسلام و مسلمانان و سرزمين اسلامى و تمام چيزهايى است كه به اسلام و كشور اسلامى مربوط مىشود. اين دفاع در مقابل تهاجم نظامى دشمن صورت مىگيرد و مسلمانان وظيفه دارند به هر وسيله ممكن در مقام دفاع برآيند و دشمن متجاوز را عقب برانند.
شركت در اين دفاع، يك وظيفه عمومى است و مسامحه در آن گناهى نابخشودنى بوده، ذلّت و خوارى دنيا و عذاب دردناك آخرت را در پى خواهد داشت. بدين جهت، دفاع از اسلام و حوزه اسلامى واجب است و بسيج عمومى مسلمانان را مىطلبد و هر كس در حدّ توان و امكان خود بايد در آن شركت جويد. امام خمينى قدس سره مىفرمايد:
قضيه دفاع، عمومى است؛ مرد، زن، بزرگ، كوچك، پير و جوان همه بايد شركت كنند.
همان طورى كه عقل انسان هم حكم مىكند كه اگر كسى به شهر كسى ديگر هجوم آورد، اهالى شهر براى حفظ جهاتِ خودشان دفاع مىكنند و ديگر اينجا هيچ شرطى نيست. همه بايد دفاع كنند و اگر به كشور اسلامى ما هجوم، تعدّى يا تجاوز كنند، بر همه افراد مملكت، بر همه افراد كشور چه زن و چه مرد، چه بزرگ و چه كوچك، بر همه واجب است كه دفاع كنند.[1]
[1]صحِیفة نور، ج 12، ص 44.
براى توضيح بيشتر، به مسائل و استفتاءات زير توجه كنيد:
1- در جنگ دفاعى هر موقع كه دفاع واجب باشد بايد بر آن اقدام شود، اگر چه در ماه حرام باشد.[1]
2- دفاع از اسلام و جمهورى اسلامى به هر نحو ممكن بر تمام مكلفين واجب است و مشروط به اجازه نيست.[2]
3- دفع دشمن متجاوز، بر تمام مسلمين واجب كفايى است.[3]
4- در چه صورت شركت در جبهه اسلام بر همگان واجب است؟
در موقعى كه اسلام يا بلد اسلامى مورد هجوم واقع شود و به قدر كفايت نيروى مدافع در جبهه حاضر نشده باشد [بر همگان واجب است].[4]
رعايت شؤون انسانى در دفاع
مدّعيان حقوق بشر در دنياى امروز براى شكست خصم و دستيابى به اهدافشان از هيچ جنايتى فروگذار نمىكنند. به قواعد انسانى احترام نمىگذارند. بر مردم بىدفاع و شهروندان بىگناه آتش مىگشايند. زنان و كودكان بىگناه را قتل عام مىكنند. به پيران، از كار افتادگان و بيماران رحم نمىكنند و در نهايت، در برابر خصم خود به بدترين شكل رفتار مىكنند. نمونه اينگونه جنايتها در طول هشت سال دفاع مقدس از طرف رژيم بعثى عراق- كه همواره از طرف استكبار جهانى و ايادىاش نيز حمايت مىشد- به كرّات مشاهده شده است.
اما در تعاليم اسلامى، شؤون انسانى و قواعد بشر دوستانه، ارزش فراوانى دارد و تجاوز از حدود الهى در مقام دفاع مجاز شمرده نمىشود. قرآن كريم مىفرمايد:
[1]استفتاءات از محضر امام خمِینِی قدس سره، ج 1، ص 515.
[2]همان، ص 492.
[3]همان، ص 493.
[4]همان.
(وَ قاتِلُوا فى سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا انَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدينَ)[1]
در راه خدا با كسانى كه با شما مىجنگند، نبرد كنيد و از حد، تجاوز نكنيد كه خداوند تعدّى كنندگان را دوست نمىدارد.
در سيره نظامى رسول اكرم6به اين امر اهميت داده شده است؛ آن حضرت هرگاه عدهاى را براى سريّهاى گسيل مىداشت به آنان سفارش مىكرد: «... كشته شدگان را مثله نكنيد، پيمانشكنى ننماييد، پيران فرتوت، كودكان و زنان را نكشيد و درختان را- جز در صورت ناچارى- قطع نكنيد.»[2]
علامه طباطبايى قدس سره مىفرمايد:
اسلام در راه خدا جز از ابزارهاى شريف استفاده نمىكرد. از اين رو، در جنگ يا صلح، مواردى چون تخريب، آتشسوزى، استفاده از سمّ، منع آب از دشمنان را حرام دانسته، كشتن زنان، اطفال و اسيران را نيز ممنوع كرده، سفارش مىكند كه با آنان با مدارا و نيكى رفتار شود، اگر چه از دشمنان پر كينه مسلمانان باشند.
در اسلام ترور كردن غير مجاز بوده، كشتن پيران و از كار افتادگان و نيز كسى كه شروع به جنگ نكرده، تحريم شده است و ... خلاصه اينكه اسلام امورى را كه برخلاف شرف و مروّت انسانى و از خسّت، قساوت، پستى و توحّش سرچشمه مىگيرد، تحريم كرده است.[3]
[1]بقره (2)، آِیة 190.
[2]ر.ک: کافِی، ج 5، ص 27.
[3]المِیزان، ج 4، ص 164.
پرسش
1- تهاجم نظامى دشمن را چگونه بايد دفع كرد؟
2- منظور از عمومى بودن دفاع در كلام امام خمينى قدس سره چيست؟
3- دفاع از اسلام و جمهورى اسلامى چه حكمى دارد؟
4- كفايى بودن وجوب دفع دشمن متجاوز به چه معنا است؟
5- اسلام براى جهاد در راه خدا، استفاده از چه ابزارى را تحريم كرده است؟