امير مؤمنان7مىفرمايد:
«اطْعامُ الْاسيرِ وَالْاحْسانُ الَيْهِ حَقٌّ واجِبٌ وَ انْ قَتَلْتَهُ مِنَ الْغَدِ»[1]
خورانيدن غذا به اسير و نيكى كردن به او واجب است، اگر چه بخواهى فردا او را اعدام كنى.
امام سجاد7نيز مىفرمايد:
«اذا اخَذْتَ اسيراً فَعَجَزَ عَنِ الْمَشْىِ وَ لَمْ يَكُنْ مَعَكَ مَحْمِلٌ فَارْسِلْهُ وَ لا تَقْتُلْهُ»[2]
هرگاه اسيرى گرفتى كه توان راه رفتن ندارد و وسيلهاى براى حمل و انتقال او ندارى، رهايش كن و او را نكش.
امام خمينى قدس سره نيز با الهام از چنين تعليماتى نسبت به اسراى جنگى در طول هشت سال دفاع مقدس مىفرمود:
بايد جوانان ما و كسانى كه عهدهدار نگهدارى اسيران و پناهندگان هستند طعم شيرين رحمت و بزرگوارى اسلام را به آنان بچشانند و با آنان آنگونه رفتار كنند كه مولاى آنها و پيشواى عظيمالشأنشان با بدترين خلق خدا و جنايتكارترين انسانها؛ ابن ملجم- لعنةالله عليه- رفتار فرمود تا اسيران كه ضربه روحى خوردهاند احساس آرامش و جبران در حكومت اسلامى نمايند.[3]
همچنين مىفرمود:
وقتى كه اسرا را مىگيريد، اسراى مجروح ... يا اسراى سالم را مىگيريد، توجه كنيد كه اينها اسير شما هستند، اينها امروز تحت سلطه شما هستند و شما با اسرا بايد رفتارتان رفتار بسيار اسلامى و انسانى باشد كه وقتى كه اين اسرا يك وقتى در محالّ خودشان رفتند همه براى شما تبليغ كنند.[4]
[1]بحار الانوار، ج 100، ص 33.
[2]کافِی، ج 5، ص 35.
[3]صحِیفة نور، ج 16، ص 102.
[4]همان، ص 160.
در جاى ديگر مىفرمايد:
برادران! از اسراى جنگ كه در دست شمايند- هر چند گناهكارند- دلجويى كنيد و با آنان رفتار اسلامى- انسانى داشته باشيد ... و دكترها و پرستارهاى بيمارستانها ... با آنان چون نزديكان و برادران خود رفتار نمايند و تلخى آسيب و اسارت را با رفتار اسلامى خود از ذائقه آنان كاهش دهند.[1]
در زير چند نمونه از استفتاءاتى را كه از محضر امام راحل قدس سره درباره رفتار با اسراى جنگى شده، با هم مىخوانيم:
سؤال 1- تا چه موقع مىتوان اسيران را كشت؟ آيا تكليف ما در رابطه با آن عراقىهايى كه گاهى تا آخرين گلوله مىجنگند و سپس تسليم مىشوند چيست؟
جواب- با اسرا پس از تسلط يافتن بايد با اخلاق اسلامى رفتار كنند.[2]
سؤال 2- آيا اهانت نسبت به اسرا جايز است يا خير؟
جواب- اهانت جايز نيست، بلكه نسبت به آنان بايد اخلاق اسلامى را مراعات نمود.[3]
سؤال 3- آيا مىتوان از اسراى عراقى اشيايى را گرفت؟
جواب- اموال اسرا مخصوص خودشان است ....[4]
[1]همان.
[2]استفتاءات، ج 1، ص 513.
[3]همان، ص 512.
[4]همان، ص 511.
پرسش
1- حكم تخلّف از نبرد چيست؟
2- در چه صورتى فرار از ميدان نبرد جايز است؟
3- امام رضا7در فلسفه حرمت فرار از ميدان نبرد چه مىفرمايد؟
4- آيا در شرايط سخت جنگى مىتوان بدون توجه به دستور فرماندهى به عقب برگشت؟
5- با اسيران جنگى چگونه بايد رفتار كرد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس ششم
دفاع سياسى
منظور از «دفاع سياسى»، دفاع از اسلام و اجتماع مسلمانان در مقابل تهاجم سياسى دشمن است. در اين حالت مسلمانان موظفند به مقتضاى نوع تهاجم در مقام دفاع برآيند و استقلال خود را در عرصههاى سياسى حفظ نمايند و از هرگونه وابستگى كه موجب استيلاى سياسى دشمن و مايه ذلّت و سرشكستگى مسلمانان مىشود، بپرهيزند؛ البته اين بدان معنا نيست كه با كشورهاى بيگانه قطع رابطه كنند، بلكه دستور قرآنى اين است كه بيگانگان بر مسلمانان مسلّط نشوند. در آيهاى مىخوانيم:
(وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرينَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ سَبيلًا)[1]
خداوند هرگز كافران را بر مؤمنان تسلّطى نداده است.
بر اساس اين دستور قرآنى، مسلمانان بايد با اتّخاذ سياستهاى اصولى، در روابط خود با بيگانگان راه هرگونه نفوذ و سلطهجويى را بر آنان ببندند و پاسدار عزّت و شرف اسلامى خويش باشند.
احكام دفاع سياسى
1- اگر به واسطه توسعه نفوذ سياسى يا اقتصادى و تجارى از اجانب، ترس آن باشد
[1]نساء (4)، آِیة 141.
كه تسلط بر بلاد مسلمين پيدا كنند، دفاع- به هر شكل كه ممكن است- و قطع ايادى اجانب- چه عمّال داخلى باشند يا خارجى- بر مسلمانان واجب است.[1]
2- اگر در روابط سياسى بين دولتهاى اسلامى و دول اجانب، ترس آن باشد كه اجانب بر ممالك اسلامى تسلّط پيدا كنند، اگر چه تسلّط سياسى و اقتصادى باشد، بر مسلمانان لازم است كه با اين نحو روابط مخالفت كنند و دول اسلامى را به قطع اينگونه روابط الزام كنند.[2]
3- اگر عقد رابطه- چه سياسى و چه تجارى- بين يكى از دول اسلامى و اجانب، مخالف مصلحت اسلام و مسلمانان باشد، اين گونه روابط جايز نيست و اگر دولتى به آن اقدام نمود، بر ساير دول اسلامى واجب است آن را به هر شكل ممكن، به قطع رابطه الزام كنند.[3]
4- اگر بعضى رؤساى ممالك اسلامى يا بعضى وكلا ... موجب بسط نفوذ- سياسى، يا اقتصادى، يا نظامى- اجانب كه مخالف مصالح اسلام و مسلمانان است شوند، به واسطه اين خيانت، از مقامى كه دارند- هر مقامى باشد- منعزلاند ... و بر مسلمانان لازم است آنها را به هر شكل ممكن، مجازات كنند.[4]
5- روابط تجارى و سياسى با بعض دول كه آلت دست دولتهاى بزرگ جائر هستند، از قبيل دولت اسرائيل، جايز نيست؛ و بر مسلمانان لازم است كه به هر شكل ممكن، با اين روابط مخالفت كنند و بازرگانانى كه با اسرائيل و عمّال اسرائيل روابط تجارى دارند، خائن به اسلام و مسلمانان و كمك كننده به نابودى احكام هستند و بر مسلمانان لازم است با اين خيانتكاران- چه دولتها و چه تجّار- قطع رابطه كنند و آنها را به توبه و ترك روابط با اين دولتها ملزم كنند.[5]
6- اگر در روابط اقتصادى و غير آن بر قلمرو اسلام و كشور اسلامى ترس باشد كه بيگانگان بر آن تسلّط سياسى يا غير آن كه موجب استعمار آنان يا استعمار كشورشان
[1]توضِیح المسائل، مسألة 2829.
[2]توضِیح المسائل، مسألة 2830.
[3]همان، مسألة 2832.
[4]همان، مسألة 2833.
[5]همان، مسألة 2834.
- گر چه استعمار فرهنگى- مىشود، پيدا كنند، بر همه مسلمانان واجب است كه از چنين روابطى اجتناب كنند و اينگونه روابط، حرام مىباشد.[1]
در قانون اساسى جمهورى اسلامى نيز- كه برگرفته از قرآن و سنّتاست- مىخوانيم:
هرگونه قرارداد كه موجب سلطه بيگانه بر منابع طبيعى و اقتصادى، فرهنگ، ارتش و ديگر شؤون كشور گردد، ممنوع است.[2]
كيفيت دفاع سياسى
با توجه به مسائل ياد شده، چگونگى دفاع سياسى به قرار زير است:
1- مخالفت با روابط سياسى مخالف مصالح اسلام و مسلمانان به هر شكل ممكن؛ از قبيل تظاهرات و راهپيمايىها، تحصّن و دست از كار كشيدن و مانند آن.
2- الزام دولتها به قطع روابط سياسى مخالف مصالح اسلام و مسلمانان به هر شكل ممكن.
3- ترك معاشرت و معامله با خيانتكار و روى گردانى از او به هر شكل ممكن.
4- عزل كردن افراد خيانتكارى كه موجب گسترش سلطه و نفوذ سياسى اجانب شده از هر مقام اجتماعى كه دارند.[3]
[1]تحرِیر الوسِیله، ج 1، ص 446، مسألة 5.
[2]قانون اساسِی جمهورِی اسلامِی، اصل 18.
[3]ر.ک: توضِیح المسائل، مسائل 2829 ـ 2830 و 2832 ـ 2834.
پرسش
1- منظور از دفاع سياسى چيست؟
2- قرآن پيرامون رابطه مسلمانان با بيگانگان چه دستورى مىدهد؟
3- اگر در روابط سياسى با بيگانگان، خوف نفوذ سياسى آنان بر ممالك اسلامى باشد، چه بايد كرد؟
4- عقد قراردادهاى سياسى و تجارى مخالف با مصالح اسلام و مسلمانان، چه حكمى دارد؟
5- كيفيت دفاع سياسى را بيان كنيد.