با شهوت و لذت به بدن مرد حتى به دستان و صورت وى حرام است. همچنين پدران نمىتوانند به عورتين پسران بالغ خود در هيچ مكانى نگاه كنند و نيز فرزندان نسبت به پدر.
اما نگاه به حجم بدن مرد ديگر از روى لباس حتى عورتين، در صورتى كه مفسدهاى نداشته باشد، اشكالى ندارد.[1]
در نگاه كردن به اشخاص (به استثناى همسر) و اشياء، حكم كلى آن است كه نگاه كردن به هر چيزى يا هر كسى به قصد لذت يا با خوفِ افتادن به فساد، حرام است، خواه نگاه به محرم باشد يا نامحرم؛ نگاه به زن باشد يا مرد؛ به حيوان باشد يا جماد؛ به عكس باشد يا فيلم؛ به مجسمه باشد يا هر چيزى ديگر. حتى نگاه كردن به بدن خود در آينه يا هر جاى ديگر به قصد شهوت رانى، حرام است.[2]همچنين حكم نگاه كردن به بدن ميّت همان حكم [نگاه به] انسان زنده است.[3]البته «نگاه كردن به چيزى» با «افتادنِ نگاه به آن چيز» فرق دارد كه در مباحث بعدى خواهد آمد.
منظور از عورتين، آلت تناسلى زن و مرد و نيز مخرج غائط آنها (پشت، دُبُر، مقعد) است.
2. نگاه مرد به زن محرم
هر مردى مىتواند به تمام بدن محارم خويش غير از عورتين آنها نگاه كند، مشروط به آنكه اين نگاه به قصد لذت نباشد. همچنين خوف به فساد افتادن هم نباشد (از اين حكم، همسر استثناء شده است.)[4]
اما احتياط مستحب آن است كه مردان از زانو تا ناف محارم خود را نگاه نكنند. اين موضوع شامل كودكان مميز غير بالغ نيز مىگردد. همچنين مردان نمىتوانند به عكس
برهنه زنان محرم خويش يا فيلم آن نگاه كنند.[5]
[1]. استفتائات از محضر امام خمِینِی، ج 3، ص 261، س 13؛ توضِیح المسائل امام خمِینِی، بخش احکام نگاهکردن؛ احکام روابط زن و مرد، سِید مسعود معصومِی، ص 39. آِیة الله مکارم: اگر حجم [بدن] کاملاً پِیدا باشد، نگاهکردن به آن خالِی از اشکال نِیست (همان).
[2]. توضِیح المسائل، مسائل متفرقه؛ توضِیح المسائل مراجع، ج 2، ص 675؛ احکام روابط زن و مرد، ص 47
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 87
[4]. توضِیح المسائل، مسئله 2437
[5]. توضِیح المسائل، مسئله
3. نگاه مرد به زن نامحرم
مرد مىتواند به دستها و چهره زن نامحرم، بدون قصد لذت نگاه كند. اما همين دستها و صورت اگر آرايش شده و همراه با زينت باشد، مرد نامحرم نمىتواند بدان نگاه كند.[2]دين مبين اسلام در زمينه ارتباط و نگاه مردان به زنان نامحرم، بسيار سخت گرفته است، تا مسلمانان به دور از مسائل شهوانى و در مرحله بعد، فساد جنسى در فضايى آرام، به تحصيل علوم، عبادت و كار و تلاش و زندگى خود ادامه دهند.
اين سختگيرى تا بدانجاست كه عدهاى از مراجع بزرگوار اسلام، سفارش مىكنند كه حتى به چهره و دستان نامحرمان نيز نگاه نكنيد.[3]بنابراين مرد نمىتواند غير از وجه و كفين (چهره و دو دست تا مچ) به هيچ جاى بدن نامحرم نگاه كند، حتى به روى پا، كف پا، پاشنه پا، مقدارى از موى سر كه پيدا باشد، ساق دست و پا.[4]
اما نگاه ناخواسته به نامحرم حرام نيست، بنابراين اگر در مسير رفت و آمد به كوچه و بازار و محيط كار و تحصيل، به طور اتفاقى چشم مردى به نامحرمى افتاد كه حجاب خود را كاملا رعايت نكرده و يا زينت كردهاند، اشكالى ندارد، ولى بلافاصله بايد نظر را برگرداند تا حكم نگاه كردن پيدا نكند. همچنين اگر كسى به قصد آن كه چشمش به نامحرمِ غير محجّبه بيفتد، به جايى برود، اين كار او كارى حرام است و هر اقدامى در اين جهت جايز نيست، مثلا رفتن روى پشت بام يا در كنار پنجره، يا وارد شدن به اتاق يا مكانى كه مىداند نامحرمى در آنجا وجود دارد، به منظور آن كه چشمش به نامحرم بيفتد، يا سوار شدن به اتوبوسى كه بيشتر نامحرمها در آن هستند يا انتخاب مكانى براى ورزش و تفريح، كه نامحرم در آنجا بيشتر است.
خلاصه آن كه جايز نيست عمداً براى آن كه چشمش به نامحرم بيفتد كارى را انجام دهد و اجتناب از آن لازم است.[5]
[1]. توضِیح المسائل، مسئله 2433
[2]. توضِیح المسائل مراجع، ذِیل مسئله 2433
[3]. توضِیح المسائل مراجع، ج 2، ص 449؛ احکام روابط زن و مرد، ص 43 و 45 و 47
[4]. احکام روابط زن و مرد، ص 50 – 51
نكته قابل توجه آن كه هر كس كه نگاه كردن به او جايز نيست، ديدن او از پشت شيشه يا در آينه يا هر چيز ديگر كه عكس او را منعكس مىكند نيز جايز نيست.»
در موضوع نگاه مرد به نامحرم، بايد گفت مرد مىتواند به عكس نامحرم محجب، بدون قصد لذت و ريبه نگاه كند، اما نگاه به عكس زن نامحرم غير محجبه در صورتى جايز است كه هم با قصد لذت و ريبه نباشد و هم آن زن براى مرد ناشناس باشد.[2]بنابراين نگاه كردن مردان به آلبوم عكسهاى خانوادگى كه عكس زنان فاميل بدون حجاب قرار دارد، حرام است. همچنين جايز نيست انسان عكسى را كه مىداند ديدن آن براى ديگرى حرام است، به او نشان دهد.[3]
اما نگاه كردن به دستها و صورت زنان غير مسلمان (چه اهل كتاب و چه كفار) [و ديگر اعضاى بدن آنان كه به طور معمول آن مواضع را نمىپوشانند[4]] اشكالى ندارد، مشروط به آن كه به قصد لذت و ريبه نباشد. لكن به احتياط واجب مرد نمىتواند به مواضعى كه معمولًا و عادتاً آن را مىپوشانند، نگاه كند و بديهى است كه اگر انسان بداند يا بترسد در صورت نگاه كردن به نامحرم غير مسلمان به فساد خواهد افتاد، نبايد به او نگاه كند.[5]
نگاه كردن به فيلم و تصاوير، حكم نگاه به انسان نامحرم را ندارد، اما ديدن تصوير (فيلم و عكس) انسانهاى برهنهاى كه شهوت برانگيز است، غالباً از روى شهوت بوده و به همين دليل مقدمه ارتكاب گناه مىباشد. بنابراين ديدن آنها حرام است.[6]ديدن فيلمهاى جنسى محرك براى زن و شوهر در خانه و براى افراد متأهل نيز جايز نيست. حتى افراد معلول نيز نمىتوانند به منظور تمكن از نزديكى با همسر، به فيلمهاى مذكور نگاه كنند.[7]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 54
[2]. اجوبة الاستفتائات، (ترجمه فارسِی)،آِیة الله العظمِی سِید علِی خامنهاِی، در پاسخ به پرسش شماره 1183
[3]. توضِیح المسائل، امام خمِینِی(ره)، مسئله 243
[4]. نظر آِیات عظام: بهجت، سِیستانِی، فاضل، خوِیِی و تبرِیزِی(توضِیح المسائل مراجع، ص 417)
[5]. همان، مسئله 2434 و توضِیح المسائل مراجع، ص 417
[6]. اجوبة الاستفتائات (ترجمه فارسِی)، پاسخ به پرسش شماره 1188
[7]. همان، پاسخ به پرسشهاِی شماره 1204 و 1205
به نظر حضرت امام (ره) و آية اللَّه خامنهاى حفظه اللَّه اگر فيلمى به طور مستقيم و زنده پخش شود، احكام نگاه به آن فيلم، همان احكام نگاه كردن به خود انسان را دارد.
اما اگر فيلم غير مستقيم باشد، يعنى قبلًا ضبط شده و اكنون به نمايش در آمده، حكم نگاه كردن به عكس را دارد. مثلًا مردان در صورتى مىتوانند فيلم عروسى و عقد و جشن تولد و مانند آن را ببينند كه زنان غير محجب در آن، يا محرم او باشند و يا آنها را نشناسد.[2]نيز ديدن زنان غير مسلمان در تلويزيون كه پوشش مناسب و كافى ندارند، بدون قصد لذت يا ترس از وقوع در مفسده، اشكال ندارد.[3]
موارد استثناء
1. پير زنان: مرد مىتواند به دستها تا آرنج، مقدارى از موى سر، پا تا زانو زير چانه و گردن پير زنان نامحرم، بدون قصد لذت نگاه كند.[4]
2. زنان باديه نشين: نگاه (بدن قصد لذت) به زنان باديه نشين و اهل روستا كه عادت ندارند حجاب خود را به طور كامل رعايت كنند، نيز اشكال ندارد.[5]
3. مقام معالجه: نگاه پزشك به غير همجنس در صورت ناچارى، بلا اشكال است.[6]
4. نگاه به زنى كه مرد قصد ازدواج با او دارد: مرد مىتواند به صورت، مو و ديگر محاسن زنى كه با او قصد ازدواج دارد، نگاه كند، مشروط بر آن كه اولًا مانع شرعى در ازدواج او نباشد، دوم اين كه احتمال بدهد زن ازدواج با او را قبول مىكند، سوم اين كه احتمال دهد با اين نگاه، اطلاع تازهاى پيدا مىكند و بهتر است از روى چادر نازك باشد.[7]بنابراين، نگاه بايد آخرين مرحله تحقيق باشد.
ديدن عكس بى حجابِ زنى كه انسان قصد ازدواج با او را دارد با شرايط فوق نيز اشكال ندارد.
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 84
[2]. توضِیح المسائل، امام خمِینِی(ره)، برگرفته از مسئله 2434
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 52 و 53؛ توضِیح المسائل، آِیة الله بهجت، مسئله 1943
[4]. تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 244، مسئله 27 (دار التعارف)
[5]. توضِیح المسائل، امام خمِینِی(ره)، مسئله 2441
[6]. تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 245، مسئله 28. در اِین صورت نگاه مستحب نِیز هست، زِیرا از نزاع بعد از عقد جلوگِیرِی مِیکند(توضِیح المسائل، آِیة الله العظمِی بهجت، مسئله 1944)
پرسش
1. چرا خداوند با يادآورى نعمت بينايى، به انسان توصيه مىكند كه همواره به عظمت خلقت بنگرد و در آن بينديشد؟
2. به نظر شما دليل سختگيرى شرع مقدس در امر نگاه به نامحرمان چيست؟
3. نگاه با ريبه به چه مفهومى است؟
4. حكم كلى نگاه به اشخاص (به جز همسر) و اشياء چيست؟
5. ديدن عكسهاى خانوادگى افراد فاميل چه حكمى دارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس سوم
احكام نگاه كردن
4. نگاه مرد به كودك
مردان مىتوانند بدون قصد لذت و ريبه، به همه اندام پسران تا قبل از زمان تمييز نگاه كنند و بعد از آن، بنابر احتياط واجب جايز نيست به عورتين او نگاه كنند. مثلًا پدران نمىتوانند به همه جاى بدن فرزند مميز خود نگاه كنند.
و اگر دختر محرم باشد (مانند دختر خود فرد، دختر خواهر، دختر برادر، خواهر و ...) انسان تا قبل از سن تميز مىتواند با شرط فوق به همه بدن او نگاه كند. اما بعد از سن تميز و سپس بلوغ نبايد به عورتين او نگاه كند.
نگاه معمولى به دختر نامحرم نيز تا قبل از سن تميز، بلا اشكال است، اما بعد از آن، بنابر احتياط واجب، نبايد به اندام و مواضعى كه به طور معمول و از روى عادت آن را مىپوشانند، مثلًا ران، شكم، عورتين و سينه، نگاه كند.[1]
5. نگاه زن به زن
زنان مىتوانند به طور معمول به همه بدن زنان ديگر به جز عورت نگاه كنند.[2]موضوع نگاه از روى لذت و شهوت به بدن ديگرى كه حرام است، در اينجا نيز صدق مىكند و اگر زنى با نگاه به بدن زن ديگرى به حرام مىافتد [مثلا نگاه او جنبهشهوانىپيدا مىكند و از نگاه لذت مىبرد] يا مىترسد كه به حرام بيفتد، نبايد به نگاه خود ادامه دهد.[3]همچنين هيچ زنى نمىتواند با لذت به صورت و دستهاى زن ديگر نگاه كند. اينجا نيز اين مسئله و حكم كلى را يادآور مىشويم كه هر گونه نگاهى كه محرك شهوت باشد، اعم از
[1]. توضِیح المسائل، مسئلههاِی 2433 و 2436
[2]. توضِیح المسائل، مسئله 2436
[3]. همان، مسئله 2438
نگاه به هم جنس و غير هم جنس و نيز پير و جوان، فيلم و عكس و تصويرى كه به طور زنده يا غير مستقيم پخش مىشود، حرام است، مگر در مورد همسر شرعى.[1]
همچنين قبلًا بيان شد كه نگاه به عورت ديگرى، به استثناى همسر و كودكان غير مميز، حتى بدون قصد لذت حرام است. از اين رو نگاه به عورتين زنها براى زنهاى ديگر نيز حرام است، مگر در مقام اضطرار.[2]نيز اگر انسان براى معالجه كسى ناچار شود به عورت او نگاه كند، بنابر احتياط واجب بايد آينه را در مقابل او بگذارد و در آن نگاه كند ولى اگر چارهاى جز نگاه كردن به عورت نباشد، اشكال ندارد.[3]
از جمله مسائل مبتلا به و مورد نياز زنها در جوامع امروزى، دانستن پاسخ اين مسئله است كه آيا در حالى كه استفاده از دستگاههاى درون رحمى (مانند آ يو دى) براى پيشگيرى از حاملگى مستلزم نگاه پزشك يا پرستار به عورت آنان مىباشد، مىتوانند از آن استفاده كنند؟ در پاسخ اين پرسش، فرمودهاند تنها در صورتى زنان مىتوانند از چنين روشهايى استفاده كنند كه همسر آنان پزشك يا پرستار بوده و دستگاه مذكور (يا بستن لولهها) توسط آنان انجام گيرد. اما در غير اين صورت، فقط در صورتى جايز است كه از روشهاى ديگر پيشگيرى نتوان استفاده كرد و پيشگيرى نيز لازم تشخيص داده شود. يعنى به مرحله اضطرار برسد. اما چون فعلًا روشهاى ديگرى نيز وجود دارد، اضطرارى در بيننيست.[4]
6. نگاه زن به مرد محرم
زن مىتواند به همه بدن همسر خود با قصد لذت و ريبه و بدون آن، نگاه كند. اما در مورد ديگر محارم (برادر، پدر، دايى، داماد و ...) اولًا ديدن عورتين حرام است و ثانياً نگاه به بقيه اندام آنان بايد خالى از لذت و ريبه باشد.[5]
يادآور مىشويم كه نگاه از روى قصد لذت به هر جاى بدن محارم، حرام است.
[1]. همان، مسائل متفرقه
[2]. همان، مسئله 2436، مانند درمان، ِیا نجات از آتش، زلزله و کلاً جاِیِی که خطر جان در مِیان باشد. (استفتائات ج 3، ص 276 و 279)
[3]. همان، مسئله 2442
[4]. احکام روابط زن و مرد، ص 66 (استفتاء از مقام معظم رهبرِی)
[5]. توضِیح المسائل، مسئله 2437