از نظر حضرت امام(ره) هر گونه حلقهاى كه در دست باشد، زينت محسوب شده، پوشاندن آن واجب است، اما آيت اللَّه خامنهاى مىفرمايند: «اگر عرفاً زينت محسوب مىشود، بايد از نگاه نامحرم پوشيده باشد. اما چنانچه از آنهايى است كه چشم گير نيست و صدق زينت نمىكند، اشكالى ندارد.»[1]كشيدن سرمه، اگر حتى براى فوايد طبى آن صورت گيرد، ولى در عرف، زينت محسوب شود، بايد پوشانده شود.[2]و در پوشاندن چهره زينت شده، فرقى بين بيگانه و خويشاوند غير محرم نيست؛ يعنى چهره آرايش شده و يا دست زينت شده، هم بايد از بيگانگان پوشانده شود، هم از برادر شوهر و شوهر خواهر و پسر عمو و پسر دايى!
برداشتن ابرو، گذاشتن مژه مصنوعى، كلاه گيس، استفاده از هر نوع لوازم آرايش، گوشواره، النگو، لاك زدن، بعضى ساعتهاى مچى زينتى، دستكشهاى تورى زينتى، همگى از زينتهاى دست و صورت به شمار آمده مىتوانند آنها را فقط در مقابل محرم و زنان ديگر آشكار سازند و نشان دادن آنها به نامحرم، حرام است.
استفاده از حنا و [كِرِمها و پودرهاى زيبايى] نيز اگر عرفاً زينت به حساب آيند، در شمار موارد فوق خواهند بود.
عطر زدن [و يا خوش بو كردن به وسيله مواد و مايعات ديگر] براى زنان اشكال ندارد. ولى اگر موجب مفسده و تحريك باشد، جايز نيست[3]و جايز نيست خانمى به قصد آن كه نامحرم او را ببيند، آرايش كند.[4]
و سرانجام آن كه هرگاه شوهر خواستار تميزى و آرايش زن خود باشد، بر زن واجب است كه اين كار را انجام دهد.[5]در نماز نيز براى خانمها مستحب است كه خود را با زيور
آلات زينت كنند و استفاده از مواد آرايشى هم اشكال ندارد. ولى براى وضو [و غسل] بايد چيزهايى مانند لاك ناخن و كِرِم، رنگ، ريمل و مانند آن كه مانع رسيدن آب به
[1]. پِیشِین، ص 124 – 125
[2]. همان، ص 121
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 121 – 128
[4]. همان، ص 256
[5]. تحرِیر الوسِیله، امام خمِینِی(ره)، ج 2، ص 305، قبل از مسئله 1
اعضاى وضو و بدن است بر طرف نمايند.[1]بديهى است كه بعد از وضو و غسل دوباره مىتوانند از مواد آرايشى استفاده كنند، به شرط آن كه مانعى بين پيشانى و مُهر نباشند.
زينت براى مردان: پوشيدن طلا، خواه حلقه انگشترى باشد يا غير آن، مانند گردنبند و دست بند و ساعت، براى مردان مطلقاً حرام است، هر چند به قصد زينت نبوده، از ديد ديگران مخفى باشد، يا براى مدت زمان كوتاهى، مانند زمان عقد، باشد. نماز با آنها نيز باطل است. پوشاندن دندانهاى جلو با طلاى زرد، اگر به قصد زينت باشد نيز خالى از اشكال نيست. همچنين بنابر احتياط واجب، از عينك طلا نيز استفاده نكنند. ولى استفاده مردان از انگشتر پلاتين مانع ندارد.[2]
همچنين شبيه ساختن مردان خود را به زنان، مانند استفاده از زينت آلات آنان، پوشيدن لباس مخصوص زنان و يا آرايش صورت خود همانند زنان (مانند زير ابرو برداشتن ...)، جايز نيست. و آيت اللَّه العظمى بهجت به حرمت آن فتوا دادهاند. به طور كلى، از نظر همه مراجع عظام، تشبه مرد به زن و زن به مرد، جايز نيست.[3]
[1]. توضِیح المسائل، مسئله 1060، و نِیز قبل از مسئله 290 (شرط سِیزدهم از شراِیط صحت وضو)
[2]. اجوبة الاستفتائات، ص 90 و 91؛ توضِیح المسائل، مسئله 832
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 144 – 145، پاورقِی
پرسش
1. درباره چگونگى حركت و پوشش زنان مسلمان در جامعه توضيح دهيد.
2. حد شرعى حجاب براى بانوان مسلمان چيست؟
3. حكم پوشش لباس شهرت را بيان داريد.
4. درباره حدود پوشش مردان در مقابل زنان محرم و نامحرم توضيح دهيد.
5. حكم تشبّه مرد به زن و زن به مرد چيست؟
6. پوشيدن طلا (حلقه، انگشترى، ساعت، زنجير و مانند آن) براى مردان چه حكمى دارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس پنجم
موسيقى[1]
حضرت امام خمينى (ره)، مقام معظم رهبرى و ديگر مراجع بزرگوار به اتفاق به حرمت موسيقى مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب، فتوا دادهاند؛ حال چه با وسائل و آلات مخصوص موسيقى نواخته شود و چه با وسائل ديگرى مانند ظروف؛ و چه به طور زنده پخش شود يا از نوار ضبط شده.
همچنين ملاك در تشخيص موسيقى مطرب را از غير مطرب، به خود افراد و به عرف واگذاشتهاند.[2]
پخش موسيقى از صدا و سيما يا با مجوز سازمان تبليغات اسلامى و مانند آن به تنهايى ملاك حرام نبودن موسيقى نيست.»
امّا اگر پزشكى متخصص و امين معالجه بيمارى خاصى را متوقف بر استفاده از موسيقى بداند، به كارگيرى آن به مقدارى كه معالجه اقتضا مىكند، اشكال ندارد.[4]
ممكن است كسى بپرسد كه موسيقى مطرب و غير مطرب در او هيچ اثرى نمىگذارد. در اين مورد نيز شنيدن موسيقى حرام، حرام است و فرقى بين موسيقى كلاسيك و غير كلاسيك، ايرانى و غير ايرانى، سنتى و غير آن نيست.[5]
[1]. در اِین درس علاوه بر منابعِی که در پاورقِی مشخص شدهاند از ساِیتwww.hayaliw.ir)دفتر مقام معظم رهبرِی در قم) و نِیز نرمافزار «پرسمان» استفاده شده است.
[2]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، ص 248، پاسخهاِی 1127 و 1129؛ تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 566، مسئله 6
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی شماره 1129 و 1140
[4]. همان، پاسخ پرسش شماره 1151
[5]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1128 و 1136 و 1147 و 1148
بنابراين اگر موسيقى مطرب نبود، شنيدن آن [از هر نوع وسيلهاى بر خيزد، از قابلمه تا گيتار] اشكال ندارد. انواع موسيقى كه قصد از گوش دادن به آنها، لهو و لعب نيست، مانند موسيقىهايى كه بعضى اطبا براى معالجه يا آرامش اعصاب توصيه مىكنند و يا موسيقىهايى كه براى جنگ ساخته مىشود در اين شمارند.[1]
[زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزو آلات موسيقى نيستند در عروسىها توسط زنان] اگر به شيوه متداول در عروسىهاى سنتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتب نشود، اشكالى ندارد.[2]يادآور مىشويم كه موسيقى لهوى و مطرب آن است كه به سبب ويژگى هايى كه دارد، انسان را از خداوند متعال و فضايل اخلاقى دور نموده، به سمت بى بند و بارى گناه سوق دهد. مرجع تشخيص موضوع [هم] عرف است.[3]
توجه به يك نكته در اينجا ضرورى است و آن، اين كه «شنيدن» غنا يا موسيقىِ لهوى و طرب آور، حكم گوش دادن را ندارد. مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف، گوش دادن محسوب مىشود. بنابراين شنيدن آن بدون توجه، اشكالى ندارد.[4]
از اين نكته مىتوان استفاده كرد كه در مكان هايى كه موسيقى مطرب پخش مىشود و انسان مجبور است مدتى در آنجا باشد، مانند محل كار، اتوبوسها [تاكسىها، مجالس عروسى نزديكان و پاركها، نمايشگاهها، مغازهها رستورانها مانند آن] در صورت تحقق زمينه نهى از منكر، بيش از نهى از منكر زبانى، انسان وظيفهاى ندارد و چنانچه مؤثر واقع نشد، بايد از گوش دادن به خوانندگى و نوازندگى حرام خوددارى كند. در اين حال وقتى صدا بدون اختيار به گوش برسد، بر او گناهى نخواهد بود.[5]
موسيقى مشكوك
گاه آدمى در تشخيص بين موسيقى مطرب و غير مطرب، شك مىكند. در اين حال، شنيدن موسيقى مشكوك مانعى ندارد.[6]
[1]. همان، پاسخ پرسش شماره 1152
[2]. پاسخ شماره 1134 و 1135
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، اسخ شماره 1130، استفتائات، ج 3، ص 603
[4]. همان، پاسخ شماره 1159 و 1160
[5]. همان، پاسخ شماره 1139 و 1155 و 1159
[6]. استفتائات، ج 3، ص 603 – 604
موسيقى عرفانى
حضرت آيةاللَّه خامنهاى در باره اين سخن كه «موسيقى ريشه در اسلام دارد و با موسيقى مىتوان به خدا رسيد (موسيقى عرفانى) فرمودهاند: رسيدن به خدا و پى بردن به عظمت جهان هستى و شناختن خالق متعال از راه موسيقى نيست و ترويج موسيقى با هدفهاى نظام اسلامى منافات دارد.[1]
غنا
گوش دادن به «غنا» به طور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهايى شنيده شود و يا در حضور ديگران، چه در او تأثير بگذارد يا خير.[2]حتى غناى زن براى شوهر و بر عكس.[3]
اما غنا چيست كه حرام است؟ غنا عبارت است از كشيدن صدا همراه با ترجيع با كيفيتى مخصوص كه متناسب مجالس لهو لعب و محافل طرب و معصيت باشد.[4]
خواندن هر چيزى اعم از شعر و نثر، قرآن و يا مدايح به نحو غنايى حرام است و حتى خواندن قرآن و دعاها و امثال آن به شيوه ياد شده، عقوبت بيشترى دارد.[5]
آواز خواندن به نحو غنايى در همه موارد (مرد براى زن محرم و نامحرم و بر عكس) حرام است، حتى گوش دادن به غنا، به منظور افزايش تمايل به همسر و يا به قصد لذت بردن از همسر، آن را مباح نمىكند.[6]در مجالس مولوديهها نيز زنان نمىتوانند به نحو غنايى بخوانند.[7]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 233، پاورقِی
[2]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1136 و 1156
[3]. همان، پاسخ شماره 1156
[4]. همان، پاسخ شماره 1151: آِیت الله العظمِی فاضل: غنا آوازِی است که در آن، صدا را در گلو مِیگردانند که به زبان عرفِی چهچهه مِیگوِیند و طربانگِیز هم باشد و مناسب مجالس لهو و لعب هم باشد. (احکام روابط زن و مرد، ص 236)
[5]. همان، پاسخ شماره 1151
[6]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1153
[7]. همان، پاسخ شماره 1143
حرمت آواز خواندن به نحو غنايى براى خانمها، فقط در يك جا برداشته شده و آن هم در مجلس شب عروسى و مجلسى كه به طور عرفى قبل يا بعد از آن مىگيرند، مشروط به آن كه صداى آنان را نامحرم نشنود، اگرچه احتياط مستحب در ترك آن است.[1]
در مقابل آواز غنايى، آواز معمولى است كه زن مىتواند براى شوهرش بخواند.[2]نيز تك خوانى آقايان براى مردان يا براى زنان در صورتى كه به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكال ندارد. حتى جمع خوانى زنان در بين خانمها و يا در مقابل مردان نامحرم، اگر به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكالندارد.[3]آيت اللَّه خامنهاى، گوش دادن به صداى زن را اگر به صورت غنا نباشد و به قصد لذت و ريبه هم نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتب نگردد، براى محرم و نامحرم جايز مىدانند.[4]
وقتى موسيقى مطرب حرام باشد، طبيعى است كه دعوت از نوازندگان براى اجراى موسيقى مطرب نيز حرام باشد، چه در مجلس مردانه و چه در مجلس زنانه. همچنين است دعوت از مداحان [و آواز خوانان] براى خواندن شعر به نحو غنايى.[5]
و نكته آخر آن كه به كارگيرى آلات موسيقى و آموختن و ياددادن نوازندگى براى اجراى برنامههاى فرهنگى مفيد، اجراى سرودهاى ملى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى، تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسد، اشكال ندارد.[6]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 237، پاورقِی؛ اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ شماره 1135
[2]. احکام روابط زن و مرد، ص 239
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسشهاِی شماره 1146 و 1154؛ استفتائات، ج 3، ص 272
[4]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسش شماره 1146. آِیت الله العظمِی بهجت و آِیة الله مکارم، آوازخواندن زن در مقابل مردان را خالِی از مفسده ندانسته، لذا جاِیز نمِیدانند، مگر در پشت پرده و عدم مفسده، که آن هم احتِیاط مستحب در ترک آن است. آِیة الله مکارم مِیفرماِیند: در هر صورت اشکال دارد. (احکام روابط، ص 240، پاورقِی)
[5]. احکام روابط زن و مرد، ص 210 211
[6]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی 1145 و 1146