بنابراين اگر موسيقى مطرب نبود، شنيدن آن [از هر نوع وسيلهاى بر خيزد، از قابلمه تا گيتار] اشكال ندارد. انواع موسيقى كه قصد از گوش دادن به آنها، لهو و لعب نيست، مانند موسيقىهايى كه بعضى اطبا براى معالجه يا آرامش اعصاب توصيه مىكنند و يا موسيقىهايى كه براى جنگ ساخته مىشود در اين شمارند.[1]
[زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزو آلات موسيقى نيستند در عروسىها توسط زنان] اگر به شيوه متداول در عروسىهاى سنتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتب نشود، اشكالى ندارد.[2]يادآور مىشويم كه موسيقى لهوى و مطرب آن است كه به سبب ويژگى هايى كه دارد، انسان را از خداوند متعال و فضايل اخلاقى دور نموده، به سمت بى بند و بارى گناه سوق دهد. مرجع تشخيص موضوع [هم] عرف است.[3]
توجه به يك نكته در اينجا ضرورى است و آن، اين كه «شنيدن» غنا يا موسيقىِ لهوى و طرب آور، حكم گوش دادن را ندارد. مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف، گوش دادن محسوب مىشود. بنابراين شنيدن آن بدون توجه، اشكالى ندارد.[4]
از اين نكته مىتوان استفاده كرد كه در مكان هايى كه موسيقى مطرب پخش مىشود و انسان مجبور است مدتى در آنجا باشد، مانند محل كار، اتوبوسها [تاكسىها، مجالس عروسى نزديكان و پاركها، نمايشگاهها، مغازهها رستورانها مانند آن] در صورت تحقق زمينه نهى از منكر، بيش از نهى از منكر زبانى، انسان وظيفهاى ندارد و چنانچه مؤثر واقع نشد، بايد از گوش دادن به خوانندگى و نوازندگى حرام خوددارى كند. در اين حال وقتى صدا بدون اختيار به گوش برسد، بر او گناهى نخواهد بود.[5]
موسيقى مشكوك
گاه آدمى در تشخيص بين موسيقى مطرب و غير مطرب، شك مىكند. در اين حال، شنيدن موسيقى مشكوك مانعى ندارد.[6]
[1]. همان، پاسخ پرسش شماره 1152
[2]. پاسخ شماره 1134 و 1135
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، اسخ شماره 1130، استفتائات، ج 3، ص 603
[4]. همان، پاسخ شماره 1159 و 1160
[5]. همان، پاسخ شماره 1139 و 1155 و 1159
[6]. استفتائات، ج 3، ص 603 – 604
موسيقى عرفانى
حضرت آيةاللَّه خامنهاى در باره اين سخن كه «موسيقى ريشه در اسلام دارد و با موسيقى مىتوان به خدا رسيد (موسيقى عرفانى) فرمودهاند: رسيدن به خدا و پى بردن به عظمت جهان هستى و شناختن خالق متعال از راه موسيقى نيست و ترويج موسيقى با هدفهاى نظام اسلامى منافات دارد.[1]
غنا
گوش دادن به «غنا» به طور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهايى شنيده شود و يا در حضور ديگران، چه در او تأثير بگذارد يا خير.[2]حتى غناى زن براى شوهر و بر عكس.[3]
اما غنا چيست كه حرام است؟ غنا عبارت است از كشيدن صدا همراه با ترجيع با كيفيتى مخصوص كه متناسب مجالس لهو لعب و محافل طرب و معصيت باشد.[4]
خواندن هر چيزى اعم از شعر و نثر، قرآن و يا مدايح به نحو غنايى حرام است و حتى خواندن قرآن و دعاها و امثال آن به شيوه ياد شده، عقوبت بيشترى دارد.[5]
آواز خواندن به نحو غنايى در همه موارد (مرد براى زن محرم و نامحرم و بر عكس) حرام است، حتى گوش دادن به غنا، به منظور افزايش تمايل به همسر و يا به قصد لذت بردن از همسر، آن را مباح نمىكند.[6]در مجالس مولوديهها نيز زنان نمىتوانند به نحو غنايى بخوانند.[7]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 233، پاورقِی
[2]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1136 و 1156
[3]. همان، پاسخ شماره 1156
[4]. همان، پاسخ شماره 1151: آِیت الله العظمِی فاضل: غنا آوازِی است که در آن، صدا را در گلو مِیگردانند که به زبان عرفِی چهچهه مِیگوِیند و طربانگِیز هم باشد و مناسب مجالس لهو و لعب هم باشد. (احکام روابط زن و مرد، ص 236)
[5]. همان، پاسخ شماره 1151
[6]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1153
[7]. همان، پاسخ شماره 1143
حرمت آواز خواندن به نحو غنايى براى خانمها، فقط در يك جا برداشته شده و آن هم در مجلس شب عروسى و مجلسى كه به طور عرفى قبل يا بعد از آن مىگيرند، مشروط به آن كه صداى آنان را نامحرم نشنود، اگرچه احتياط مستحب در ترك آن است.[1]
در مقابل آواز غنايى، آواز معمولى است كه زن مىتواند براى شوهرش بخواند.[2]نيز تك خوانى آقايان براى مردان يا براى زنان در صورتى كه به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكال ندارد. حتى جمع خوانى زنان در بين خانمها و يا در مقابل مردان نامحرم، اگر به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكالندارد.[3]آيت اللَّه خامنهاى، گوش دادن به صداى زن را اگر به صورت غنا نباشد و به قصد لذت و ريبه هم نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتب نگردد، براى محرم و نامحرم جايز مىدانند.[4]
وقتى موسيقى مطرب حرام باشد، طبيعى است كه دعوت از نوازندگان براى اجراى موسيقى مطرب نيز حرام باشد، چه در مجلس مردانه و چه در مجلس زنانه. همچنين است دعوت از مداحان [و آواز خوانان] براى خواندن شعر به نحو غنايى.[5]
و نكته آخر آن كه به كارگيرى آلات موسيقى و آموختن و ياددادن نوازندگى براى اجراى برنامههاى فرهنگى مفيد، اجراى سرودهاى ملى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى، تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسد، اشكال ندارد.[6]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 237، پاورقِی؛ اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ شماره 1135
[2]. احکام روابط زن و مرد، ص 239
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسشهاِی شماره 1146 و 1154؛ استفتائات، ج 3، ص 272
[4]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسش شماره 1146. آِیت الله العظمِی بهجت و آِیة الله مکارم، آوازخواندن زن در مقابل مردان را خالِی از مفسده ندانسته، لذا جاِیز نمِیدانند، مگر در پشت پرده و عدم مفسده، که آن هم احتِیاط مستحب در ترک آن است. آِیة الله مکارم مِیفرماِیند: در هر صورت اشکال دارد. (احکام روابط، ص 240، پاورقِی)
[5]. احکام روابط زن و مرد، ص 210 211
[6]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی 1145 و 1146
پرسش
1. ملاك تشخيص موسيقى مطرب از غير مطرب چيست؟
2. ملاك حرمت موسيقى چيست؟
3. وظيفه انسان در مكانهايى كه موسيقى مطرب و حرام پخش مىشود چيست؟
4. درباره غنا توضيح دهيد؟
5. در چه صورت جمع خوانى زنان در مقابل مردان اشكال ندارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس ششم
ارتباطات[1]
(صحبت با نامحرم تماسها احكام شغلى)
در جهان امروز، بسيارى از زنان به تحصيل روى آورده و كثيرى نيز در بيرون از خانه به كار مشغول شدهاند و تقريباً همه خانمها براى خريد، به همراه همسر و پدر و يا به تنهايى، به مغازهها مىروند. اين امور و مانند آن، زمينه ارتباط با مردان نامحرم را فراهم آورده است. ارتباط با نگاه كردن شروع مىشود و سپس با صحبت كردن ادامه مىيابد و گاه به تماسهاى بدنى مىانجامد.
احكام نگاه كردن در درسهاى قبل بيان شد. در اين درس، احكام صحبت با نا محرم و سپس تماسهاى بدنى بيان مىگردد. قبل از شروع احكام، ياد آور مىشويم كه دين مبين اسلام بر افزايش دانش و فهم و معرفت مسلمانان اعم از زن و مرد تأكيد كرده و از آنان مىخواهد كه با بصيرت به هستى بنگرند و عواقب زشت و پر از زيان انسانهاى كافر و مشرك و گناهكار گذشته را ببينند و خود طريق صحيح در پيش گيرند و عمر كوتاه را كه به سرعت سپرى مىشود، در انجام بهترين و شايستهترين كارها به پايان رسانند.
بهترين كار در اين دنيا، عمل به تكليف در برابر خالق هستى بخش و سپس اندوختن زاد و توشه براى جهان آخرت است و بهترين توشه، تقوا است.[1]
خداوند متعال در عين دستور به كسب معرفت و دانش و يادگيرى احكام الهى، از زنان و مردان مىخواهد تا حدود الهى را در ارتباطات خود با يكديگر مراعات كنند و به هيچ بهانهاى مگر به اضطرار آن قوانين محكم رانقض نكنند. زمينههاى نقض اين
[1]. بقره(2)، آِیه 97
قوانين، با ورود زنان به جامعه فراهم مىگردد و هواى نفس و شيطان، با وسوسههاى مكرر، ياد خدا را از ذهن انسان برده، آدمى به نافرمانى امر خدا اقدام مىكند. پس همان طور كه در روايات شريف آمده و در احكام دينى بيان گرديده، تا آنجا كه ممكن است بايد مردان از زنان جدا باشند و در محيطها و مكان هايى كه به ناچار دركنار يكديگر قرار مىگيرند، حدود الهى را رعايت كنند تا زمينهى خير و بركت و پيشرفت مهيا گردد و جامعه، راه رشد و تعالى را در پيش گيرد. پيامبر اكرم6، در پاسخ زنى كه از ايشان پرسيد: جهاد و نماز جمعه و جماعات، عيادت از مريضها براى شما مردان است و ما چگونه مىتوانيم در اين پاداشهاى عظيم شريك شويم، فرمودند: به همه زنان اعلام كن كه خوش رفتارى يكى از شما با شوهرش و جلب رضايت او، با همه آن فضايل و اعمال مردان، برابرى مىكند.[1]
اين سخن پيامبر6گوياى اين نكته مهم است كه زنان مىتوانند بدون آنكه از خانه خارج شوند، رضايت الهى را كسب و بدين ترتيب دنيا و آخرت خود را آباد كنند. از جمله مهمترين وظايف زنان در خانه، تربيت فرزند است: «.. شغل تربيت فرزند، كه اين از همه شغلها بالاتر است. يك فرزند خوب شما اگر به جامعه تحويل بدهيد، براى شما بهتر است از همه عالم، اگر يك انسان شما تربيت كنيد، براى شما به قدرى شرافت دارد [كه] من نمىتوانم بيان كنم.»[2]«اين مادر كه بچه در دامن او بزرگ مىشود، ... شريفترين شغل را دارد ... اين [شغل] همان بود كه خداى تبارك و تعالى در طول تاريخ براى انبيا فرستاد.»[3]
1. صحبت با نامحرم
صحبت كردن با نامحرم، به غير ضرورت مكروه است، خصوصاً اگر مخاطب جوانباشد.
بنابراين مرد مىتواند بدون قصد لذت و ريبه و آلوده نشدن به گناه، در مواقع لازم با زن نامحرم صحبت كند. بنابراين اگر مردى بداند كه با صحبت با نامحرم، به گناه مىافتد،
[1]. المِیزان، ج 4، ص 37، به نقل از زن در آِینه جمال و جلال، ص 415
[2]. صحِیفه نور، ج 7، ص 76
[3]. همان، ج 6، ص 261
نبايد با او صحبت كند، خواه نوع حرف زدنِ زن، مرد را به گناه بيندازد، خواه موضوع مورد بحث. عكس اين مطلب نيز صادق است، يعنى اگر مردى بداند كه زنى مىخواهد با او به قصد به گناه انداختن او صحبت كند، نبايد با او صحبت كند؛ چه گناه شهوانى باشد و چه غير آن، مانند غيبت، دروغ، تهمت و مانند آن. مرد نيز نبايد به گونهاى سخن بگويد كه نامحرم به حرام بيفتد.
مردانى كه علاقه دارند با زنان نامحرم هم صحبت شوند، در يك جا كار كنند، نزديك به هم بنشينند يا حتى حضور زن نامحرم موجب كار بيشتر آنان مىشود، علاقهمند هستند با نامحرمان شوخى و بذله گويى كنند و مانند آن بايد توجه داشته باشند كه شيطان در دل آنان رسوخ كرده است.[1]
زنان نيز مىتوانند بدون قصد لذت و بدون تغيير صدا و نازك و لطيف كردن آن، و نيز در صورتى كه ترس افتادن در گناه نباشد، با مردان صحبت كنند.[2]اما جايز نيست خانمى به قصد به حرام انداختن نامحرم با او صحبت كند. خواه مطالبى را بگويد كه او به گناه بيفتد يا به گونهاى بگويد كه نامحرم به گناه آلوده شود، مانند تعريف صحنههاى محرك و يا بيان چيزهايى كه نامحرم با شنيدن آن تحريك مىشود.[3]نامهنگارى با نامحرم [گفتوگوى تلفنى، كامپيوترى(چَت كردن) و امثال آن] و طرح مسائل عشقى و شهوانى در آنها نيز چون غالباً مفسده دارد جايز نيست.[4]
2. احكام تماس بدنى
هر كس كه نگاه كردن به او جايز نيست، تماس بدنى نيز با او جايز نيست و هر گونه لمس كردن بدن با هر عضوى باشد حرام است و بايد از آن اجتناب كرد، حتى صورت و
[1]. احکام روابط خانواده، ص 153 – 157. امام خمِینِی(ره) چنِین مِیفرماِید: «سخنگفتن [زن با نامحرم] اگر مهِیج باشد، حرام است و اگر مهِیج نبوده و خوف فتنه هم در کار نباشد، احتِیاط مستحب آن است که ترک نماِید مگردر حال ضرورت، به وِیژه اگر مخاطب او جوان باشد.» (تحرِیر الوسِیله، ج 2، کتاب النکاح، ص 245، مسئله 29)
[2]. تحرِیر الوسِیله، ج 2، کتاب النکاح، ص 245، مسئله 29 (دار التعارف)
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 158
[4]. ر.ک: همان، ص 162، پاورقِی، نظرات آِیات عظام سِیستانِی، تبرِیزِی، مکارم، بهجت و گلپاِیگانِی؛ نِیز ساِیت hayaliw.gro، بخش پرسشهاِی متداول