بديهى است در فراگيرى علوم و فنون نظامى همانند ديگر علوم، بايد شئون الهى رعايت گردد:
«آموزش نظامى براى بانوان با مراعات كامل وظايف شرعيه [و عدم مفسده] مانع ندارد و اگر موقوف است به اين كه نامحرم آنها را آموزش دهد، احتراز كنند.»[1]
دفاع از كشور اسلامى به منزله دفاع از مكتب اسلام و دين خدا است و نمىتوان دفاع را بهانهاى دانست براى دست برداشتن از پارهاى اصول مسلم اسلامى، مانند آنچه بر روابط مرد و زن حاكم است. در صدر اسلام نيز زنان در دفاع و جهاد شركت و مردان را در دفاع از كيان اسلام و پيامبر آن تهييج مىكردند. حتى با سلاح، به دفاع از شخص پيامبر بر مىخاستند، اما هيچ گاه، حرام خدا را حلال نمىكردند و حكمى از احكام الهى را در امر روابط با نامحرمان، بر زمين نمىنهادند.[2]
در دفاع غير نظامى (فرهنگى) نيز زنان پيش قدمتر از مردان هستند. هجوم فرهنگى دشمن ابعاد بسيار وسيعى دارد و همه مراكز علمى، هنرى، تحصيلى و كارى را در خطر جدى قرار مىدهد. در اين ميان، زنان با حفظ شخصيت، منزلت و شأن و مقام عالى خود، سدى بسيار محكم در مقابل اين هجوم هستند. عمل به دستورات الهى در زمينههاى عدم تشابه به كفار در نحوه آرايش و پوشش، خوددارى از پوشيدن لباسهاى شهرت و مهيج، روى آوردن به عبادت بيشتر و تشويق برادران و فرزندان و همسران به پارسايى و استفاده نكردن از برنامههاى مغاير با اسلام كه در ديسكهاى فشرده )DC( و نوارهاى ويديويى ضبط شده و يا از طريق ماهوارهها پخش مىشود و سرانجام تربيت صحيح فرزندان و نظارت مستمر بر اعمال و رفتار فرزندان، نقش بسيار مهمى در خنثى سازى هجوم فرهنگى دشمن دارد.
[1]. استفتائات، ج 3، ص 360 و 361
[2]. فروغ ابدِیت، ج 2، ص 479490. همراهى يكى از همسران پيامبر با ايشان در جنگها، پرستارى حضرت زهرا (س) از مجروحان جنگ و حضور زنان در كربلا، نمونۀ حضور زنان در صحنههاى جنگ و جهاد است. (سفينة البحار، ج 2، ص 425)
قبل و بعد از انقلاب اسلامى نيز زنان در بعضى موارد، مسلحانه به جنگ با دشمن رفتند و بعضى از آنها تا فرماندهى نيز رسيدند. (ر. ك: برداشتهايى از سيره امام خمينى، ص 277؛ جايگاه زن در انديشه امام خمينى، ص 205، 209، 210)
وقتى دفاع بر موازين محكم الهى استوار باشد، فردى به مانند امام خمينى، بدان افتخار مىكند:
«ما مفتخريم كه بانوان و زنان پيرو جوان و خرد و كلان در صحنههاى فرهنگى و اقتصادى و نظامى حاضر و همدوش مردان يا بهتر از آنان در راه تعالى اسلام و مقاصد قرآن كريم فعاليت دارند.»[1]
[1]. از وصِیتنامه سِیاسِی الهِی امام خمِینِی، صحِیفه نور، ج 21، ص 172
پرسش
1. فراگيرى چه علومى بر همگان واجب است؟
2. از نظر امام (ره) شرط ادامه تحصيل دختران و زنان در مقاطع گوناگون تحصيلى چيست؟
3. نظر امام (ره) درباره حضور بانوان در فعاليتهاى اجتماعى و صحنههاى ملى و بينالمللى چيست؟
4. «عفت» چگونه حاصل مىشود؟
5. بانوان در فراگيرى فنون نظامى چه وظيفهاى بر عهده دارند؟
درس هشتم
احكام پزشكى پاسخ به چند پرسش
1. احكام پزشكى
1 1. احكام نگاه كردن
پزشك محرم نيست، لذا اگر پزشك به دليل نبودن پزشك هم جنس، لازم دانست به عضوى از بدن نامحرم نگاه كند، بايد به همان مقدار لازم اكتفا كند و يا اگر مىتواند بايد از روى لباس معاينه نمايد. همچنين در صورتى كه معالجه، بدون لمس ممكن باشد، نبايد بدن بيمار را لمس كند و در صورتى كه از روى لباس يا با دستكش امكان داشته باشد، لمس جايز نيست.[1]
مراجعه زنان به پزشك مردِ متخصص بيمارىهاى زنان، اگر همراه با نظر و لمس حرام باشد، جايز نيست، مگر مراجعه به پزشك زن حاذق و متخصص، غير ممكن يا سخت باشد.[2]در مورد پزشك عمومى يا ديگر پزشكان متخصص مرد و نيز راديولوژيستها، مسئولان آزمايشگاهها، سونوگرافى، تزريقات پانسمان و مانند آن نيز همين حكم جارى است، يعنى مراجعه زن به آنان (مردان) جايز نيست، مگر ضرورت حكم كند و معناى ضرورت در شرط جواز لمس زن يا نظر به او توسط پزشك و مانند آن اين است كه تشخيص بيمارى و درمان آن متوقف بر لمس و نظر باشد حدود و ضرورت هم بستگى به مقدار نياز دارد.[3]
[1]. توضيح المسائل، مسئله 24412442؛ اجوبة الاستفتائات، پاسخ 1300 و 1298
[2]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ پرسش شماره 1303
[3]. استفتائات، ج 3، ص 268؛ اجوبة الاستفتائات (ترجمه فارسى)، پاسخ پرسشهاى 1296 و 1300
نگاه كردن پزشك به عورت بيمار همجنس خود در صورتى جايز است كه نگاه كردن با آينه ممكن نباشد و نگاه مستقيم و لمس ضرورت داشته باشد.[1]
همچنين عمل جراحى زيبايى فى نفسه اشكال ندارد، اما در عمل مذكور، پزشك غير همجنس تنها درصورتى مىتواند به بدن بيمار خود نگاه كند و آن را لمس نمايد كه جراحى به منظور درمان سوختگى و امثال آن باشد و پزشك چارهاى جز آن نداشته باشد.[2]
تحصيل علم پزشكى (و پرستارى و مانند آن[3]) از راه معايناتى كه به خودى خود حرام هستند مانند نگاه به نامحرم و لمس بدن غير همجنس، در مواردى كه يادگيرى اين علم و شناخت راههاى درمان بيمارىها متوقف به آن باشد، اشكال ندارد. به شرط آن كه دانشجو اطمينان داشته باشد كه توانايى نجات انسانها در آينده متوقف به اطلاعاتى است كه از اين طريق به دست مىآيد. همچنين مطمئن باشد كه در آينده چنين بيماران نامحرمى به او مراجعه مىكنند و مسئوليت جان آنها را بر عهده خواهد داشت.[4]
2 1. فرزند دار شدن
امروزه از روشهاى جديدى براى لقاح نطفه مرد و زن، در داخل و خارج از رحم تحت نظر پزشك استفاده مىشود. طبيعى است كه اين كار نيز بايد در محدوده احكام خداوند باشد و گناهى در آن صورت نگيرد. مثلًا آنجا كه نياز به نظر و لمس باشد، در مرحله نخست پزشك مماثل و هم جنس باشد و در مرحله بعد، كار با آينه و دستكش بوده و در مرحله آخر به حداقل نظر مورد نياز اكتفا شود.[5]
2. پاسخ به پرسشها و شبهات
آموزش رانندگى: آموزش رانندگى [براى زن] با كمك و راهنمايى مرد اجنبى در صورتى كه با مواظبت بر حجاب و عفاف و اطمينان به عدم وقوع در مفاسد همراه باشد،
[1]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ پرسشهاى 1302 و 1298
[2]. همان، پاسخ شماره 1294 و 1301
[3]. همان، پاسخ شماره 1318
[4]. ر. ك: سايتwww.hayaliw.ir بخش پاسخ به استفتائات از مقام معظم رهبرى؛ اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1311
[5]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ پرسشهاى 1299، 1272، 1300 و 1302، 1311
اشكال ندارد، ولى در عين حال شايسته است كه يكى از محارم وى همراه او باشد. بلكه اولى اين است كه آموزش رانندگى به كمك مربى زن يا يكى از محارم صورت بگيرد.[1]
استخاره [براى ازدواج] :از نظر شرعى عمل به استخاره واجب نيست هر چند بهتر است انسان با آن مخالفت نكند و تكرار استخاره در يك موضوع معنى ندارد. استخاره در كارهاى خير كه در آنها حيرت وجود ندارد، لازم نيست [بنابراين] شايسته است انسان در امورى كه مىخواهد راجع به آنها تصميم بگيرد. ابتدا تأمل و دقت كند و يا با افراد با تجربه و مورد اطمينان مشورت نمايد. در صورتى كه با اين كارها تحير او برطرف نشد، مىتواند استخاره كند.[2]
جمع كردن عكسهاى غير محجبه:اگر از زن مؤمنى، به هنگام جشن عروسى، عكس بدون حجاب گرفته شود و اكنون در اختيار دوستان و اقوامش باشد، در صورتى جمعآورى عكسها واجب است كه خود آن زن در دادن عكسها نقشى داشته و [نيز] عكسها مفسدهاى داشته و جمعآورى آنها مشقت نداشته باشد.[3]
رقص:هر رقصى كه موجب مفسده و برانگيخته شدن شهوت گردد حرام است. [مثلًا] رقص زن در مجالس زنانه حتى بدون آهنگ موسيقى اگر به گونهاى باشد كه شهوت را تحريك كند و يا مستلزم كار حرام يا ترتب مفسدهاى باشد حرام است. اما رقص زن در برابر نامحرمان مطلقاً حرام است. تنها رقص زن براى شوهرش يا بر عكس، اگر همراه ارتكاب حرامى [مانند موسيقى مطرب] نباشد، اشكال ندارد. رقص مردان در مجالس زنانه يا مردانه يا مختلط يا در مجلس عروسى فرزندان خود، و رقص به صورت دسته جمعى (محلى)، هرگاه موجب تحريك شهوت شده يا همراه استفاده از آلات لهو و به صورت لهوى باشد يا فسادى بر آن مترتب شود، حرام است.[4]
[1]. اجوبة الاستفتائات (ترجمه فارسى)، پاسخ به پرسش شماره 1329
[2]. همان، پاسخهاى 1434 تا 1439
[3]. همان، پاسخ شماره 1186
[4]. اجوبة الاستفتائات، پاسخهاى شماره 1170، 1171، 1172، 1178 و 1180 حضرت آية الله خامنهاى مىفرمايند: اصل رقصيدن اشكال ندارد، مگر اين كه مستلزم فعل حرامى باشد و در اين مسئله فرقى بين انواع رقصها نيست. (احكام روابط زن و مرد، ص 219، پاورقى) اما ديگر مراجع معظم، غالباً به عدم جواز رقص، حتى مرد براى همسرش فتوا داده و تنها رقص زن براى همسر خود به دور از افعال حرام ديگر را جايز دانستهاند. (احكام روابط زن و مرد ص 220223)
رقص كودك غير بالغ چه پسر و چه دختر به دليل آن كه تكليفى ندارد، بلا اشكال است، اما سزاوار نيست افراد بالغ او را به رقص تشويق كنند.[1]و نگاه كردن به آنها نيز اگر باعث تأييد فرد گناهكار و تجرى و ترتب فساد نشود، اشكال ندارد.[2]
شركت در مجالس عروسى [و مانند آن] :اگر مجلس به گونهاى نباشد كه عنوان امور حرام و معصيت بر آن صدق كند و حضور در آن مفسدهاى نداشته باشد، حضور و نشستن در آن اشكال ندارد، به شرط آن كه عرفاً تأييد عملى كه جايز نيست محسوب نشود.[3]اما اگر شركت در مجلسى، مستلزم ارتكاب حرام، مانند گوش دادن به موسيقى مطرب و لهوى [و ديدن زنان بى حجاب نامحرم يا رقص حرام و مانند آن] باشد و يا حضور در آنها، تأييد گناه محسوب شود، جايز نيست.
در چنين مجالسى، تكليف امر به معروف و نهى از منكر با عدم احتمال تأثير نيز ساقط است. ولى اگر خروج از آن مجالس به عنوان اعتراض، مصداق نهى از منكر باشد، واجب است.[4]
بنابراين مىتوان در مجالس عروسى كه احتمال رقص در آنها وجود دارد، تا زمانى كه به عنوان تأييد مرتكب كار حرام محسوب نشود و موجب ابتلا به حرام هم نشود، شركت كرد.[5]
«داماد» بودن از مستثنيات نيست، در نتيجه خانمهاى نامحرم بايد در مجلس عروسى، مقابل داماد حجاب كامل خود را رعايت كنند.[6]و اگر خانمى [عروس] بداند چنانچه بدون حجاب كامل عكس بگيرد، عكس او در بين فاميل پخش مىشود و نامحرم نيز او را مىبيند، جايز نيست عكس بدون حجاب بيندازد.[7]
نامزدى: اگر مراد از نامزدى اين باشد كه زن و مردى قصد داشته باشند با يكديگر
[1]. همان، پاسخ شماره 1176
[2]. همان، پاسخ شماره 1170
[3]. همان، پاسخ شماره 1426
[4]. اجوبة الاستفتائات، پاسخهاى شماره 1426، 1427 و 1428
[5]. همان، پاسخ شماره 1426
[6]. احكام روابط زن و مرد، ص 256
[7]. همان، ص 258
ازدواج بكنند، ولى هيچ گونه صيغه محرميتى بين آنان منعقد نشده باشد، زن و مرد به يكديگر نامحرم هستند و هيچ گونه فرقى با ديگر نامحرمها ندارند. و اگر دختر باكره باشد، دختر و پسر [نامزد] نمىتوانند بدون اجازه پدر دختر، بين خود صيغه موقت بخوانند.[1]
در دوران قبل از نامزدى و بعد از آن، هر يك از زوجين مىتوانند از هر كسى درباره زوج خود يا خانواده وى، اگر دخيل در ازدواج باشد تحقيق كند، اگرچه مستلزم يافتن عيوبى از او و يا خانواده وى باشد.[2]همچنين دختر و پسرى كه قصد دارند با يكديگر ازدواج كنند، مىتوانند درباره آينده زندگى خود و اخذ اطلاعات بيشتر از يكديگر، با رعايت موازين شرعى با هم به هر ميزان صحبت كنند.[3]
خلوت با نامحرم:مرد و زن نامحرم اگر در مكانى باشند كه ديگرى در آن نباشد و كسى هم نتواند بدانجا وارد شود، چنانچه بترسند كه به حرام بيفتند بايد از آنجا بيرون بروند و ماندن آنها در آن مكان حرام است.[4]
ارشاد و تبليغ: بيان مسائل مربوط به زنان توسط يك مرد، اگر مفسده نداشته باشد، جايز است و نامه نگارى مرد مسلمان براى يك زن غير مسلمان براى دعوت به اسلام و تبليغ، اگر فساد نداشته باشد، بلا مانع است.[5]
دست زدن:دست زدن زنان و مردان در مجالس شادى به نحو متعارف در اعياد و مراسم شادى، به منظور تشويق يا تأييد و امثال آن اشكال ندارد. اما فضاى حسينيهها و نمازخانهها و مساجد و مجالس دينى بهتر است با ذكر صلوات و تكبير معطر گردد تا انسان به ثواب برسد.[6]
[1]. احكام روابط زن و مرد، ص 197 و 198. اگر زوجين بخواهند قبل از اتمام زمان عقد موقت، صيغۀ عقد دائم اجرا نمايند، بايد مرد زمان باقيمانده را به زن هبه كند، در غير اين صورت، عقد دائم آنها باطل است و بايد بعد از سپرى شدن زمان صيغه و يا بخشيدن مدت باقيمانده، دوباره اجراى عقد دائم بنمايند (همان، ص 199)
[2]. همان، ص 188
[3]. استفتائات از محضر امام خمينى، ج 3، ص 82
[4]. توضيح المسائل، مسئله 2445. برخى از مراجع، نماز خواندن آنها را نيز در اين مكان، صحيح نمىدانند، مگر آن كه احتمال فساد نرود يا ديگران بتوانند وارد شوند. (احكام روابط، ص 178)
[5]. استفتائات، ج 3، ص 610
[6]. اجوبة الاستفتائات (ترجمه فارسى)، پاسخ پرسشهاى شماره 1181 و 1182