3. آيا شامپو كه بعضى مىگويند الكل داخل آن است، نجس است يا نه؟
پاسخ: محكوم به طهارت است مگر آنكه احراز كند كه از قسم الكل نجس با آن مخلوط است.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. عمل خالكوبى كه نزد بعضى از مردم متعارف است و به اين طريق عكسهايى بر روى بدن كشيده مىشود بطورى كه ثابت باقى مانده و از بين نمىروند، چه حكمى دارد؟ آيا مانع از صحت وضو يا غسل مىشود؟
پاسخ: خالكوبى حرام نيست و اثرى كه از آن در زير پوست باقى مىماند، مانع از رسيدن آب نيست و وضو و غسل با آن صحيح است.
2. امروزه از الكل كه در واقع مسكر است براى ساخت بسيارى از داروها بخصوص داروهاى نوشيدنى، عطرها بويژه انواع ادكلنهايى كه از خارج، وارد مىشود، استفاده مىكنند.
آيا به افراد آگاه يا جاهل به مسأله اجازۀ خريد و فروش و استفاده و بهرهگيرىهاى ديگر از آنها را مىدهيد؟
پاسخ: الكل هايى كه معلوم نيست در اصل از اقسام مايعات مست كننده باشند، محكوم به طهارت هستند، و خريد و فروش و استعمال مايعاتى كه با آنها مخلوط شدهاند، اشكال ندارد.
3. آيا نماز در لباس معطر به عطرهاى امروزى كه حاوى الكل است، صحيح است؟
پاسخ: اگر علم به نجاست آن عطرها نداشته باشد، نماز در لباسهاى مذكور، اشكال ندارد.[2]
[1]. استفتاءات از محضر حضرت امام خمينى (قدس سره)، ج 1، ص 100 و 101
[2]. رساله اجوبة الاستفتاءات، ص 58 و 89 و 269
3. احكام آراستگى ظاهرى زنان
نگاه شريعت اسلام به زن و مرد، نگاهى عدالت محور است. دستگاه عظيم خلقت، هدف از آفرينش انسان را تكامل و رشد معنوى و رسيدن به قرب الهى مىداند. در ديدگاه اسلام، براى رسيدن به كمال معنوى و يافتن جايگاه قرب الهى، هيچ تفاوتى بين زنان و مردان نيست. از اين رو، قرآن مىفرمايد:
(انَّ اكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ اتْقاكُمْ.)(حجرات: 13)
در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست.
و در جايى ديگر مىفرمايد:
(انِّى لَااضيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ اوْ انْثى). (آلعمران: 195)
همانا من عمل هيچ صاحب عملى از شما را، از مرد يا زن، تباه نمىكنم.
حاصل آنكه، در دين اسلام، خطابات شرعى، مربوط به مجموعه انسانها مىشود چه زن و چه مرد. مگر آنگاه كه به لحاظ جنسيتى و خلقت طبيعى برخى خطابات احكام، مربوط به مرد و برخى ديگر مربوط به زن شود.[1]پس در التزام به قوانين و احكام اسلامى، تفاوتى بين مرد و زن نيست.
حتى برخى عقيده دارند كه در يك نگاه كلى (نه مصداقى)، التزام زنان نسبت به دين، بيشتر از مردان است. گويا از آنجا كه خداوند ويژگيهاى مهر و محبت و رقت قلب بيشترى را در وجود زنان به وديعت نهاده است، فطرتاً گرايش آنان به دين، بيشتر از مردان است.
از نگاه جامعهشناسى هم تجربيات بشرى به اثبات رسانده كه چنانچه زنان در جامعه، عفت و پاكدامنى و اهتمام خود به دستورات دينى را حفظ كنند، مسير حركت جامعه از فساد و بىدينى فاصله گرفته، هرزگى برخى مردان بىايمان،
[1]. زن در آِیِینه جلال و جمال، عبدالله جوادِی آملِی، ص 91 ـ 98.
مغلوب حياى زنان پاكدامن خواهد شد. در چنين جامعهاى، علاقه و رغبت به حفظ آداب و شعائر اسلامى بيشتر به چشم مىخورد. بعد از اين مقدمه اكنون برخى از احكام مربوط به زنان را كه در حفظ عفت عمومى جامعه تأثيرگذار است، بررسى مىكنيم.
از جمله احكام مورد نظر ما، آرايش زنان و مسائل مربوط به آن است. قبل از هر چيز بايد دانست كه اسلام به زيبايى و آرايش ارج مىنهد و آن را گرايشى خدايى مىداند. انسان بر حسب فطرت الهى، به زيبايى علاقه دارد و در جريان زندگى خود، آن را پى مىجويد. اسلام هم اين غريزه را ستوده و مورد تأكيد قرار مىدهد. در همين رابطه قرآن كريم مىفرمايد:
(قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ.)
(اعراف: 32)
(اى پيامبر) بگو: زيورهايى را كه خدا براى بندگانش پديد آورده، و (نيز) روزىهاى پاكيزه را چه كسى حرام گردانيده؟ بگو: اين (نعمتها) در زندگى دنيا براى كسانى است كه ايمان آوردهاند و روز قيامت (نيز) خاص آنان مىباشد. اين گونه آيات (خود) را براى گروهى كه مىدانند به روشنى بيان مىكنيم.
امام صادق7نيز مىفرمايد:
انَّ اللَّهَ جَميلٌ وَ يُحِبُّ الْجَمالَ.[1]خداوند زيباست و زيبايى را دوست دارد.
شريعت اسلام، با در نظر گرفتن اين فطرت طبيعى و نيز حالات روحى زن، آرايش و زينت كردن را براى او بيش از مردان، جايز دانسته است. اين جواز هم در چهره و هم در لباس جارى است.
[1]. وساِیل الشِیعه، ج 5، ص 5.
لازم به ذكر است، اينكه مىگوييم آرايش و زينت با فطرت طبيعى زن سازگارتر است، مرادمان جنس زن بطور مطلق است. اعم از دوشيزگان، زنان داراى همسر و بيوگان.
البته بحث زينت براى مردان نيز مطرح است. اما بسيارى از امورى كه براى زنان مجاز دانسته شده، براى مردان جايز نيست، مانند پوشيدن لباس ابريشم و استفاده از طلاجات. از اين رو مسئله زينت و آرايش براى زنان، دامنه وسيعترى نسبت به مردان دارد. حتى در مواردى اين عمل براى زنان از قلمرو مباح خارج و به وادى مستحب مؤكد وارد مىشود، مانند آرايش و زينت زن براى شوهر.[1]و فقيهان بزرگوار فتوا دادهاند كه اين موضوع گاه به مرز وجوب مىرسد.
به طور كلى براى بانوان، زي احكام آراستگى ظاهرى 55 فتاوا ص : 54 نت و آرايش، اشكال ندارد، به شرط آنكه در مقابل نامحرم آن را بپوشاند.[2]
تأكيد بيشتر آرايش و زينت براى زنان، از آنجا ناشى مىشود كه خداوند دو جنس مرد و زن را آفريد تا در سايه پيوند زناشويى، موجبات آرامش و مودت و رحمت را ميانشان برقرار سازد.
قرآن كريم مىفرمايد:
(وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ.)(روم: 21)
و از نشانههاى او اينكه از (نوع) خودتان همسرانى براى شما آفريد تا به آنها آرام گيريد، و ميانشان دوستى و رحمت نهاد. آرى، در اين (نعمت) براى مردمى كه مىانديشند قطعاً نشانههايى است.
[1]. ازدواج در اسلام، علِی مشکِینِی، ترجمه احمد جنتِی، ص 150.
[2]. احکام خانواده (رساله نمونه)، عبدالرحِیم موگهِی، ص 303.
با توجه به آيه فوق، هر كدام از مرد و زن در ايجاد چنين پيوندى، نقش خاصى را بر عهده دارند. اين نقش آفرينى بر اساس فطرت و غريزهاى است كه هر كدام از آن دو دارا هستند.
بر اساس آنچه بيان شد، اسلام با اصل آرايش زن موافق است، با توجه به مصالح فرد و جامعه محدوديتهايى نيز براى آن قائل است كه بر آن اشاره مىشود.
3-1. آرايش زن در مقابل نامحرم
اسلام عزيز، براى رعايت عفت و پرهيز از شعله ور شدن آتش شهوت در دل مردان، كه به انحراف از جاده عفت، منتهى خواهد شد، مقرر ساخته زنان غير از آنچه كه قهراً نمايان مىشود و غير از كسانى كه مَحرَم او شمرده مىشوند، آرايش و زينت خود را از ساير مردان پنهان سازد. اين حكم نهايت باريك بينى شريعت اسلام در زمينه حفظ ارزش و كرامت انسانى زن است، تا توسط هرزگانِ هوس ران، مورد سوء استفاده قرار نگيرد.
نا گفته نماند، در ميان كسانى كه بر زن محرم هستند، تنها زن و شوهر، حق دارند با قصد لذت به يكديگر بنگرند. ديگر محرمان فقط مىتوانند بدون قصد شهوت به يكديگر نگاه كنند.[1]
2- 3. فريبكارى (تدليس)
از ديگر موارد آرايش زن كه حكم حرمت دارد، آرايشى است كه براى فريبكارى و تدليس، انجام گيرد.
عالمان دينى علت حرمت اين نوع آرايش را از آنجا مىدانند كه او باعث
[1]. رسالة توضِیح المسائل، مسئلة 2437، ص 364.
مىشود در زنان آنچنان محاسن و زيبايى بوجود آيد كه واقعى نيست و نيز معايبشان به گونهاى پوشانده شود كه ديگران فريب بخورند.[1]البته در كتب فقهى مصداق اين نوع فريبكارى در دو جا ذكر شده است.
اول زنى كه قصد ازدواج دارد. دوم كنيزى كه قصد فروش او را دارند.[2]
3- 3. نقص و آزار جسمى در فرهنگ اسلامى، هر گونه نقص وارد كردن به خود و ديگران، ممنوع است.
از اين رو، اگر زن به گونهاى آرايش كند كه مستوجب تغيير خلقت، در نتيجه نقص جسمانىاش شود، حكم ضرر بر نفس پيدا كرده و از آن نهى شده است.
بعنوان مثال زن دندانهايش را به گونهاى تراش دهد كه پس از مدتى، از بين برود يا با اعضاى بدنش به گونهاى عمل نمايد كه، ضرر ببيند.[3]يا آنچه امروز به عنوان كاشت ابرو يا گونه يا عمل جراحى بينى و يا به كار بردن لنزهاى چشمى، صورت مىگيرد. در تمام اين موارد اگر اثبات شود كه انجام اين اعمال مستوجب ضرر و زيان است، حكم نهى پيدا خواهد كرد. آرايش كردن زن نيز مىبايد توسط خودش يا زن ديگر يا شخص مَحرَم صورت گيرد؛ چرا كه عمل آرايش مستلزم نظر كردن و دست زدن به بدن مىشود و اين كار براى نامحرم، حرام است.[4]در جامعه اسلامى يكى از مصاديق مهم آرايش زنان، آرايش كاركنان خواهر مىباشد كه بايد علاوه بر شرع مقدس، تابع قوانين باشد، مثلا در مكانى كه
[1]. شراِیع الاسلام، جعفر بن حسن (محقق) حلِی، ج 2، ص 10.
[2]. جواهر الکلام، محمدحسن نجفِی، تحقِیق و تعلِیق علِی آخوندِی، ج 22، ص 113؛ المکاسب، مرتضِی انصارِی، ص 21.
[3]. جواهر الکلام، ج 22، ص 114.
[4]. رساله توضِیح المسائل، ص 364 و 365.
خواهران در معرض ارباب رجوع برادران هستند، نحوه آرايش آنان نبايد مانع انجام وظايفشان گردد. يعنى به حداقل اكتفا نمايند تا هم به گناه دچار نشود و ديگران را هم در گناه نيندازند و هم وظايف خود را به نحو احسن به انجام رسانند. موارد جزئىتر را قانون معيّن مىكند.
4-3. ناخن
در خصوص ويژگيهاى ناخن در قسمت مردان، توضيحاتى داده شد و بيان شد كه پيامبر6فرمود زنان مىتوانند، اندكى ناخنهاى خود را، نسبت به مردان، بلندتر نگه دارند تا زينتى براى آنان باشد.[1]
البته با در نظر گرفتن رواياتى كه در خصوص نظافت ناخنها و نيز رواياتى كه مسلمانان را از تشبه به كفار منع مىكند، زنان، بايد در بلند گذاردن ناخن، حد معمول و متعارف را مراعات نمايند.[2]
مسئله ديگر، حكم استفاده از مواد رنگى مانند لاك يا ناخنهاى مصنوعى بر روى ناخنهاى طبيعى است كه معمولًا براى زينت به كار مىرود. در اين خصوص بايد گفت، نفس استفاده از اين مواد همچون ديگر مواد آرايشى مانند رنگ مو، سرمه، كرمهاى پوستى، روژ لب و غيره، براى زنان اشكالى ندارد، مگر به دلائلى كه ذيلًا به آنها اشاره مىشود.
الف: نشان دادن اعضاى آرايش شده با مواد آرايشى، به نامحرمان. توضيح آنكه هر موضعى از بدن زنان اگر با عملى زينت داده شود (مثل لاك زدن ناخن يا سرمه كشيدن بر چشم) مشمول حكم آيه 31 سوره نور شده، نشان دادنش به نامحرم، در شرايطى مجاز نخواهد بود.
[1]. من لاِیحضره الفقِیه، ج 1، ص 128.
[2]. نرم افزار پرسمان، دفتر نماِیندگِی ولِی فقِیه در دانشگاهها، واژه ناخن.
ب: مانع از رسيدن آب وضو و غسل به بدن شود.
هرگاه مواد آرايشى مانند لاك، داراى جرم باشد كه در صورت استفاده، مانع از رسيدن آب به اعضاء بدن شود، بايد هنگام وضو و غسل از آنها پرهيز شود.
5-3. عطر و ادكلن
يكى ديگر از مسائلى كه در خصوص آراستگى ظاهرى زنان مطرح است، استفاده از عطر، ادكلن و خوشبو كنندههاى مختلف است. حكم اوّلى در اين گونه موارد، همچون ديگر مواد آرايشى و زينتى، حليت است؛ يعنى استفاده بانوان از عطر و ادكلن فى نفسه اشكالى ندارد. فقط نوع و چگونگى استفاده كردن از اين مواد است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.
از آنجا كه اين گونه مواد نيز در رديف ابزار آرايشى و زينتى به شمار مىآيند، لذا در مقابل نامحرم نبايد مورد استفاده قرار گيرند. چنان كه پيامبر6فرمود:
طِيبُ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَضِىَ رِيحُهُ.
عطر زنان رنگش آشكار و بويش پنهان است.
و در حديث ديگر فرمودند:
أَيُّمَا امْرَأَةٍ اسْتَعْطَرَتْ فَمَرَّتْ عَلى قَوْمٍ لِيَجِدُوا مِنْ رِيحِهَا فَهِىَ زَانِيَةٌ.[1]
هر زنى كه به خود عطر زند و از كنار عدهاى (مرد) بگذرد تا بويش به مشام آنها رسد، پس او (همانند) زنا كار است.
از حديث اخير به دست مىآيد كه استعمال بوى خوش، به طور مطلق براى زنان حرام نيست، بلكه آنگاه اين عمل دچار نهى خواهد شد كه زنان در مقابل مردان نامحرم از اين زينت استفاده نمايند. اين دستور اسلامى براى
[1]. مِیزان الحکمة، ج 7، ص 3341.