مىشود در زنان آنچنان محاسن و زيبايى بوجود آيد كه واقعى نيست و نيز معايبشان به گونهاى پوشانده شود كه ديگران فريب بخورند.[1]البته در كتب فقهى مصداق اين نوع فريبكارى در دو جا ذكر شده است.
اول زنى كه قصد ازدواج دارد. دوم كنيزى كه قصد فروش او را دارند.[2]
3- 3. نقص و آزار جسمى در فرهنگ اسلامى، هر گونه نقص وارد كردن به خود و ديگران، ممنوع است.
از اين رو، اگر زن به گونهاى آرايش كند كه مستوجب تغيير خلقت، در نتيجه نقص جسمانىاش شود، حكم ضرر بر نفس پيدا كرده و از آن نهى شده است.
بعنوان مثال زن دندانهايش را به گونهاى تراش دهد كه پس از مدتى، از بين برود يا با اعضاى بدنش به گونهاى عمل نمايد كه، ضرر ببيند.[3]يا آنچه امروز به عنوان كاشت ابرو يا گونه يا عمل جراحى بينى و يا به كار بردن لنزهاى چشمى، صورت مىگيرد. در تمام اين موارد اگر اثبات شود كه انجام اين اعمال مستوجب ضرر و زيان است، حكم نهى پيدا خواهد كرد. آرايش كردن زن نيز مىبايد توسط خودش يا زن ديگر يا شخص مَحرَم صورت گيرد؛ چرا كه عمل آرايش مستلزم نظر كردن و دست زدن به بدن مىشود و اين كار براى نامحرم، حرام است.[4]در جامعه اسلامى يكى از مصاديق مهم آرايش زنان، آرايش كاركنان خواهر مىباشد كه بايد علاوه بر شرع مقدس، تابع قوانين باشد، مثلا در مكانى كه
[1]. شراِیع الاسلام، جعفر بن حسن (محقق) حلِی، ج 2، ص 10.
[2]. جواهر الکلام، محمدحسن نجفِی، تحقِیق و تعلِیق علِی آخوندِی، ج 22، ص 113؛ المکاسب، مرتضِی انصارِی، ص 21.
[3]. جواهر الکلام، ج 22، ص 114.
[4]. رساله توضِیح المسائل، ص 364 و 365.
خواهران در معرض ارباب رجوع برادران هستند، نحوه آرايش آنان نبايد مانع انجام وظايفشان گردد. يعنى به حداقل اكتفا نمايند تا هم به گناه دچار نشود و ديگران را هم در گناه نيندازند و هم وظايف خود را به نحو احسن به انجام رسانند. موارد جزئىتر را قانون معيّن مىكند.
4-3. ناخن
در خصوص ويژگيهاى ناخن در قسمت مردان، توضيحاتى داده شد و بيان شد كه پيامبر6فرمود زنان مىتوانند، اندكى ناخنهاى خود را، نسبت به مردان، بلندتر نگه دارند تا زينتى براى آنان باشد.[1]
البته با در نظر گرفتن رواياتى كه در خصوص نظافت ناخنها و نيز رواياتى كه مسلمانان را از تشبه به كفار منع مىكند، زنان، بايد در بلند گذاردن ناخن، حد معمول و متعارف را مراعات نمايند.[2]
مسئله ديگر، حكم استفاده از مواد رنگى مانند لاك يا ناخنهاى مصنوعى بر روى ناخنهاى طبيعى است كه معمولًا براى زينت به كار مىرود. در اين خصوص بايد گفت، نفس استفاده از اين مواد همچون ديگر مواد آرايشى مانند رنگ مو، سرمه، كرمهاى پوستى، روژ لب و غيره، براى زنان اشكالى ندارد، مگر به دلائلى كه ذيلًا به آنها اشاره مىشود.
الف: نشان دادن اعضاى آرايش شده با مواد آرايشى، به نامحرمان. توضيح آنكه هر موضعى از بدن زنان اگر با عملى زينت داده شود (مثل لاك زدن ناخن يا سرمه كشيدن بر چشم) مشمول حكم آيه 31 سوره نور شده، نشان دادنش به نامحرم، در شرايطى مجاز نخواهد بود.
[1]. من لاِیحضره الفقِیه، ج 1، ص 128.
[2]. نرم افزار پرسمان، دفتر نماِیندگِی ولِی فقِیه در دانشگاهها، واژه ناخن.
ب: مانع از رسيدن آب وضو و غسل به بدن شود.
هرگاه مواد آرايشى مانند لاك، داراى جرم باشد كه در صورت استفاده، مانع از رسيدن آب به اعضاء بدن شود، بايد هنگام وضو و غسل از آنها پرهيز شود.
5-3. عطر و ادكلن
يكى ديگر از مسائلى كه در خصوص آراستگى ظاهرى زنان مطرح است، استفاده از عطر، ادكلن و خوشبو كنندههاى مختلف است. حكم اوّلى در اين گونه موارد، همچون ديگر مواد آرايشى و زينتى، حليت است؛ يعنى استفاده بانوان از عطر و ادكلن فى نفسه اشكالى ندارد. فقط نوع و چگونگى استفاده كردن از اين مواد است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.
از آنجا كه اين گونه مواد نيز در رديف ابزار آرايشى و زينتى به شمار مىآيند، لذا در مقابل نامحرم نبايد مورد استفاده قرار گيرند. چنان كه پيامبر6فرمود:
طِيبُ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَضِىَ رِيحُهُ.
عطر زنان رنگش آشكار و بويش پنهان است.
و در حديث ديگر فرمودند:
أَيُّمَا امْرَأَةٍ اسْتَعْطَرَتْ فَمَرَّتْ عَلى قَوْمٍ لِيَجِدُوا مِنْ رِيحِهَا فَهِىَ زَانِيَةٌ.[1]
هر زنى كه به خود عطر زند و از كنار عدهاى (مرد) بگذرد تا بويش به مشام آنها رسد، پس او (همانند) زنا كار است.
از حديث اخير به دست مىآيد كه استعمال بوى خوش، به طور مطلق براى زنان حرام نيست، بلكه آنگاه اين عمل دچار نهى خواهد شد كه زنان در مقابل مردان نامحرم از اين زينت استفاده نمايند. اين دستور اسلامى براى
[1]. مِیزان الحکمة، ج 7، ص 3341.
اجتناب از تحريك قواى شهوانى مردان و در نهايت پيشگيرى از رواج فساد و فحشاء صادر شده است. در واقع اسلام خواسته است با اين نوع دستورات از شيوع هرگونه عوامل تحريك كننده جنسى در جامعه اسلامى جلوگيرى نمايد[1]تا با اين عمل سعادت و سلامت جامعه حفظ شده، مسير رستگارى اعضاى آن تضمين گردد. كما اينكه در آيه 31 سوره نور بعد از بيان دستوراتى چند راجع به لزوم حفظ زينت توسط زنان، علت را چنين ذكر مىكند:(لَعَلَّكُم تُفلِحُون). (اين دستورات الهى را انجام دهيد) تا رستگار شويد.
ناگفته نماند آنچه بيان شد، مربوط به بيرون از خانه و محيط اجتماع بود. اما آرايش، زينت كردن و استعمال بوى خوش در درون خانه و براى شوهر، از دستورات مؤكد اسلام است كه مىتواند موجبات فزونى عشق و علاقه مرد به همسرش را فراهم آورد.
حضرت امام محمد باقر7مىفرمايد: «سزاوار نيست زن (براى شوهرش) بدون زيور باشد ولو اينكه گردن بندى به گردن آويزد». و نيز فرمود: «هر آرايشى زن براى شوهر بكند جايز است.»[2]
فتاوا
استفتاء از حضرت امام خمينى (ره)
1. آيا صحيح است كه اگر زنى عطر زده باشد و به خيابان برود، بر او غسل جنابت واجب مىشود؟
پاسخ: غسل واجب نمىشود.[3]
[1]. تفسِیر نمونه، ناصر مکارم شِیرازِی، ج 14، ص 454.
[2]. ازدواج در اسلام، ص 150.
[3]. استفتاءات از محضر امام خمِینِی (ره)، ج 1، ص 51.
2. استثناى دست و قرص صورت از حجاب بانوان و جواز نگاه بدون ريبه و مفسده، با آرايش است يا ساده؟ و آيا زينتهايى مانند انگشتر جائز است اظهار (آشكار) شود؟ و اگر صورت آرايش شده باشد پوشاندن واجب است يا خير؟
پاسخ: اگر در صورت آرايش موجود باشد بايد پوشانده شود، و بر مرد اجنبى نيز نگاه كردن جائز نيست و همچنين در كفّين اگر داراى زينت و لو مثل انگشتر باشد.
3. آيا صلاح است براى زنها تمام گردى صورت (چه اصلاح (آرايش) كرده و چه اصلاح (آرايش) نكرده) نمايان باشد؟
پاسخ: در صورت نداشتن مفسده مانع ندارد، ولى نبايد با زينت باشد.
4. با توجه به اين كه يكى از آرايشهاى زنان، برداشتن موى صورت است؛ آيا اين كار اشكال دارد؟
پاسخ: آرايش به نحو مزبور حرام نيست، مگر آن كه فساد داشته باشد.
5. آيا حلقه ازدواج جزء زينت آلات به حساب مىآيد يا نه؟
پاسخ: اظهار آن جائز نيست.
6. آرايش كردن زن در مجلس زنانه چگونه است؟
پاسخ: اگر مفسده نداشته باشد، اشكال ندارد.[1]
7. اگر زن در دست خود زينت داشته باشد نظير حلقه ازدواج يا انگشتر يا در وجه خود آرايش كرده باشد، آيا بر اين زن واجب است كه وجه و كفّين خود را بپوشاند يا نه؟
پاسخ: پوشاندن از نامحرم در فرض مذكور واجب است.
8. آيا لاك زدن به ناخن و حنا زدن به دستها براى بانوان اشكال دارد؟
پاسخ: اشكال ندارد، ولى زينت را بايد از نامحرم بپوشانند.
[1]. همان، ج 3، ص 256 و 257.
9. با توجه به اينكه زير ابرو برداشتن براى بانوان «زينت» محسوب مىشود آيا پوشاندن آن از نامحرم بر آنها واجب است؟
پاسخ: زينت را واجب است از نامحرم بپوشانند.
10. آيا استفاده از لوازم و مواد زينتى و آرايشى در نماز اشكال دارد؟
پاسخ: براى زن در نماز مستحب است با زيور آلات، خود را زينت دهد. و استفاده از مواد و لوازم آرايشى اشكالى ندارد، ولى براى وضو بايد چيزهايى مانند لاك ناخن كه مانع رسيدن آب به اعضاى وضو است و يا موادى كه مانع گذاشتن پيشانى بر مُهر است بر طرف شوند.
11. آيا استفاده از گردنبند و يا لباسى كه عكس حيوان كامل يا صورت انسان داشته باشد، در هنگام خواندن نماز چه حكمى خواهد داشت؟
پاسخ: نماز باطل نيست، ولى پوشيدن لباس و يا به دست كردن انگشترى كه نقش صورت دارد، در نماز مكروه است.
12. آيا استفاده از انگشتر، گردنبند و لوازم زينتى ديگرى كه نام خداوند متعال بر آنها نوشته شده است اشكال دارد؟
جواب: چنانچه بدون وضو جايى از بدن به اسم خداوند متعال (به هر زبانى كه باشد) برسد حرام است.
13. آيا استفاده از انگشتر، گردنبند و لوازم زينتى ديگرى كه نامهاى محمد، على، حسن، حسين، فاطمه، زهرا، بر آنها نوشته شده است اشكال دارد؟
پاسخ: ملاك و ميزان، قصد و نيت نويسنده است. اگر نام خود شخص باشد اشكال ندارد، اما اگر نام معصوم7باشد، بنابر احتياط واجب نبايد جايى از بدن را بدون وضو به آنها برساند.
14. اگر بانوان، سرمه را نه براى زينت بلكه به خاطر فوايدى كه از نظر طبّى در آن وجود دارد بزنند، در اين صورت باز هم در مقابل نامحرم بايد آن را بپوشانند؟
پاسخ: اگر عرفاً زينت محسوب شود بايد بپوشانند، (چه) قصد زينت داشتهاند يانه.
15. آيا عطر زدن و يا خوشبو كردن به وسيله مواد و مايعات ديگر براى آقايان و يا بانوان در صورتى كه بوى آن به مشام نامحرم و يا محرم برسد، اشكال دارد؟
پاسخ: عطر زدن اشكال ندارد، ولى اگر عطر زدن بانوان موجب مفسده و تحريك باشد، جايز نيست.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. بعضى از زنها ادعا مىكنند كه وجود رنگ روى ناخن مانع وضو نيست و مسح روى جوراب نازك هم جايز است. نظر شريف جنابعالى در اين باره چيست؟
پاسخ: در صورتى كه رنگ داراى جرم باشد، مانع از رسيدن آب به ناخن مىباشد و وضو باطل است و مسح بر جوراب هر قدر هم نازك باشد، صحيح نيست.
2. آيا رنگ مصنوعى كه زنها از آن براى رنگ كردن موى سر و ابروىشان استفاده مىكنند، مانع از صحت وضو و غسل است؟
پاسخ: اگر صرفاً رنگ باشد و داراى جرمى نباشد كه مانع از رسيدن آب به مو شود، وضو و غسل صحيح است.
3. مدتى است كه شايع شده لوازم آرايشى را از ناف جنين كه هنگام تولد از او جدا مىكنند و يا از جنين مرده مىسازند. ما گاهى از اين لوازم استفاده كرده و حتى گاهى روژ لب خورده مىشود، آيا اينها نجس هستند؟
[1]. احکام خانواده، ص 304 ـ 308.
پاسخ: شايعه دليل شرعى بر نجس بودن لوازم آرايشى نيست، و تا نجاست آنها از راه شرعى احراز نشود، استفاده از آنها اشكال ندارد.[1]
4. تتو كردن ابرو از نظر شرعى چه حكمى دارد و آيا وضو و غسل در آن هنگام صحيح است؟
پاسخ: از نظر وضو و غسل مانعى ندارد، لكن با توجه به آن كه زينت محسوب مىگردد بايد از نامحرم پوشيده شود وسعى كند در حال عادت اين كار را انجام دهد تا در روزهاى اول هم از نظر غسل و وضو براى نماز دچار مشكل نشود.
5. عمل زيبايى بينى از نظر شرعى چه حكمى دارد و آيا كفاره به آن تعلق مىگيرد؟
پاسخ: فى نفسه اشكال ندارد و موجب كفاره نيست، لكن بايد از لمس يا نظر نامحرم اجتناب شود و آنچه در جواب سؤال فوق ذكر شد، مراعات گردد.
6. آيا به دست كردن انگشتر و برداشتن ابرو، زنها را ملزم به پوشاندن آنها در مقابل نامحرم مىكند؟
پاسخ: اگر زينت است بايد بپوشانند.
7. آيا استفاده از عطريات و كرمهاى خوشبو براى خانمها در صورتى كه بوى آنها به مشام نامحرم برسد اشكال دارد؟ (بدون قصد جلب توجه نامحرم).
پاسخ: اگر جلب توجه نامحرم مىكند و يا مفسده دارد بايد اجتناب نمايد.[2]
[1]. رساله اجوبة الاستفتاءات، ص 23، 27 و 55.
[2]. دفتر حضرت آِیة الله خامنهاِی، مد ظله العالِی، بخش استفتاءات.