به عنوان مثال، در همه زمانها عدهاى بودهاند كه از طريق ژنده پوشى و ژوليدگى، قصدِ جلب توجه ديگران به خود را داشتهاند. اينان زاهد نمايانى اهل ريا هستند كه با فريب مردم، كسب جاه و مقام مىنمايند.
در روايت مىخوانيم؛ مردى خدمت امام جعفر صادق7آمد و بر لباس ايشان ايراد گرفت و اظهار كرد على بن ابىطالب7لباس خشن مىپوشيد، اما شما لباسى نيكو در بر مىكنيد! حضرت صادق7در پاسخ فرمود:
انَّ عَلِىَّ بْنَ أَبِى طالِبٍ7كَانَ يَلْبَسُ ذَلِكَ فِى زَمَانٍ لَايُنْكَرُ، وَ لَوْ لَبِسَ مِثْلَ ذَلِكَ الْيَوْمِ لَشُهِرَ بِهِ، فَخَيْرُ لِبَاسِ كُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ.[1]
على بن ابىطالب7آن لباسها را در زمانى مىپوشيد كه عيب نبود. اما اگر آن لباسها را امروز مىپوشيد، موجب شهرت او مىگشت. پس، (بدان) بهترين لباس هر زمانى، لباس مردم همان زمان است.
و در جايى ديگر، بعد از وصف نوع لباس على7فرمودند اگر ما آنطور لباس بپوشيم مردم خواهند گفت؛ او مجنون يا رياكار است.[2]
بر اين اساس، شايسته است مسلمان از افراط و تفريط در انتخاب نوع لباس و پوشيدن آن بپرهيزد و با توجه به شأن و منزلت اجتماعى خود، لباسى مناسب در بر كند.
3-1. مستحبات در پوشش
اسلام عزيز، علاوه بر بيانِ مقدار پوشش واجب و معرفى لباسهاى حرام براى مردان، مستحباتى را نيز براى نوع پوشش معرفى مىكند. اولين سفارش دين در اين خصوص، رعايت پاكيزگى و نظافت لباس است. پيامبر6مىفرمايد:
[1]. مِیزان الحکمه، ج 11، ص 5289.
[2]. همان.
تَنَظَّفُوا بِكُلِّ مَا اسْتَطعْتُم، فَانَّ اللَّهَ تَعالىَ بَنَى الاسلامَ عَلَى النِّظَافَةِ وَلَن يَدخُلَ الجَنَّةَ الَّا كُلُّ نَظيفٍ.[1]
(اى مسلمانان) هر چه در توان داريد پاكيزه باشيد. چرا كه خداوند تبارك و تعالى، اسلام را بر نظافت بنا نهاده است و كسى داخل بهشت نخواهد شد مگر آنكه پاكيزه بوده باشد.
پاكيزگى، بعد از بدن، لباس را نيز شامل مىشود؛ على7مىفرمايد:
النَّظِيفُ مِن الثِّيَابِ يُذهِبُ الْهَمَّ وَالحُزنَ، وَ هُوَ طَهُورٌ لِلصّلاةِ.[2]
لباس پاكيزه، غم و اندوه را مىبرد و موجب پاكيزگى نماز است.
همچنين فرمودند:
مَنِ اتَّخَذَ ثَوبَاً فَليُنَظِّفْهُ.[3]
هر كه جامهاى مىپوشد، بايد آن را پاكيزه نگه دارد.
نكته ديگر خوشبو كردن لباس است كه در قسمت اصلاح و آرايش بيان داشتيم. از ديگر مستحبات لباس، انتخاب رنگ سفيد است. امام باقر7مىفرمايد:
لَيسَ مِنْ ثِيَابِكُم شَىٌ احْسنُ مِنَ البَيَاضِ فَالْبِسُوا.[4]
هيچ لباسى زيباتر از لباس سفيدرنگ نيست، پس لباس سفيد بپوشيد.
از خوبىهاى انتخاب رنگ سفيد براى لباس، آنكه چرك خود را زود نمايان مىكند. از همين رو انسان در صدد رفع آن بر آمده، بهداشت و سلامتش حفظ مىشود. به رعايت اين مستحبات، در هنگام نماز تأكيد ويژه شده است. حضرت امام خمينى (ره) مستحبات لباس نمازگزار را چند چيز مىدانند:
[1]. مِیزان الحکمه، ج 13، ص 6343.
[2]. همان.
[3]. همان.
[4]. وساِیل الشِیعه، ج 2، ص 356.
چند چيز در لباس نمازگزار مستحب است كه از آن جمله است: عمامه با تحت الحنك، پوشيدن عبا و لباس سفيد و پاكيزهترين لباسها و استعمال بوى خوش و دست كردن انگشترى عقيق.[1]
حفظ و نگهدارى از لباس و عدم اسراف در پوشاك، از ديگر مستحبات مربوط به پوشش است. اسلام به پيروان خود دستور داده است در همه امور، از جمله لباس، ميانه روى كرده از اسراف و بهرهبردارى از لباسهاى گوناگون، پرهيز نمايند. امام صادق7مىفرمايد:
المَالُ مالٌ اللَّهَ يَضَعُهُ عِندَ الرَّجُل وَ دايعَ، وَ جَوَّزَ لَهُم أَن يَأكُلُوا قَصداً وَ يَلبَسُوا قَصداً.[2]
تمام دارايىها از آن خدا است و آنها را نزد مرد به امانت مىسپارد و به آنها اجازه داده است كه با ميانه روى، بخورند و با ميانه روى، بپوشند.
از مستحبات ديگر در اين مورد، خواندن دعا و اعمال مخصوص به هنگام خريد و پوشيدن لباس است كه انجام آنها ثواب فراوان دارد.[3]
4- 1. مكروهات در پوشش
شارع مقدس برخى البسه را مكروه دانسته و بر پرهيز از اعمالى در خصوص پوشش تأكيد كرده است. امام صادق7مىفرمايد:
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ6يَكرَهُ السَّوَادَ الَّا فِى ثَلاثَةَ، العِمَامَةَ وَالخُفَّ وَالكَسَاءَ.[4]
رسول خدا6جز در عمامه و كفش و عبا، از رنگ سياه كراهت داشت.
همچنين از موارد زير نهى شده كه كراهت را مىرساند:
[1]. رساله توضِیح المسائل، مسئلة 864، ص 135.
[2]. بحار الانوار، ج 79، ص 304.
[3]. ر.ک: اسلام و مصرف پوشاک، بهمن اکبرِی؛ وسائل الشِیعه، ج 3، ص 371 و 372 و 416.
[4]. بحار الانوار، ج 83، ص 249.
پيراهن را زير شلوار كردن، به دست كردن انگشترىِ نقش دار، باز بودن دكمههاى لباس، پوشيدن لباس كسى كه از نجاست پرهيز ندارد، پوشيدن لباس كثيف و چسبان و تنگ، در بر كردن لباس جوانان براى پيرمردان.[1]
قبلا بيان شد كه بهتر است از پوشيدن لباسهايى كه در نماز مكروه است، در غير نماز نيز اجتناب شود. به عنوان مثال پيامبر اكرم6كراهت داشتند كه به هنگام نماز، لباسى بپوشند كه نقش دار باشد، يعنى تصاويرى بر آن باشد.[2]
در رساله حضرت امام خمينى (ره) در اين خصوص مىخوانيم:
چند چيز در لباس نمازگزار مكروه است و از آن جمله است: پوشيدن لباس سياه و چرك و تنگ و لباس شرابخوار و لباس كسى كه از نجاست پرهيز نمىكند و لباسى كه نقش صورت دارد و نيز باز بودن دكمههاى لباس و دست كردن انگشترى كه نقش صورت دارد، مكروه مىباشد.[3]
5- 1. گفتارى در حفظ حياء
آنچه تا كنون بيان شد، احكام لباس براى مردان از ديدگاه اسلام بود. اين مطالب احكام وجوبى، حرام، مستحب و مكروه را در بر مىگرفت. بديهى است لباسهايى را كه از سوى شارع حكمى برايشان بيان نشده، مىتوان جزء مباحات تلقى كرد. در پايان اين بحث، خوب است اشارهاى به تأكيد دين اسلام به حفظ حياء و رابطه آن با پوشش بكنيم. چرا كه پوشش در حفظ حياء تأثير زيادى دارد. در فرهنگ اسلامى، حياء و شرم داشتن با روح تقوا و ايمان، قرين است. در كتاب مصباح الشريعه آمده است:
[1]. وسائل الشِیعه، ج 3، ص 420 – 425.
[2]. همان، ص 317.
[3]. رساله توضِیح المسائل، مسئلة 865، ص 135.
الحَيَاءُ نُورٌ جَوهُرُهُ صَدرُ الايمَانِ وَ تَفسيرُهُ التَّثُّبتُ عِندَ كُلِّ شَىءٍ يُنْكِرُهُ التَّوحيدُ وَالمَعرِفَةُ.[1]
شرم و حياء نورى است كه گوهر آن سينه ايمان است. معناى شرم اين است كه در برابر هر آنچه با توحيد و معرفت ناسازگار است، خويشتندارى كنى.
آرى هر آنكه ايمان و معرفت دارد، حياء نيز دارد. اگر كسى بخواهد حياء را در تمام ابعاد آن رعايت كند، پس بايد استفاده از پوشش مناسب و حفظ عفت عمومى جامعه را نيز رعايت كند. اتفاقاً در برخى احاديث واژه لباس و حياء را با هم مىتوان مشاهده كرد. از آن جمله على7مىفرمايد:
احسَنُ مَلابِسِ الدّينِ الحَياءُ.[2]
بهترين جامههاى دين (همراه با) حياء است.
و نيز مىفرمايد:
مَنْ كَسَاهُ الحَيَاءُ ثَوبَهُ خَفِىَ عَلَى النَّاسِ عَيبُهُ.[3]
كسى كه لباس حياء بر تن كند، عيبش بر مردم پوشيده ماند.
بر اين اساس حياء و شرم اسلامى حكم مىكند كه فرد مسلمان علاوه بر آنچه شرع بر او واجب كرده، قدرى جانب احتياط را رعايت كند، در ميان جامعه و نيز خانواده خود، بهگونهاى حضور پيدا كند كه علاوه بر تقويت روح ايمان و كسب معرفت، حريم عفت و اخلاق جامعه و خانواده نيز حفظ شود. به خصوص آن كه احتمال فساد و فحشاء و بىبند و بارى از عدم پوشش مناسب و برهنگى نيز داده مىشود. لذا بر مرد مسلمان خصوصاً متدينان، كه مىبايست پيشگام در حفظ
[1]. مصباح الشرِیعه، (منسوب به امام صادق7)، عبدالرزاق گِیلانِی، ترجمه سِید جلال الدِین محدث، ص 510.
[2]. مِیزان الحکمه، ج 3، ص 1352.
[3]. بحار الانوار، ج 74، 287.
و نشر فرهنگ اسلامى باشند، ضرورى است در نوع پوشش خود نهايت دقت را بنمايند. از البسهاى كه مغاير شئون اهل ايمان و عرف متشرعه جامعه است، پرهيز نمايند: به عنوان نمونه، لباسهاى بسيار تنگ كه برجستگىهاى عضلات و اندامها را آشكار مىكنند، استفاده از رنگهاى تند و مدلهاى جلف و محرك، استفاده از پيراهنهاى آستين كوتاه، ركابى، يقه باز و شلوارك كه در همه موارد اخير، بخشى از بدن برهنه مىماند و مانند آن، با روح حياء و در نتيجه تقوا سازگار نيستند.
اين مطلب را از احاديثى كه در اين بخش ارائه گرديد، مىتوان دريافت.
فتاوا
استفتاء از حضرت امام خمينى (ره)
1. آيا مرد مىتواند سينه و بدن خود را جلو زن نامحرم باز بگذارد؟
پاسخ: بر مرد واجب نيست غيرعورتين را بپوشاند؛ اگرچه در موردىكه بداند اگر بدنش برهنه باشد، زنها عمداً نگاه مىكنند، أحوط استحبابى آن است كه خود را بپوشاند.
2. با توجه به حرمت پوشيدن لباس مرد براى زن و بالعكس (كه امام نيز تصريح فرمودهاند) آيا اين حكم در مواردى چون تئاترهاى اسلامى- كه زنان لباس مردان را مىپوشند و بالعكس- نيز جارى است؟
پاسخ: احتياط واجب آن است كه مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد، و در اين احتياط فرقى بين موارد نيست.[1]
3. ... آيا منظور (از طلا، در لباس نمازگزاران مرد) طلاى زرد است يا طلاى سرخ و سفيد هم شاملش مىشود؟ ... آيا رنگ طلا شرط است يا ذات طلا؟
پاسخ: طلاى سفيد (پلاتين) اشكال ندارد، ولى اگر همان طلاى متعارف باشد، جايز نيست، هر چند رنگ آن تغيير كرده باشد.
[1]. استفتاءات، از محضر حضرت امام خمِینِی (ره)، ج 3، ص 250، 251، 652.
4. حضرت عالى مىفرمائيد طلاى سفيد يا پلاتين (براى مرد) اشكالى ندارد، ولى طلا سازان مىگويند طلاى سفيد همان طلاى زرد است كه با پلاتين مخلوط نمودهاند و اصلًا پلاتين، فلز جداگانهاى است.
پاسخ: براى مردان طلاى سفيد اشكال ندارد، مگر آن كه همان طلاى زرد باشد و با مخلوط كردن تغيير رنگ داده باشد.
5. آيا گذاشتن روكش طلا روى دندان، اشكال دارد؟ روكش پلاتين چطور؟
پاسخ: روكش طلا اگر براى اصلاح دندان است- نه زينت- مانع ندارد و پلاتين اشكال ندارد.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. به دست كردن انگشتر طلا توسط مردان، بخصوص در نماز چه حكمى دارد؟
پاسخ: به دست كردن انگشتر طلا براى مردان در هيچ حالى جايز نيست و نماز با آن هم بنابر احتياط واجب، باطل است.
2. استفاده مردان از انگشترى كه از جنس طلاى سفيد است، چه حكمى دارد؟
پاسخ: اگر چيزى كه طلاى سفيد ناميده مىشود همان طلاى زرد است كه بر اثر مخلوط كردن مادهاى رنگ آن سفيد شده، حرام است، ولى اگر عنصر طلا در آن به قدرى كم است كه عرفاً به آن طلا نمىگويند، مانع ندارد و پلاتين نيز اشكال ندارد.
3. آيا استفاده از طلا بدون قصد زينت به طورى كه ديگران نبينند، اشكال شرعى دارد؟
پاسخ: پوشيدن طلا، خواه حلقه انگشترى باشد يا غير آن، براى مردان مطلقاً حرام است هر چند به قصد زينت نباشد و از ديد ديگران مخفى باشد.
[1]. همان، ج 1، ص 141 و 143.
4. معيار لباس شهرت چيست؟
جواب: لباس شهرت لباسى است كه پوشيدن آن براى شخص، به خاطر رنگ يا كيفيت دوخت يا مندرس بودن آن و علل ديگر مناسب نيست، به طورى كه اگر آن را در برابر مردم بپوشد، توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشتنما مىشود.
5. آيا پوشيدن لباسهايى كه بر روى آن حروف و تصاوير خارجى چاپ شده، جايز است و آيا اين لباسها ترويج فرهنگ غربى محسوب مىشوند؟
پاسخ: اگر مفاسد اجتماعى نداشته باشند، پوشيدن آنها فى نفسه اشكال ندارد و امّا اينكه ترويج فرهنگ غربىِ معارض با فرهنگ اسلامى محسوب مىشود يا خير، موكول به نظر عرف است.
6. پوشيدن لباس آمريكايى چه حكمى دارد؟
پاسخ: پوشيدن لباسهايى كه توسط دولتهاى استعمارى توليد شدهاند، از اين جهت كه ساخت دشمنان اسلام است، فى نفسه اشكال ندارد، ولى اگر اين كار مستلزم ترويج فرهنگ غير اسلامىِ دشمن باشد و يا باعث تقويت اقتصاد آنان براى استعمار و استثمار سرزمينهاى اسلامى شود و يا منجر به وارد شدن ضرر اقتصادى به دولت اسلامى گردد، داراى اشكال است و حتى در بعضى از موارد جايز نيست.
7. پوشيدن كراوات چه حكمى دارد؟
پاسخ: به طور كلى پوشيدن كراوات و ديگر لباسهايى كه پوشش و لباس غير مسلمانان محسوب مىشوند، به طورى كه پوشيدن آنها منجر به ترويج فرهنگ منحط غربى شود، جايز نيست.
8. آيا پوشيدن لباسى كه تبليغ و تشويق شراب روى آن وجود دارد، جايز است؟
جواب: جايز نيست.[1]
[1]. رساله اجوبة الاستفتاءات، ص 90 و 91، 304 و 305 و 307 و 308.