حجمى (پوشش اندام هم) لازم است؟
پاسخ: در صورت خوف فتنه و فساد، پوشاندن حجم نيز به مقدار و نحو متعارف لازم است.
31. آيا پوشاندن حجم پا براى بانوان در صورتى كه جوراب نازك و يا حتى جوراب ضخيم به پا دارند، ولى در معرض ديد نامحرم هستند، واجب است؟
پاسخ: در حجاب لباس خاصى معتبر نيست، بايد تمام بدن پوشيده باشد و جورابى كه بشره را بپوشاند كفايت مىكند، مگر اينكه مفسدهاى داشته باشد و بهتر است با چادر بپوشاند.
32. پوشيدن دستكش و زدن پوشيه و روبنده در چه صورتى براى بانوان مستحب و يا واجب است؟ و اگر پوشيه زدن براى چشم ضرر داشته باشد، در اين صورت بايد اجتناب نمايد؟
پاسخ: رعايت هر چه بيشتر حجاب «مستحب» است، و در صورتى كه پوشيده نبودن وجه، موجب ريبه و مفسده باشد، پوشاندن «واجب» است و در فرض مضر بودن، اجتناب شود.
33. آيا استفاده از مقنعه يا روسرى كه زير چانه را نمايان مىكند از نظر رعايت حجاب بلامانع است؟
پاسخ: لازم است زير چانه را از نامحرم بپوشاند.
34. نمايان بودن روى پا، كف پا، پاشنه پا در زنها آيا شرعاً جايز است؟
پاسخ: جايز نيست.
35. اگر زن در دست خود زينت داشته باشد نظير حلقه ازدواج يا انگشتر يا در وجه خود آرايش كرده باشد، آيا بر او واجب است كه وجه و كفّين خود را بپوشاند يا نه؟
پاسخ: پوشاندن از نامحرم در فرض مذكور واجب است.
36. در بعضى كتابها در مورد محرميت خواهر زن مسألهاى اشتباه چاپ شده است، لطفاً حكم صحيح آن را بيان فرماييد؟
پاسخ: خواهر زن محرم نيست.
37. اگر زن و شوهرى از هم طلاق گرفتند، آيا پدر آن شوهر بر زن متروكه باز هم محرم است؟ و يا مادر زن بر شوهر متروكه محرم است؟
پاسخ: بلى، طلاق يا مرگ محرميّت آنها را از بين نمىبرد.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. زنان چه مقدار از بدن خود را بايد هنگام نماز بپوشانند؟ آيا پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه و نپوشيدن جوراب اشكال دارد؟
پاسخ: معيار اين است كه تمام بدن به غير از صورت به مقدارى كه شستن آن در وضو واجب است و كف دو دست تا مچ و پاها تا مفصل ساق، با پوششى هر چند چادر ايرانى باشد، پوشانده شود.
2. آيا بر زنان پوشاندن روى پاها هنگام نماز واجب است؟
پاسخ: پوشاندن پاها تا مفصل ساق در صورتى كه نامحرم حاضر نباشد، واجب نيست.
3. آيا پوشاندن كامل چانه هنگام حجاب و در نماز واجب است، يا اين كه فقط قسمت پايين آن بايد پوشانده شود، و آيا وجوبِ پوشش چانه مقدمه پوشاندن صورت است كه شرعاً واجب است؟
پاسخ: پوشاندن قسمت پايين چانه واجب است نه خود آن، زيرا چانه جزئى از صورت است.[2]
[1]. احکام خانواده (رساله نمونه)، ص 279 ـ 313.
[2]. رسالة اجوبة استفتاءات، ص 89.
4. هنگام جشن عروسى چند عكس از من گرفته شد كه در آنها حجاب كامل نداشتم. اين عكسها در حال حاضر نزد دوستان و اقوام من هستند. آيا جمعآورى آنها بر من واجب است؟
پاسخ: اگر وجود عكسها نزد ديگران مفسدهاى ندارد و يا بر فرض ترتب مفسده، شما در دادن عكسها به ديگران نقشى نداشتهايد يا جمع كردن آنها از ديگران براى شما مشقت دارد، تكليفى در اين باره نداريد.
5. گرفتن عكس زن غير محجّبه در بين محارمش چه حكمى دارد؟ اگر احتمال داده شود كه مرد اجنبى آن عكسها را هنگام ظاهر كردن ببيند، حكم آن چيست؟
پاسخ: اگر عكاسى كه به او نگاه مىكند و عكس وى را مىگيرد، از محارم او باشد، عكس گرفتن از او اشكال ندارد و ظاهر كردن آن هم نزد عكاسى كه او را نمىشناسد، اشكال ندارد.
6. پوشيدن لباس زنانه توسط مردان و برعكس، براى بازى در تئاتر و سينما چه حكمى دارد؟ تقليد صداى مردان توسط زنان و برعكس چه حكمى دارد؟
پاسخ: پوشيدن لباس جنس مخالف و تقليد صداى او هنگام بازيگرى و بيان خصوصيات يك شخص حقيقى، اگر سبب فساد نگردد، بعيد نيست كه جايز باشد.
7. استفاده زنان از انواع كرم و لوازم آرايش در تئاترها و نمايشهايى كه توسط مردان هم ديده مىشود، چه حكمى دارد؟
پاسخ: اگر آرايش توسط خود آنان يا زنان و يا يكى از محارم ايشان صورت بگيرد و فسادى هم بر آن مترتب نشود، اشكال ندارد و در غير اين صورت جايز نيست.
البته صورت آرايش شده بايد از نامحرم پوشانده شود.[1]
8. صدايى كه هنگام راه رفتن زنان از برخورد كفش آنان با زمين ايجاد مىشود، چه
[1]. همان، ص 259 و 260 و 267.
حكمى دارد؟
پاسخ: تا زمانى كه باعث جلب توجه و ترتّب مفسده نشده است، فى نفسه اشكال ندارد.
9. آيا براى زنان، پوشيدن لباسهاى تنگى كه برجستگىهاى بدن آنان را نشان مىدهد و يا پوشيدن لباسهاى بدن نما و عريان در عروسيها و مانند آن جايز است؟
پاسخ: اگر از نگاه مردان اجنبى و ترتب مفسده در امان و محفوظ باشند، اشكال ندارد. در غير اين صورت جايز نيست.
10. آيا پوشيدن كفش سياه براق توسط زن مؤمن جايز است؟
پاسخ: اشكال ندارد مگر آنكه رنگ و شكل آن باعث جلب توجه نامحرم و يا انگشتنما شدن او شود.
11. آيا بر زنان واجب است در لباس مانند مقنعه، شلوار و پيراهن فقط رنگ سياه را انتخاب كنند؟
پاسخ: حكم لباس از جهت رنگ و شكل و كيفيت دوخت مانند كفش است كه در جواب سؤال قبل بيان شد.
12. آيا پوشيدن چيزى كه مخصوص زنان است توسط مردان و برعكس، در خانه بدون قصد تشبه به جنس مخالف، جايز است؟
پاسخ: تا زمانى كه آن را به عنوان لباس براى خود انتخاب نكرده باشند اشكال ندارد.[1]
13. امروزه وظيفه زنان براى مقابله با تهاجم فرهنگى به جامعه اسلامى ما چيست؟
پاسخ: يكى از مهمترين وظايف آنان حفظ حجاب اسلامى و ترويج آن و پرهيز از لباسهايى است كه پوشيدن آنها تقليد از فرهنگ دشمن محسوب مىشود.
[1]. همان، ص 304 و 305 و 307.
14. آيا حجاب از ضروريات دين است؟ و حكم كسانى كه به آن بىاعتنايى مىكنند، چيست؟
پاسخ: اصل حجاب ضرورى دين محسوب است و بى اعتنايى به اصل حجاب و عدم رعايت آن معصيت و گناه است.[1]
15. عدهاى ... مىگويند چادر مشكى براى بانوان مكروه است و بايد پوشش جديد مانند مانتو و كت ودامن با رنگهاى متنوع جايگزين چادر مشكى شود. آيا چنين حرف و اقدامى صحيح است يا نه؟
پاسخ: اين صحبت صحيح نيست و بهترين حجاب پوشش چادر است و چادر سياه هم بىاشكال است و كراهت ندارد.
16. برخى در مورد مسائل زنان اظهار نظرهاى نامناسبى را ابراز مىكنند. مانند بحث دوچرخه سوارى يا ورزش بانوان احكام آراستگى ظاهرى 104 منابع ، يا در مورد حجاب اظهار مىدارند كه به نظر ما كت و دامن جهت حجاب كفايت مىكند. نظر حضرتعالى در اين زمينهها چيست؟
پاسخ: اظهار نظر در مسايل دينى و احكام شرعى بر كسانى كه صاحب نظر نيستند جايز نيست. و بر مؤمنين واجب است در تمام احكام دينى به مراجع بزرگوار تقليد و اسلام شناسان مورد وثوق و اعتماد مراجعه نمايند.[2]
17. در صورتى كه زن مىداند مرد نامحرم به قصد لذت به صورت و دستهاى معمولى زينت نشده او نگاه مىكند در اين فرض پوشاندن صورت و دستها لازم است يا نه؟
پاسخ: در فرض مذكور بايد حتى وجه و كفين خود را هم بپوشاند.[3]
18. الف. اگر مقنعه رنگى، ديده شود اشكال دارد؟ ب. آيا شلوار رنگى از زير چادر،
[1]. مسائل جدِید، ج 1، ص 29.
[2]. همان، ص 35 و 145.
[3]. همان، ج 2، ص 81.
اشكال دارد؟ ج. آيا پا كردن كفش رنگى مانند رنگهاى روشن يا تيره قهوهاى، سرمهاى، طوسى، براى خانمى كه محجبه است و چادر سر مىكند اشكال دارد؟ د. اينكه گفته مىشود (لباس پوشيدن زنان و ..) جلب نظر مىكند آيا اين را خود مكلف بايد تشخيص دهد يا مردم؟
پاسخ: الف. ب. و ج. زنان بايد تمام سر و بدن خود را به جز صورت و دستها تا مچ كه زينت و آرايش نشده باشد با لباسى كه توجه نامحرم را جلب نكند بپوشانند.
د. ملاك، نظر عرف است.[1]
19. پدر بنده در يكى از سازمانهاى نظامى مشغول به كار هستند، بنده براساس تكليف شرعى كه دارم نسبت به رعايت حجاب كامل خودم براساس حكم شرع اقدام مىنمايم و علاقهاى به زدن چادر ندارم. در هيچ جاى احكام دين مقدس اسلام (حتى حكم شرعى جناب عالى) و قانون اساسى جمهورى اسلامى نوشته يا گفته نشده است كه زدن چادر واجب يا الزامى است. اما پدر بنده به دليل موقعيت شغلىاش و اينكه در اكثر اماكن وابسته به سازمانشان (شهركها، رستورانها و ...) نوشته است زدن چادر الزامى است به بنده اجبار مىكنند كه بايد چادر بزنيد و هميشه با هم بر سر اين موضوع زندگى سختى را سپرى مىكنيم. آخر در كجاى احكام دين يا قانون اساسى جمهورى اسلامى چادر زدن الزامى ذكر شده است؟ سازمانها و ... بر كدام اساس قانونى ابلاغ بر «زدن چادر الزامى است» مىكنند؟ بنده در يكى از مراسمات داخلى سازمان پدر از مسئولين امر همين سؤال را كردم ولى پاسخ نگرفتم! بنده با رعايت كامل شئونات اسلامى در حجاب و آگاهى كامل از قوانين و حكم شرع اسلامى و قانون اساسى و اينكه حجاب چادر از نظر شما برتر است، حجاب خودم را با پوشاندن مانتو، شلوار، مقنعه مناسب و ... رعايت مىكنم. خواهشمندم صراحتاً و كامل پاسخ بنده را بدهيد
[1]. دفتر حضرت آِیة الله خامنهاِی مد ظله العالِی، بخش استفتاءات.
پاسخ: زنان بايد تمام سر و بدن خود را به جز صورت و دستها تا مچ كه زينت و آرايش نشده باشد با لباسى كه توجه نامحرم را جلب نكند، بپوشانند و انجام هر كارى كه موجب اذيت پدر و مادر باشد، جايز نيست و سعادت دنيا و آخرت انسان در رضايت والدين است.[1]
[1]. همان.
منابع
1. قرآن كريم.
2. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتى، قم، صحفى، چاپ اول، 1379 ه. ش.
3. آداب الصلاة، حضرت امام خمينى (ره)، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى (ره)، چاپ اول، 1370 ه. ش.
4. احكام خانواده (مطابق با فتاوا و نظرات حضرت امام خمينى (ره))، عبدالرحيم موگهى، قم، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، 1371 ه. ش.
5. ازدواج در اسلام، على مشكينى، ترجمه احمد جنتى، قم، انتشارات ياسر، بى تا.
6. استفتاآت از محضر حضرت امام خمينى (ره)، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1378 ه. ش.
7. اسلام و مصرف پوشاك، بهمن اكبرى، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى، چاپ اول، 1370 ه. ش.
8. اصول كافى، ابى جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى، تصحيح و تعليق على اكبر غفارى، بيروت، دارمصعب و دارالتعارف، چاپ چهارم، 1401 ه. ق.
9. الحدائق الناضرة، يوسف بحرانى، تحقيق و تعليق محمد تقى ايروانى، قم، مؤسسه نشر اسلامى، 1363 ه. ش.