کتاب احکام قضایی

2- دِید اعضاِی بدن66٣- دية حواس بدن74حکم مباشر و سبب761- مباشرت762- سبب شدن793- تزاحم موجبات81

فصل ششم: تزاحم حقوق

مفهوم «تزاحم حقوق»85گونه هاِی تزاحم حقوق861- تزاحم حقوق الله با ِیکدِیگر862- تزاحم حقوق الله با حقوق الناس863- تزاحم حقوق الناس با ِیکدِیگر87مالکِیت و سلطنت بر مال87حقوق حکومتِی90فهرست منابع95

پِیش گفتار

انقلاب اسلامِی اِیران بزرگترِین و عمِیق ترِین انقلاب ارزشِی و فکرِی عصر حاضر است. بنِیانگذار اِین نهضت مقدس حضرت امام خمِینِی رحمة الله علِیه، با پِیروِی از مكتب حضرت سيد الشهداء علِیه السلام دست مستم و سلطه قدرتهاِی استکبارِی را از کشور امام زمان (عج) کوتاه کرد و به احِیاِی سِیره رسول الله6و اصلاح امور اقت و تحکِیم پاِیه هاِی حکومت اسلامِی پرداخت و نهادهاِی پرتمرِی را ِیکِی پس از دِیگرِی در جامعه اسلامِی اِیران بنِیان نهاد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی از خجسته نهادهاِیِی است که همزمان با شکل گِیرِی نظام مقدس دس ،اسلامِی به دستور آن پِیر عارف و دوراندِیش تأسِیس گردِید و رسالت عظِیم پاسدارِی از انقلاب اسلامِی و دستاوردهاِی آن و دفاع از حرِیم ولاِیت مطلقه فقِیه را بر عهده گرفت.

تحقق اِین مأمورِیت خطِیر در گرو برخوردارِی اِین نهاد مقدس از بِینش اسلامِی و آگاهِی سِیاسِی مِی باشد که امر آموزش ِیکِی از راههاِی تأمِین کننده آن است. از اِین رو ارتقا و تقوِیت بِینش اعتقادِی و بصِیرت سِیاسِی پاسداران نِیازِی اجتناب ناپذِیر است.

ولِی امر مسلمانان جهان حضرت آية الله العظمِی خامنه اِی مدظله العالِی، خطاب به نماِینده خود در سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی چنِین مِی فرماِید:

سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی ِیک نِیروِی انقلابِی است که بر پاِیه دِین و تقوا و درک و عمل انقلابِی به وجود آمده و وظِیفه اساسِی نماِینده اِین جانب در آن عبارت از نظارت مستمر بر حفظ و استحکام اِین ماِیه اساسِی و برخورد با تخلفات و پِیشگِیرِی از آنهاست[1]

اهمِیت و نقش زِیربناِیِی آموزشهاِی عقِیدتِی سِیاسِی در حفظ و استحکام پاِیه هاِی اعتقادِی و بصِیرت هاِی سِیاسِی موجب شد که اِین مهم در چارچوب نظام آموزشِی جامع و فراگِیرِی تحقق ِیابد که در برگِیرنده سطوح مختلف علمِی و تخصصِی پاسداران بسِیجِیان و سربازان باشد با تشکِیل نِیروهاِی پنجگانه سپاه و تصوِیب قانون استخدامِی و نِیز لحاظ عنصر عقِیدتِی - سِیاسِی در کلِیه در جنات، اداره آموزش هاِی عقِیدتِی سِیاسِی نماِیندگِی ولِی فقِیه در سِیاه نظام آموزش را هماهنگ با نظام آموزشِی و خدمتِی کارکنان سِیاه تدوِین و با اهداف زِیر براِی اجراِی آن برنامه رِیزِی کرده است:

1- تربِیت نِیروِی مؤمن و متعهد به ارزشهاِی اسلام ناب محمدِی صلِی الله علِیه و آله.

2- توسعه و تعمِیق دانش و بِینش عقِیدتِی سِیاسِی پاسداران.

3- اِیجاد تواناِیِی و انگِیزه فکرِی و معنوِی در انجام وظاِیف و مأمورِیت هاِی محوله.

در نظام آموزشِی عقِیدتِی سِیاسِی، مباحث بر اساس تحصِیلات کارکنان در دو سطح کلِی ِیک و دو ارائه مِی گردد براِی سطح ِیک آموزش عمومِی و سه مرحله آموزش ضمن خدمت شامل شش دوره تداوم آموزش و سه دوره آموزش تخصصِی (تخصصِی اولِیه تخصصِی تکمِیلِی و سرپرستِی) در نظر گرفته شده است.

سطح دو نِیز شامل دوره هاِی کاردانِی کارشناسِی مقدماتِی رسته اِی عالِی رسته اِی دافوس عالِی جنگ و چهار مرحله آموزش ضمن خدمت شامل شش دوره تداوم آموزش مِی شود.

[1]بخشِی از حکم مقام معظم رهبرِی به نماِینده ولِی فقِیه در سپاه (6/تِیر/1369).

براِی هر ِیک از دوره ها شماره شناسه (کد) مخصوصِی در نظر گرفته شده است که مشخص کننده سطح مرحله و دوره است. براِی مثال شماره شناسه 1320، رقم سمت چپ نشانگر سطح ِیک رقم وسط بِیانگر مرحله سوم و رقم سمت راست گوِیاِی دوره

دوم است.

از آنجا که دوره هاِی عمومِی تخصصِی و سرپرستِی عمومِی افرِی، کاردانِی کارشناسِی مقدماتِی و علِی رسته اِی درس و علِی جنگ مرحله ندارند، رقم وسط با صفر مشخص شده است : به عنوان مثال شماره شناسة :102ه نشانگر سطح ِیک و دوره دوم از دوره هاِی آموزش طولِی است.

نظام آموزشِی در برگِیرنده هفت موضوع به شرح ذِیل است.

1- اصول عقاِید

2- اخلاق اسلامِی

3-احکام

4- معارف قرآن

5- تارِیخ اسلام

6- دانش سِیاسِی - اجتماعِی

7- نظام دفاعِی

با توجه به تنوع موضوعات شماره هر موضوع نِیز در پس شماره هر دوره، پس از علامت مدِیر انا مِی آِید. براِی مثال عدد 5 در شماره شناسه 132851، بِیانگر آن است. که موضوع دورة باد شله التاريخ اسلام است.

مسئولِیت تهِیه و تدوِین متون آموزشِی مورد نِیاز نماِیندگِی ولِی فقِیه در سپاه بر عهده پژوهشکده تحقِیقات اسلامِی است. متون مورد نظر با توجه به سطح معلومات و تخصص نِیروهاِی آموزشِی و شورع و حوزه مامورِیت آنان در گروههاِی تحقِیقاتِی پژوهشکده تدوِین و پس از طِی مراحل اعتبار بخشِی محتواِیِی و شکلِی زِیر نظر کارشناسان و صاحب نظران موضوع در سطح حوزه و دانشگاه، به تاِیِید نماِینده ولِی فقِیه در سِیاه و با نماِینده اِیشان مِی رسد.

کتاب حاضر با شناسه (کد ) 220/3 و شامل 6 فصل از نظام آموزشهاِی عقِیدتِی سِیاسِی سپاه پاسداران انقلاب اسلامِی است.

پِیشنهادها و تجربِیات مربِیان ارجمند و برادران عزِیز ،متربِی راهگشا و مشوق ما در رفع کاستِیهاِی متون آموزشِی خواهد بود. از خداوند متعال مِی خواهِیم که روز به روز بر بِینش و آگاهِیهاِی اسلامِی ما بِیفزاِید و آنها را عمِیق تر سازد.

اداره آموزش عقِیدتِی سِیاسِی

نماِیندگِی ولِی فقِیه در سپاه

مقدمه‌

هر نظام اجتماعى براى اداره جامعه به احكام و قوانين حقوقى ويژه‌اى نياز دارد، تا در سايه آن عدالت، نظم و امنيت در جامعه برقرار شود و مردم از خطرات و نابسامانى‌هاى اجتماعى ناشى از جرايم و جنايات، مصون بمانند. نظام اجتماعى اسلام نيز از اين امر مستثنا نبوده و در اين زمينه از احكام مترقى و جامعى برخوردار است.

قوانين حقوقى اسلام براى پاسدارى، تقويت و پشتيبانى از مصالح انسان وضع شده است؛ به‌عنوان نمونه قوانين كيفرى اسلام در مورد اعدام مرتد براى حفظ دين و عقيده مردم، وجوب قصاص به خاطر حفظ جان مردم، حد شرابخوار جهت نگهبانى از عقل‌هاى جامعه از خطر تباهى، حد زناكار براى حفظ نسل و نواميس مردم و عقوبت سارق به خاطر حفظ و حراست از اموال مردم است.

جرايم و گناهان در اسلام، كارهايى هستند كه از نظر شرع ممنوع و حرام بوده و خداوند انسان را به‌واسطه حد يا تعزير و مانند آن از ارتكاب آن بازمى‌دارد. اين جرايم به سه قسم تقسيم مى‌شوند:

1- جرم‌هاى موجب حدّ؛ مانند زنا، لواط، قذف، شرابخوارى و ....

2- جرم‌هاى موجب قصاص يا ديه. از قبيل قتل عمد، شبه عمد و خطايى و همچنين جراحت‌هاى عمدى، شبه عمد و خطايى.

3- جرم‌هاى موجب تعزير؛ هر گناه و معصيتى كه كيفر معيّنى از قبيل حد، قصاص يا ديه نداشته باشد در قلمرو كيفرهاى تعزيرى قرار مى‌گيرد.

گفتنى است كه اسلام قبل از اعمال مجازات‌هاى سنگين مى‌كوشد با تعاليم اخلاقى و الهى، سطح آگاهى و فرهنگ مردم را بالا ببرد و بدين وسيله نابسامانى‌هاى اجتماعى را رفع كند و ريشه جرايم را از بين ببرد. از اين رو، مى‌توان گفت قوانين حقوقى اسلام از قبيل اجراى حدود، تعزيرات و مانند آن آخرين راه درمان در جهت تأديب و تربيت افراد جامعه، حفظ ارزش‌هاى انسانى، از بين بردن نابسامانى‌هاى اجتماعى و برقرارى نظم و امنيت است.

كتابى كه در پيش رو داريد پاره‌اى از احكام حقوقى اسلام است كه در آن مباحث قضا، شهادات، حدود و تعزيرات، قصاص و ديات براساس ديدگاه‌هاى فقهى امام خمينى (ره) مورد بحث قرار گرفته است. اميد است دانشجويان آموزش اين دوره، آگاهى‌هاى بيشترى در زمينه احكام حقوقى اسلام كسب كنند و در پاسدارى از قوانين و احكام اسلام بيش از پيش بكوشند و در گسترش فرهنگ ناب اسلامى سهيم گردند.

پژوهشكده تحقيقات اسلامى‌

فصل اوّل

قضاوت و شهادت‌

الف: قضاوت‌

«قضاوت» كه عبارت از داورى كردن براى رفع نزاع و كشمكش در ميان مردم است، يكى از منصب‌هاى بزرگى است كه از جانب خداوند متعال براى پيغمبر6و امامان معصوم7و از جانب آنان براى فقيه جامع‌الشرايط تعيين شده است.[1]

منصب قضاوت در ديدگاه اسلام يكى از ارزشمندترين و در عين حال خطرناك‌ترين مناصب اجتماعى است؛ قاضى نيز در يك نگاه نماينده خدا و با فضيلت‌ترين انسان‌ها[2]و در نگاه ديگر از شقى‌ترين مردم شمرده شده است؛ زيرا به تعبير امير مؤمنان7او در جايگاهى مى‌نشيند كه يا انبيا و اوصيا در آن قرار مى‌گيرند و يا اشقيا بر آن تكيه مى‌زنند[3]و فاصله اين دو، فاصله بهشت و دوزخ است!

صفات قاضى‌

در اسلام نسبت به شرايط قاضى بسيار سخت‌گيرى شده و اين امر نشانگر اهميتى‌

1- تحرِیر الوسِیله، امام خمِینِی (ره)، ج 2، ص 404.

2- ر.ک. ص (38)، آِیة 26: (درباره حضرت داود7مِی‌فرماِید:(ِیَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ)= اِی داود! ما تو را نماِیندة خود در زمِین قرار دادِیم، پس در مِیان مردم بحق داورِی کن).

3- ر.ک. وسائل الشِیعه، شِیخ حرّ عاملِی، ج 18، ص 7.