ديار، شيعه بودن و ويژگىهاى تشيع را در رفتار و كردار ايرانيان مىبينند، بنابراين بايد به شكلى عمل كنند كه باعث زينت و افتخار پيشوايان خود باشند.
هشام كندى مىگويد: از امام صادق7شنيدم كه مىفرمود:
«شما را برحذر مىدارم از اين كه كارى انجام دهيد كه به خاطر آن، ما را سرزنش كنند؛ زيرا فرزندِ بد، با عمل خود پدر را بدنام مىكند. شما براى آن كس كه خود را به او بسته و از ديگران به خاطر او گسستهايد آبرو و زينت باشيد، در ميان عشاير آنان نماز بگزاريد (يعنى در نماز جماعت آنان شركت كنيد) بيماران آنها را عيادت كنيد، در تشييع جنازه آنان حاضر شويد و مبادا آنها در كار خير بر شما سبقت گيرند، شما در انجام كارهاى خير از آنها سزاوارتريد[1]...
معاويةبن وهب گويد: خدمت امام صادق7آمده، گفتم:
ما (پيروان شما) شايسته است كه در رفتار با هم مذهبان خود و نيز مردم ديگرى كه با آنان معاشرت داريم چگونه رفتار كنيم؟
حضرت در پاسخ فرمود:
[1]- كافى ج 2، ص 219
امانت آنان را به آنها برگردانيد، بيمارانشان را عيادت كنيد و در تشييع جنازههاى آنان حضور يابيد.[1]
معاويةبن وهب در حديث ديگرى گفته است:
از امام صادق7پرسيدم، ما با هم مذهبان و نيز كسانى كه هم مذهب ما نيستند چگونه رفتار كنيم؟
حضرت فرمود:
به امامان خود كه از آنها پيروى مىكنيد بنگريد و هر كارى كه آنها مىكنند شما نيز انجام دهيد. پس به خدا سوگند پيشوايان شما از بيماران آنها عيادت مىكنند، درتشييع جنازههاى آنان حاضر مىشوند و به سود و زيان آنان شهادت مىدهند و امانت آنان را به آنان باز مىگردانند.[2]
ابى اسامه زيد شحّام گويد: امام صادق7به من فرمود:
به هر يك از آنان كه مىبينى از من اطاعت كرده و به گفته من عمل مىكند سلام برسان، من شما را به تقواى خداوند و ورع در دين، كوشش و تلاش براى خدا و راست گويى و امانت دارى و سجدههاى طولانى و نيكى به همسايه دعوت و سفارش مىكنم.
[1]- كافى، ج 2، ص 635
[2]- كافى، ج 2، ص 136
رسول خدا6مأمور به ابلاغ چنين برنامههايى بوده و اينها را آورده است، بنابراين، امانت هركه به شما امانت سپرده را، به او بازگردانيد، خواه خوش كردار بوده و يا بدكار، همانا رسول خدا6پيوسته دستور مىداد حتى نخ و سوزنى را هم اگر امانت سپردهاند به صاحبش برگردانند.
[امام سپس فرمودند:] باعشاير آنان نماز بگزاريد و در تشييع جنازه ايشان حاضر شويد، بيماران آنها را عيادت كنيد، حقوق ايشان را بپردازيد، پس هر مردى از شما اگر در دين خود ورع داشته باشد و راست گويد و امانت را بپردازد و با مردم خوش رفتارى كند، گفته مىشود اين مرد جعفرى است و اين موجب خشنودى من مىشود و شادى را بر من وارد مىكند و گفته مىشود:
اين است تربيت جعفر (بن محمد الصادق7).
به خدا سوگند، پدرم (امام باقر7) براى من نقل كرد كه مردى از شيعيان علىبن ابىطالب7، در ميان قبيلهاى زندگى مىكرد كه زينت آنان به شمار مىآمد، او از همه امانتدارتر بود و حقوق را بيش از ديگران مراعات مىكرد. از همه راستگوتر بود؛ به گونهاى كه همگان وصايا و امانتهاى خود را به وى مىسپردند، [اگر] از همه مردم آن قبيله سئوال مىكردى، مىگفتند:
«مَنْ مِثْلُ فُلان»؛ «چه كسى مثل فلانى است؟»
يعنى او از همه ما امانتدارتر و راستگوتر است.[1]
اين گونه رفتار و عمل با مخالفان و خوشرفتارى و سلوك اسلامى با ديگر مسلمانان، موجب ايجاد جاذبه براى تشيع بوده، آنان را به مذهب شيعه و اهلبيت عصمت و طهارت علاقهمند مىكند. و لذا تمامى حجگزاران چه در دورن كاروانها و چه در اجتماعات مسجد النبى و مسجدالحرام و ديگر مجامع عمومى، بايد كاملًا مراقب رفتار و كردار خود باشند تا خشنودى امامان معصوم:را بر ديگر دستاوردهاى اين سفر الهى بيافزايند.
53- ايجاد جاذبه
بسيارى از حاجيان مىپرسند: ما براى ايجاد جاذبه بيشتر نسبت به اهلبيت عصمت و طهارت و تشيع در حرمين شريفين چگونه رفتار كنيم؟
پاسخ اين پرسش، در بيان امام صادق7آمده است:
«كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِيَرَوْا مِنْكُمُ
[1]- كافى، ج 2، ص 636
الْوَرَعَ وَ الاجْتِهَادَ وَ الصَّلاةَ وَ الْخَيْرَ فَإِنَّ ذَلِكَ دَاعِيَةٌ».[1]
«شما با غيرزبانتان (يعنى در عمل) مردم را (به اسلام و تشيع) دعوت كنيد، بايد از شما ورع، كوشش، نماز و كار خير ببينند، اينها دعوت كننده بوده (و جاذبه ايجاد مىكند).»
درحديث ديگرى امام صادق7فرمود:
«همانا ما هيچ مردى را مؤمن نمىشماريم، مگر آنكه تمامى اوامر و دستورات ما را اطاعت و پيروى كند، آگاه باشيد يكى از نشانههاى پيروى از دستورات و ارادتورزى به ما، داشتن ورع است پس خود را به آن بياراييد، خداوند بر شما رحمت آورد، دشمنان ما را با آن در تنگنا قرار دهيد، خداوند شما را رهايى بخشد.»[2]
پيام اين حديث و احاديث مشابه آن به شيعيان اين است كه آنان نبايد تنها به شيعه بودن دل خوش كرده قانع باشند، بلكه بايد در عمل پيرو راستين اهل بيت بوده، در همه جا الگوى رفتارى پيشوايان خود را پياده كنند و به نمايش بگذارند.
[1]- كافى، ج 2، ص 78
[2]- همان.
امام باقر7در روايتى ويژگىهاى شيعيان خود را براى جابربن عبداللَّه انصارى اين گونه بيان فرمودهاند:
اى جابر كسى كه خود را منتسب به ما مىدارد، آيا او را همين بس است كه گويد ما اهل بيت را دوست داريم؟
به خدا سوگند شيعه ما نيست جز كسى كه از خدا بترسد و او را فرمانبردار باشد، اين گونه كسان شناخته نمىشوند جز با تواضع و خشوع، امانتدارى، كثرت ياد خدا، روزهدارى، اقامه نماز، نيكى به پدر و مادر، رسيدگى به حال همسايگان فقير و مسكين و بدهكار و رسيدگى به يتيمان، راستگويى، خواندن قرآن، كنترل زبان از (تعرض به) مردم مگر با خير و خوبى، و اين گونه كسان در ميان قوم خود امين و مورد اعتماد مىباشند.
جابر گويد: عرض كردم: فرزند رسول خدا! من امروزه كسى را با اين خصوصيتها كه بيان فرموديد نمىشناسم!
امام فرمود:
اى جابر! روشهاى گوناگون تو را به سوى خود نكشاند، كه فكر كنى براى مرد همين كافى است كه بگويد:
من على را دوست مىدارم و پيرو او هستم و سپس
با اين گفته عملى همراه نباشد.
پس اگر گويد: من رسول خدا6را دوست دارم، اما از سيره پيامبر پيروى نكرده، به سنت او عمل نكند، دوستى رسول خدا6او را هيچ سودى ندهد.
پس از خدا بترسيد و براى دستيابى به آنچه نزد خدا است كار كنيد، و ميان خدا و هيچكس خويشاوندى و قرابتى وجود ندارد، بهترين بندگان خدا و گرامىترين آنها نزد خداوند، با تقواترين و مطيعترين آنها است.
اى جابر! به خدا سوگند، به خداوند نمىتوان نزديك شد جز با اطاعت و فرمانبردارى ...
«مَنْ كَانَ لِلَّهِ مُطِيعاً فَهُوَ لَنَا وَلِيٌّ وَ مَنْ كَانَ لِلَّهِ عَاصِياً فَهُوَ لَنَا عَدُوٌّ وَ مَا تُنَالُ وَلايَتُنَا إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ الْوَرَعِ».[1]
«هر كه مطيع خدا است، او دوست ما است و هر كه خدارا نافرمانى كند، دشمن مااست، به ولايت ما نمىتوان رسيد جز با عمل و ورع.»
54- پوشش مناسب
از نكاتى كه لازم است حاجيان در سفر حج مراعات كنند، استفاده از لباس تميز و پوشش مناسب در داخل
[1]- كافى ج 2، ص 74، ح 3
كاروانها و به خصوص در مقابل ديدگان ديگر مسلمانها است.
امام صادق7فرمود:
«خداوند زيبايى و خودآرايى را دوست مىدارد و فقر و بيچارگى و نادار و تهىدست جلوه دادن را ناخوش دارد. و همانا خداوند عزّوجلّ هرگاه به بندهاش نعمتى دهد، دوست دارد تا آثار آن نعمت را در او ببيند، گفته شد چگونه؟»
حضرت فرمود:
«لباس خود را تميز كند (لباس تميز بپوشد) خود را خوشبو گرداند، خانهاش را گچ كارى كند و جلو در منزل خود را جارو نمايد.»[1]
روزى رسول خدا6به مردى با موهاى ژوليده و لباس كثيف و سر و وضع پريشان برخورد كرد و خطاب به وى فرمود:
«بهره بردن از نعمتهاى الهى و نماياندن نعمت جزيى از دين است.»[2]
[1]- امالى طوسى، ص 275
[2]- فروع كافى ج 6، ص 439