«... أسْئَلُكَ مِنَ الشَّهادَةِ اقْسَطُها وَ مِنَ الْعِبادَةِ أَنْشَطُها.»[1]
«خداوندا! از شهادت دادن، عادلانهترين آن را و از عبادت، با نشاطترين آن را از تو مىخواهم.»
رسول خدا6در يكى از وصاياى خود به امير مؤمنان على7اين چنين فرمود:
يا على، اين دين محكم و پايدار است پس به آرامى در آن درآى و عبادت پروردگارت را مبغوض خود مكن، پس همانا كسى كه افراط مىكند نه مركبى به جاى مىگذارد ونه راه طى مىكند ...[2]
انجام عبادت كم، ليكن همراه با خشوع و تضرع و اخلاص در پيشگاه خداوند از عبادت فراوان ليكن همراه با كسالت و بىحالى ارزشش بيشتر و بالاتر است.
امام صادق7فرمود:
«من نوجوان بودم و در حالى كه عرق ريزان مشغول طواف بودم، پدرم (امام باقر7) به
[1]- بحار الانوار، ج 91، ص 155
[2]- كافى، ج 2، ص 86
من برخورد كرد و فرمود: اى فرزندم، جعفر! چون خداوند بندهاى را دوست دارد، او را به بهشت مىبرد و از او به اندك عبادتى راضى است.»[1]
56- اغتنام فرصتها
مكه و مدينه از جاذبههاى بيشمارى برخوردارند.
حاجيان با اولين نگاه خود به گنبد سبز رسول خدا6يا قبرستان بقيع و باديدن كعبه در مكه مكرمه دگرگون شده، بىاختيار اشك از ديدگانشان جارى مىشود و چنين صحنههايى در عرفات، مشعر، مِنا و ديگر اماكن مقدس اين دو شهر فراوان ديده مىشود. حاجى بايد چنين لحظاتى را غنيمت شمرده، از خداوند چيزى را طلب كند كه خير دنيا و آخرت او و وابستگانش در آن باشد.
آدمى گاهى دلش مىشكند و اشكش جارى مىشود و در آن حال از خداوند مىخواهد تا خانه كوچكش را به يك خانه بزرگ تبديل كند و يا آن كه به كسب و كارش رونق دهد و چه بسا حاجتش نيز برآورده شود ليكن فرصت مهمّى را از دست
[1]- كافى، ج 2، ص 86
داده است.
از اين رو شايسته است حاجى، با مراجعه به ادعيهاى كه در قرآن كريم آمده و يا دعاهايى كه از رسول خدا6و ائمه معصومين:نقل شده، جملاتى را در ذهن خود داشته باشد تا در آن لحظه حساسى كه دلش مىشكند و اشكش جارى مىشود از خداوند چيزى را بخواهد كه خير دنيا و آخرت در آن باشد.
برخى از اين دعاها عبارتنداز:
1- امام باقر7به زراره فرمود بگو:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَافِيَتَكَ فِي أُمُورِي كُلِّهَا وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَ عَذَابِ الْآخِرَةِ».[1]
«بار خدايا! از تو مىخواهم، همه خوبىهايى را كه علم تو به آن احاطه دارد و به تو پناه مىبرم از همه بدىهايى كه تو به آن علم دارى و بار خدايا! از تو مىخواهم سلامتى و عافيت را در تمام كارهايم و به تو پناه مىبرم از خوارى در دنيا و عذاب آخرت.»
[1]- كافى، ج 2، ص 578
2- مناجات با خدا.
محمدبن ابى حمزه به نقل از پدرش مىگويد:
امام علىبن الحسين8را شب هنگام، كنار كعبه ديدم كه نماز مىخواند، پس قيام خود را طولانى كرد تا آنجا كه گاهى بر پاى راست و گاهى بر پاى چپ تكيه مىكرد سپس با صدايى همراه با گريه مىفرمود:
«يَا سَيِّدِي تُعَذِّبُنِي وَ حُبُّكَ فِي قَلْبِي، أَمَا وَ عِزَّتِكَ لَئِنْ فَعَلْتَ لَتَجْمَعَنَّ بَيْنِي وَ بَيْنَ قَوْمٍ طَالَ مَا عَادَيْتُهُمْ فِيكَ».[1]
«آقاى من! آيا در حالى كه محبت تو در قلب من است مرا عذاب مىكنى؟ به عزتت قسم اگر چنين كنى، ميان من و مردمانى كه مدتى طولانى به خاطر تو با آنها دشمنى كردهام جمع كردهاى!»
3- در دعاى ابوحمزه ثمالى مىخوانيم:
«اللّهُمَّ ... اصْلِحْ جَميعَ احْوالِى وَاجْعَلْنى مِمَّنْ اطَلْتَ عُمْرَة وَ حَسَّنْتَ عَمَلَهُ وَ اتْمَمْتَ عَلَيْهِ نِعْمَتَكَ وَ رَضيتَ عَنْهُ و احْيَيْتَهُ حَيوةً طَيِّبَةً ...».[2]
[1]- كافى، ج 2، ص 579
[2]- مفاتيح الجنان، دعاى ابوحمزه ثمالى.
«بار خدايا! تمام حالات مرا اصلاح كن و مرا از كسانى قرار ده كه عمرش را طولانى و كردارش را نيكو و نعمتت را بر او تمام كردهاى و از او خشنود گشتهاى و زندگى پاك و پاكيزه به او بخشيدهاى ...»
4- در همان دعا مىخوانيم:
«اللَّهُمَّ أَلْحِقْنِي بِصَالِحِ مَنْ مَضَى وَ اجْعَلْنِي مِنْ صَالِحِ مَنْ بَقِيَ وَ خُذْ بِي سَبِيلَ الصَّالِحِينَ وَ أَعِنِّي عَلَى نَفْسِي بِمَا تُعِينُ بِهِ الصَّالِحِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ اخْتِمْ عَمَلى بِأَحْسَنِهِ».[1]
«بار خدايا! مرا به شايستگان از گذشتگان ملحق كن و از شايستگانى كه باقى ماندهاند قرارم بده و مرا به راه شايستگان ببر و به من كمك ده بر مخالفت با هواى نفسم، به آنچه كمك دادى شايستگان را بر مخالفتشان با هواى نفس و پايان كارم را به نيكوترين اعمالم ختم كن ...»
5- در دعاى ديگرى مىخوانيم:
«اللَّهُمَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ هَبْ
[1]- كافى، ج 2، ص 578
لى رَحْمَةً واسِعَةً جامِعَةً ابْلُغُ بِها خَيْرَ الدُّنْيا وَ الاخِرَةِ ...».
«بار خدايا! بر محمد و آل او درود فرست و به من رحمتى گسترده عطا كن كه به وسيله آن به خير دنيا و آخرت نائل شوم و ...»
6- گاهى اوقات يك سطر دعا به عظمت همه جهان معنى و مفهوم دارد.
امير مؤمنان على7مىفرمايد:
«الهى انْتَ كَما احِبّ فَاجْعَلْنى كَما تُحِبّ».[1]
«خدايا! تو آنگونه هستى كه من مىخواهم، پس مرا نيز آن گونه قرار ده كه تو مىخواهى!»
اگر انسان آنگونه شود كه خدا مىخواهد، به همه خوبىها دست يافته است.
حال با توجه به آنچه كه ذكر شد، به حجاج بيتاللَّه الحرام توصيه مىشود تا از ادعيه مهمى همچون: دعاى كميل، دعاى ابوحمزه ثمالى، دعاى عرفه امام حسين7، مناجات شعبانيه، ادعيه صحيفه سجاديه، دعاى مكارم الاخلاق و زيارتهايى مانند
[1]- بحار الانوار، ج 74، ص 400
جامعه و امين اللَّه غافل نشده و پس از توجه به قرآن، با خواندن اين ادعيه و دقت در مضامين والاى آن، چگونه با خدا سخن گفتن را آموخته و با درخواست بهترين و جامعترين و پرمحتواترين دعاها، از خداوند خير بزرگ، حسن عاقبت و موفقيت و فلاح و رستگارى در دنيا و آخرت را براى خود، فرزندان و بستگان و ملتمسين دعا طلب كرده و به فوز عظيم دست يابند.
57- توجه به اوقات نماز
خداوند در قرآن كريم خطاب به مؤمنان فرموده است:
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ.[1]
«بر نمازها و نماز ميانه مواظبت كنيد، و خاضعانه براى خدا بپاخيزيد.»
امام صادق7نيز به حاجيان توصيه فرموده است كه:
«وَ راعِ اوْقاتَ فَرائِضِ اللّهِ وَ سُنَنِ نَبِيّة».[2]
[1]- بقره: 228
[2]- مصباح الشريعه، ص 142
«پيوسته مراقب و مواظب اوقات واجبات الهى (نمازها) و نيز سنتهاى پيامبرش باش.»
در حالات ائمه معصومين:آمده است كه هرگاه زمان نماز فرا مىرسيد، اندامشان به لرزه درآمده، رنگ چهرهشان دگرگون مىشد، وقتى علت آن را جويا مىشدند مىفرمودند:
وقت اداى امانتى رسيده كه آسمانها و زمين و كوهها زير بار آن نرفتند و آن را برنتافتند[1]و يا مىفرمودند:
سزاوار است كسى كه در پيشگاه خداوند مىايستد رنگش پريده و بندبند اعضاى بندش بلرزد.
امير مؤمنان على7در فرمانى به محمد بن ابىبكر آنگاه كه او را والى مصر قرار داد چنين نگاشت:
«صَلِّ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الْمُؤَقَّتِ لَهَا وَ لا تُعَجِّلْ وَقْتَهَا لِفَرَاغٍ وَ لا تُؤَخِّرْهَا عَنْ وَقْتِهَا لِاشْتِغَالٍ وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلاتِكَ».[2]
«نماز را در وقت تعيين شده آن به جاى آور،
[1]- تفسير صافى، ج 2، ص 370
[2]- نهج البلاغه، نامه 27