جاى آر و خود را از اين دَيْن رها ساز، نماز را به جماعت بخوان اگر چه مكان براى نماز تنگ باشد، گويى بر نوك نيزه ايستادهاى.»[1]
58- نماز نيكو
يكى از توصيههاى امام صادق7به پيروانشان اين است كه نماز را خوب و نيكو بجاى آورند «عَلَيْكُمْ بِحُسْنِ الصَّلاةِ»[2]
نيكو نماز گزاردن يعنى آداب ظاهرى و باطنى آن را رعايت كردن، برخى از آداب ظاهرى نماز عبارتند از:
1- پيش از نماز دندانها را مسواك كنند.
2- با لباس خوب و تميز در مساجد حاضر شوند.
رسول خدا6فرمود:
رنگ سفيد نزد خداوند محبوبتر است پس در آن نماز بگزاريد.[3]
3- موقع نماز خود را معطر كنند.
4- در نماز انگشتر عقيق در دست داشته باشند.
5- نماز را در اول وقت بخوانند.
6- نمازها را در مساجد و به جماعت اقامه كنند.
[1]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 194، ح 884
[2]- امالى مفيد، ص 186
[3]- كنز العمال، ج 15، ص 302، ح 4117
7- نماز را با دعا آغاز كنند رسول خدا6خود پس از تكبير مىفرمود:
«وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ عَالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ».[1]
8- پيش از قرائت حمد «اعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم» بگويد و از شيطان به خدا پناه ببرد.
9- هنگام خواندن نماز آرام باشد و حركت نكند.
10- نماز را تند و با عجله نخواند.
آداب باطنى نماز نيز عبارتند از:
1- حضور قلب
2- خضوع و خشوع
3- حالت بكاء و گريه
4- به گونهاى نماز بخواند كه گويى خداوند را مىبيند و بداند كه اگر او خدا را نمىبيند خداوند او را مشاهده مىكند و ...[2]
[1]- كافى، ج 3، ص 310، ح 7؛ تهذيب، ج 2، ص 67، ح 224
[2]- الصلوة فى الكتاب والسنة صص: 65- 86
59- شركت در نماز جماعت
يكى از موفقيتهاى بزرگ سفر حج، دستيابى به ثواب فراوان نماز گزارى در مسجد النبى و مسجد الحرام است.
امام صادق7فرمود:
«نماز در مسجد الحرام يكصد هزار و در مسجد النبى ده هزار نماز پاداش دارد.»[1]
و طبيعى است كه اگر نمازهاى واجب را در اين دو مكان مقدّس به جماعت بخوانند، پاداشى برتر و غير قابل تصوّر خواهد داشت. در روايت آمده است كه:
اگر نماز به جماعت خوانده شود و نماز گزاران بيش از ده نفر باشند شمارش پاداش آن براى افراد بشر امكانپذير نيست.
رسول خدا6فرمود:
«فَإِنْ زَادُوا عَلَى الْعَشَرَةِ فَلَوْ صَارَتْ بِحَارُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ كُلُّهَا مِدَاداً وَ الْأَشْجَارُ أَقْلاماً وَ الثَّقَلانِ مَعَ الْمَلائِكَةِ كُتَّاباً لَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَكْتُبُوا ثَوَابَ رَكْعَةٍ وَاحِدَةٍ».[2]
[1]- كافى، ج 4، ص 586، ح 1.
[2]- مستدركالوسائل، ج 6، ص 443.
«اگر بيش از ده نفر شدند، اگر درياهاى آسمان و زمين مركّب و جن و انس و فرشتگان نويسنده شوند، نخواهند توانست ثواب يك ركعت آن را بنويسند.»
امام صادق7نيز به پيروان خود دستور دادهاند تا نمازهايشان را در مساجد [و به جماعت] بخوانند:
«عَلَيْكُمْ بِالصَّلاةِ فِي الْمَسَاجِدِ ...».[1]
«بر شما باد به خواندن نماز در مساجد.»
آن حضرت همچنين به زيد الشّحام كه با غير شيعه معاشر بود و با آنان در يك منطقه زندگى مىكرد، فرمود:
«خود را با اخلاق ايشان تطبيق دهيد رفتارى خوب با آنان داشته باشيد، در مساجدشان نماز بگزاريد، از بيمارانشان عيادت كنيد، در تشييع جنازه آنان حاضر شويد، و اگر بتوانيد امام جماعت يا مؤذن آنان باشيد چنين كنيد، زيرا اگر چنين رفتار بنماييد گويند:
اينها جعفرى (و پيروان جعفر بن محمد
[1]- كافى، ج 2، ص 635.
الصادق7) اند، خداوند جعفر را رحمت كند.
ياران خود را چه خوب تربيت كرده است ...»[1]
بنابراين نتيجه مىگيريم:
1- نماز خواندن در مسجد النبى و مسجد الحرام ثواب فراوان دارد.
2- دستور امام صادق7است كه نمازها را به جماعت بخوانيم.
3- دستور امام صادق7است كه در نمازهاى جماعت ديگران شركت كنيم.
4- اگر نماز به جماعت خوانده شود، نوشتن ثوابِ آن براى كسى مقدور نيست.
حال با اين همه سفارش و تأكيد، متأسفانه گاهى مشاهده مىشود كه برخى از زائران ايرانى، يكى از زيباترين و شكوهمندترين صحنهها، در مكه و مدينه را به تلخترين خاطرهها در ذهن مسلمانان ساير كشورها تبديل مىكنند.
در ايام حج مسلمانان جهان، كه براى انجام فريضه حج و زيارت قبر رسول خدا6به مكه و مدينه آمدهاند، پيش از گفتن اذان، همچون سيل به سوى حرم سرازير مىشوند، راههاى منتهى به حرم همه پر از انسانهاى عاشق پيشهاى است كه به عشق خدا به اين
[1]- من لايحضره الفقيه، ج 1، ص 383
سرزمين آمدهاند و اگر كسى دير برسد در بسيارى اوقات امكان ورود به مسجد را پيدا نمىكند، درست در چنين وضعيتى بعضى از زائران ايرانى، يا از مسجد خارج شده و يا در كنار مغازهها و خيابانها نشسته و يا به سوى منازل خود در حال حركت اند و در نتيجه خاطره تلخى از خود و تشيع در ذهن مسلمانان ساير كشورها به يادگار مىگذارند.
اگر اين گونه افراد به سخنان و سفارشهاى امام صادق7توجه كنند، به يقين از اين رفتارها دست برمىدارند.
امام صادق7از طريق پدران خود از رسولخدا6نقل كردهاند كه آن حضرت فرمود:
«كسى كه صداى اذان را در مسجد بشنود و بدون علت و بيمارى از مسجد خارج شود منافق است مگر آن كه تصميم داشته باشد به مسجد برگردد.»[1]
بنابراين، بر حاجيان لازم است هنگام اقامه نماز جماعت، از منازل خود و يا هر جا كه هستند به طرف مساجد حركت نموده، در اجتماعات مسلمانان شركت كنند و افزون بر بهره معنوى و پاداش الهى، از بركات
[1]- بحار الانوار، ج 85، ص 9، ح 13
زندگى جمعى و انس با مردم نيز بهرهمند شوند.
على بن ابىطالب7نيز فرمود:
«مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلا صَلاةَ لَهُ».[1]
ابن عباس گفته است:
«هر كس نداى مؤذن را بشنود و به آن پاسخ ندهد، چيزى را نخواسته و چيزى نيز براى او خواسته نشده است.»
در روايت آمده است كه چون روز قيامت فرا رسد گروهى از مردم به صحنه محشر مىآيند، در حالى كه چهرههايشان همچون ستاره درخشان است، فرشتگان به آنها مىگويند:
شما چه اعمالى داشتيد؟
پاسخ مىدهند:
ما هرگاه نداى اذان را مىشنيديم، براى گرفتن وضو برمىخاستيم و هيچ چيز غير از آن، ما را به خود مشغول نمىكرد.
گروهى نيز محشور مىشوند در حالى كه چهرههاى آنان همچون ماه درخشندگى دارد، اينها نيز در پاسخ به
[1]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 291، ح 10694.
همان سؤال گويند:
ما پيش از وقت نماز وضو مىگرفتيم [و براى نماز آماده مىشديم]، گروهى نيز محشور مىشوند در حالى كه چهره آنان همچون خورشيد مىدرخشد. اينها نيز در پاسخ مىگويد:
ما اذان را در مسجد شنيديم.[1]
60- نظم در صفوف
يكى از نكاتى كه در روايات بسيار بر آن تأكيد شده، نظم در صفوف نماز جماعت است.
رسول خدا6فرمود:
«سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَانَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ تَمامُ الصَّلاة».[2]
صفهاى خود را منظم كنيد؛ زيرا مرتب و برابر بودن صفوف [شرط] تمام و كمال بودن نماز است.
پس از آن كه صفوف نماز مرتب شد، اگر هنوز جايى باقى مانده، ابتدا بايد جاهاى خالى را پر كنند و سپس صفوف بعدى را تشكيل دهند.
امير مؤمنان7فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 1، ص 344
[2]- بحار الانوار، ج 85، ص 20