روشن مىگذارند و از اتاق خارج مىشوند.
قرآن خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ[1]
«و بخوريد و بياشاميد ولى اسراف نكنيد، همانا خداوند اسراف كنندگان را دوست نمىدارد.»
و در آيه ديگر مىفرمايد:
وَ أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحابُ النَّارِ.[2]
و همانا اسراف كنندگان ياران آتشاند.
على7فرمود:
اسراف موجب هلاكت و نابودى، و ميانه روى مايه زيادى ثروت است.[3]
امام سجاد7در دعاى بيستم صحيفه سجاديه، از خداوند مىخواهد:
«بار خدايا! مرا از زياده روى و اسراف باز دار و روزيم را از نابودى نگاهدار و ثروتم را
[1]- اعراف: 31
[2]- غافر: 43
[3]- بحار الانوار، ج 59، ص 192
با دادن بركت به آن، زياد گردان و راه مصرفآن را در كارهاى خير به من بنمايان.»[1]
على7در روايتى اسراف را اينچنين معرفى كرده و فرمودهاند:
«خرج كردن دارايى در مسير نادرست، زياده روى و اسراف است.»[2]
بنابراين، هزينه كردن مال در كارهاى غير ضرورى و خريد كالاهايى كه خيلى به آن نياز ندارد و نيز خريد كالاهاى تزيينى و تجمّلى را مىتوان از موارد اسراف شمرد.
در حديث ديگرى رسول خدا6فرمود:
«اين كه هرچه دلت بخواهد بخورى، خود نوعى اسراف است.»[3]
در حديث ديگرى امام صادق7دور ريختنِ مانده غذا در ظرف (چه آب و چه غذا و استفاده از لباس بيرون در خانه را) از موارد اسراف دانستهاند.[4]
[1]- صحيفه سجاديه، ص 86
[2]- نهج البلاغه، خطبه 126
[3]- كنز العمال، ح 7366
[4]- بحار الانوار، ج 72، ص 303
و در حديثى ديگر امام صادق7در بيان معناى آيه «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيراً» فرمود:
«هر كس چيزى در راهى غير از اطاعت خدا انفاق كند، او ولخرج است و هر كس در راه خير انفاق نمايد، صرفه جو و ميانهرو است.»[1]
مُعَمَّرِ بن خِلَّاد گويد:
از امام رضا7شنيدم كه مىفرمود:
«كسى كه در منزل غذا مىخورد و چيزى از غذا [در سفره] ريخته و باقى مانده، آن را بخورد و كسى كه در صحرا و خارج منزل غذا مىخورد، [باقيمانده غذا را] براى پرندگان و حيوانات وحشى بگذارد.»[2]
64- پرهيز از پرخورى و خواب زياد
يكى از نكات مهم و قابل توجه در سفر حج اين است كه به دليل فراهم بودن امكانات و تغذيه مناسب، برخى افراد بيش از ظرفيت مورد نياز بدن، اقدام به
[1]- بحار الانوار، ج 72، ص 302
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 300
خوردن غذا و نوشيدنىها مىكنند و در نتيجه به دليل پر شدن شكم و غلبه خواب بر آنها، از فيض حضور بيشتر در حرمين شريفين و به خصوص بهرهگيرى از سحرهاى مكه و مدينه محروم مىشوند، از اين رو كسانى كه طالب صفاى روح و حضور زيادتر در مسجد الحرام و مسجد النبى6و بهرهگيرى افزونتر معنوى از اين سفر عظيم الهى هستند، بايد از غذاى كمترى استفاده كنند و به اندازه ضرورت بخوابند و استراحت كنند.
على7فرمود:
«هرگاه خداوند خوبى بندهاش را اراده كند، كم گويى، كم خورى و كم خوابى را به او الهام و نصيب گرداند.»[1]
در حديث ديگرى رسول خدا6فرمود:
«با خوردن و آشاميدن فراوان، دلها را نميرانيد، پس همانا قلب [بر اثر پرخورى] مىميرد، مانند زراعتى كه به آن زياد آب داده شود.»[2]
حضرت مسيح7به پيروان خود مىفرمود:
[1]- مستدرك الوسائل، ج 16، ص 213
[2]- تنبيه الخواطر، ج 1، ص 46
«اى بنى اسرائيل، غذا زياد نخوريد؛ زيرا هر كه فراوان غذا بخورد زياد مىخوابد و هر كس زياد بخوابد كمتر نماز گزارد و هر كه كمتر نماز بخواند نامش در شمار غافلان ثبت گردد.»[1]
رسول خدا6فرمود:
«از پرخورى پرهيز كنيد؛ زيرا مايه بيمارى و تباهى بدن گردد و انسان را در عبادت تنبل و سست گرداند.»[2]
و باز در جاى ديگر فرمود:
«نزد خداوند چيزى منفورتر از معده پر نيست.»[3]
امام صادق7نقل كردهاند كه يحياى پيامبر7، روزى با ابليس برخورد كرد و به وى فرمود:
اين آويزها چيست كه همراه دارى؟
ابليس گفت:
اينها شهوات و تمايلاتى است كه فرزندان آدم گرفتار آن شدهاند.
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 241
[2]- بحار الانوار، ج 59، ص 266
[3]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 248
يحيى گفت:
آيا چيزى از آنها براى من هست؟
ابليس پاسخ داد:
چه بسا برخى اوقات كه از خوردن غذا سير شوى، تو را از نماز و ياد خدا باز مىداريم.
يحيى فرمود:
با خدا عهد مىكنم كه هرگز معده خود را از غذا پر نكنم.
ابليس نيز گفت:
«... للَّهِ عَلَيَّ أَنْ لا أَنْصَحَ مُسْلِماً أبَداً»[1]
«با خداوند پيمان مىبندم كه هرگز، از اين پس مسلمانى را اندرز ندهم ...»
65- مسواك زدن
مسواك دندانها مستحب مؤكد است و در روايات به مؤمنان سفارش شده تا با هر وضويى دندانها را مسواك كنند.
رسول خدا6فرمود:
«وضو نيم يا پارهاى از ايمان و مسواك زدن
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 241
نيمى يا پارهاى از وضو است.»[1]
امام صادق7فرمود:
«مِنْ اخْلاقِ الأَنْبِياءِ السِّواكِ».[2]
«مسواك زدن از اخلاق پيامبران است.»
به ويژه كسانى كه در حرمين شريفين اقدام به خواندن قرآن مىكنند، شايسته است پيش از آن، دهان را مسواك كنند.
رسول خدا6فرمود:
«دهانهاى خود را با مسواك زدن خوشبو كنيد؛ زيرا دهانها گذرگاههاى قرآن است.»[3]
امام صادق7براى مسواك، دوازده ويژگى برشمردهاند:
1- از سنت رسولخدا6است 2- دهان را تميز مىكند 3- نور چشم را زياد مىكند 4- خداوند را خشنود مىسازد 5- دندانها را سفيد مىكند 6- پوسيدگى دندانها را از ميان مىبرد 7- لثه را قوى و محكم مىكند 8- اشتهاى به غذا را زياد مىكند 9- بلغم
[1]- كنز العمال، ح 26200
[2]- بحار الانوار، ج 73، ص 131
[3]- كنز العمال، ح 2753
را از بين مىبرد 10- حافظه را زياد مىكند 11- حسنات انسان را مضاعف مىسازد 12- با مسواك زدن فرشتگان خوشحال مىشوند.[1]
حال با توجه به ويژگىهاى فوق و سفارشهاى پيامبر6و ائمه معصومين:و به خصوص از آنجا كه سفر حج يك سفر جمعى است و حاجيان در طول شبانه روز، علاوه بر همسفران، در مساجد نيز با ديگر مسلمانان جهان از نزديك ارتباط دارند، لذا شايسته است كه با مسواك زدن دهان خود را خوشبو سازند.
66- چند نكته بهداشتى
رعايت امورى كه تأمين كننده سلامتى انسان در سفر حج مىباشد، بسيار ضرورى و لازم است؛ چرا كه ممكن است با اندك غفلتى، حاجى گرفتار بيمارى شده و چند روزى از فيض حضور در حرم محروم بماند. از اين رو، توجّه زائران را به چند نكته مهم بهداشتى از زبان معصومين:جلب مىنمايم:
1- امام باقر7فرمود:
«هر كه مىخواهد غذا به او ضرر نرساند، بايد تا گرسنه نشده و معده وى خالى
[1]- خصال، ص 481