را از بين مىبرد 10- حافظه را زياد مىكند 11- حسنات انسان را مضاعف مىسازد 12- با مسواك زدن فرشتگان خوشحال مىشوند.[1]
حال با توجه به ويژگىهاى فوق و سفارشهاى پيامبر6و ائمه معصومين:و به خصوص از آنجا كه سفر حج يك سفر جمعى است و حاجيان در طول شبانه روز، علاوه بر همسفران، در مساجد نيز با ديگر مسلمانان جهان از نزديك ارتباط دارند، لذا شايسته است كه با مسواك زدن دهان خود را خوشبو سازند.
66- چند نكته بهداشتى
رعايت امورى كه تأمين كننده سلامتى انسان در سفر حج مىباشد، بسيار ضرورى و لازم است؛ چرا كه ممكن است با اندك غفلتى، حاجى گرفتار بيمارى شده و چند روزى از فيض حضور در حرم محروم بماند. از اين رو، توجّه زائران را به چند نكته مهم بهداشتى از زبان معصومين:جلب مىنمايم:
1- امام باقر7فرمود:
«هر كه مىخواهد غذا به او ضرر نرساند، بايد تا گرسنه نشده و معده وى خالى
[1]- خصال، ص 481
نگشته، غذا نخورد، پس هنگام خوردن غذا ابتدا نام خدا را بر زبان جارى كند و بايد غذا را خوب بجود و تا اشتها دارد از خوردن غذا دست بكشد.»[1]
امام صادق7فرمود:
«هر كس پيش و پس از غذا خوردن، دستهاى خود را بشويد، در آغاز و پايان آن غذا به او بركت داده شود و تا زنده است در گشايش به سر برده و از بيمارى جسمانى مصون ماند.»[2]
3- على7فرمود:
«غذا را با خوردن [كمى] نمك آغاز كنيد ...»[3]
4- در روايات از خوردن غذاى داغ و فوت كردن غذامردم را نهىكردهاند، بنابرايناينبا كمى تأمل و پس از ملايم شدن حرارت غذا، اقدام به خوردن آن كنيد.
روزى براى رسول خدا6غذاى داغ و سوزان آوردند، حضرت فرمود:
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 433
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 290
[3]- همان، ص 325
بگذاريد تا خنك شود، خداوند نخواسته آتش به ما بخوراند و بركت در [غذاى] خنك است.[1]
67- ادب لبّيك گفتن
حاجى در ميقات با لبيك گويى حضور خود در محضر حق را اعلام و به خداوند پاسخ مثبت مىدهد، بر اين اساس بر حاجى لازم است ادب را در گفتگو با خداوند مراعات نمايد، برخى آداب لبيك عبارتند از:
1- خشوع
سفيان بن عيينه گويد:
امام زين العابدين7در سفر حج، زمانى كه احرام بست و بر مركب قرار گرفت، رنگش زرد شده و لرزه بر اندام آن حضرت افتاد، كسى به آن حضرت گفت: آيا لبيك نمىگوييد؟
فرمود: مىترسم بگويم و خداوند در پاسخ من بگويد: «لا لَبَّيْكَ وَلا سَعْدَيْك» پس زمانى كه آن حضرت لبيك گفت، بيهوش شد و از مركب فرو افتاد و تا پايان انجام مناسك حج اين حالت به آن حضرت دست مىداد.[2]
[1]- فروع كافى، ج 6، صص 321 و 322
[2]- الحج فى الكتاب والسنة، ص 182، ح 456
2- تكرار لبّيك
امام صادق7فرمود:
«هر گاه از مسجد شجره محرم شدى، اگر پيادهاى، از همانجا كه در مسجد قرار دارى تلبيه بگو و سپس اين چنين بگو:
«لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ بِحَجَّةٍ تَمَامُهَا عَلَيْكَ».[1]
و هرگاه بر مركب سوار، يا از آن پياده شدى، به دشتى سرازير و يا بر تپهاى بالا رفتى و يا با سوارى برخورد كردى، و نيز هنگام سحر، با صداى بلند لبّيك بگو.[2]
3- بلند گفتن لبيك براى مردان
رسول خدا6فرمود: جبرئيل بر من نازل شد و گفت:
«همانا خداوند- عزّوجلّ- به تو فرمان مىدهد
[1]- الحج فى الكتاب والسنة، ص 182، ح 459
[2]- الحج فى الكتاب والسنة، ص 183، ح 459
كه ياران و پيروانت امر كنى صدايشان را هنگام گفتن تلبيه بلند كنند؛ چرا كه تلبيه شعار حج است.»[1]
لازم به تذكر است كه بلند لبيك گفتن، اختصاص به مردان دارد و بر زنان مستحب نيست.
امام صادق7فرمودند:
«لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ جَهْرٌ بِالتَّلْبِيَةِ».[2]
«بلند گفتن تلبيه بر زنان لازم نيست.»
4- قطع لبيك با ديدن خانههاى مكه
امام صادق7فرمود:
«آنكه حج تمتع به جا مىآورد، هنگامى كه نگاهش به خانههاى مكه افتاد، لبيك گفتن را قطع كند.»[3]
68- آداب ورود به منطقه حرم و شهر مكه
در روايات براى ورود به مكه، آدابى ويژه بيان شده است كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
1- هنگام ورود به مكه بايد با احرام داخل شود.
[1]- الحج في الكتاب والسنه، ص 183، ح 459
[2]- همان، ص 184، ح 466
[3]- الحج فى الكتاب والسنه، ص 184، ح 467
2- براى ورود به مكه غسل كند.[1]
ول خدا6خود هنگام ورود به مكه در منطقه «فخ» غسل كرد و سپس وارد مكه شد.[2]
حلبى از اصحاب امام صادق7گويد:
«آن حضرت به ما دستور داد پيش از ورود به مكه در منطقه «فخ» غسل كنيم.»[3]
راه حل ديگرى نيز امام صادق7ارائه دادهاند و آن اينكه كسانى كه در ميان راه موفّق به انجام غسل نمىشوند، مىتوانند از آن بهره گرفته، ثواب غسل كردن را ببرند. آن حضرت فرمود: هرگاه به حرم رسيدى انشاء اللَّه، موقع ورود به حرم غسل كن و اگر جلوتر رفتى در منطقه «بئرميمون» يا «فخ» و [اگر ميسّر نشد] در منزل خود در مكه غسل كن.
جبرئيل امين، هنگام حج گزارى حضرت ابراهيم7و در حالى كه اسماعيل نيز همراه او بود وقتى به حرم رسيدند، خطاب به آن دو گفت:
«فرود آييد و پيش از دخول به حرم غسل
[1]- لازم به ذكر است كه هماكنون با توجّه به مقرّرات كشور عربستان و عدم توقّف اتوبوسها و نبود امكانات، امكان غسل كردن هنگام ورود به مكّه وجود ندارد.
[2]- الحج فى الكتاب و السنه، ص 56، ح 82
[3]- همان.
كنيد، آنها نيز فرود آمدند و غسل كردند!»[1]
3- متواضع و فروتن باشد.
معاويهبن عمار مىگويد: امام صادق7فرمود:
«هر كس به آرامى و همراه با آرامش وارد مكه شود، خداوند گناه او را ببخشايد.
پرسيدم چگونه با سكينه و آرامش وارد شود؟
حضرت پاسخ داد: بدون تكبر و غرور داخل گردد.»[2]
69- آداب ورود به مسجد الحرام
پس از آن كه حاجى وارد مكه شد، براى آنكه بتواند مناسك و اعمال خود را به خوبى و با كمال توجه و با حال خضوع و خشوع انجام دهد، بهتر آن است كه ابتدا به محل استقرار خود رفته، وسايل و اسباب سفر را مستقر و پس از رفع خستگى غسل كند، سپس وضو بگيرد و به طرف مسجد الحرام حركت كند.
امام صادق7در اين زمينه فرمود:
«هر گاه حاجى يا عمرهگزار به مكه وارد شد، ابتدا وسايل خود را مستقر سازد سپس آهنگ
[1]- الحج فى الكتاب و السنه، ص 57
[2]- همان.
مسجد الحرام كند.»[1]
عمران حلبى مىگويد: از امام صادق7پرسيدم آيا زنان هنگام رفتن كنار كعبه غسل كنند؟
حضرت فرمود: آرى، همانا خداوند متعال مىفرمايد:
أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ.[2]
خانهام را براى طواف كنندگان، عبادت كنندگان و راكعان و ساجدان پاك سازيد.
و سزاوار است كه بنده، جز با طهارت وارد خانه خدا نشود و (پيش از ورود) آلودگىها را شسته و پاك شده باشد.[3]
مستحب است حاجى هنگام ورود به مسجد الحرام، از باب بنى شيبه وارد شود. اين باب پيشتر كنار مقام ابراهيم قرار داشته كه در تصاوير قديمى مسجد الحرام مشخص است ليكن هم اكنون نشانى از آن باقى نمانده است.
[1]- كافى، ج 4، ص 399
[2]- بقره: 125
[3]- تهذيب، ج 5، ص 251