کتاب آداب سفر حج

70- ادب طواف‌

طواف خانه خدا يكى از زيباترين و شكوهمندترين صحنه‌هاى عرفانى حج است، حاجى در طواف فرشته صفت گشته، از گناه پاك مى‌شود، طواف گزار درحال طواف از ديگران بريده، به خدا پيوند مى‌خورد و براى آن كه بتواند از بركات معنوى طواف بهره گيرد، چند چيز را سزاوار است مراعات كند:

1- توجّه به خداوند

در حال طواف، باتمام وجود متوجه خدا باشد و جز به خير و نيكى سخن نگويد.

رسول خدا6فرمود:

«طواف خانه كعبه نماز است، جز اين‌كه خداوند سخن گفتن به هنگام طواف را جايز شمرده است، پس كسى كه سخن مى‌گويد، جز خير و نيكى سخن نگويد.»[1]

2- متعادل راه برود

درطواف براى آن كه ديگر مسلمانان طواف كننده آزار نبينند، سزاوار است حاجيان آرام و متعادل حركت كنند.

[1]- الحج فى الكتاب و السنه، ص 191، ح 491

عبدالرحمن‌بن سيّابه گويد:

از امام صادق7درمورد طواف پرسيدم كه آيا تند بروم يا آهسته؟

حضرت فرمود: راه رفتنى ميانه.[1]

3- طواف نكردن در حال خستگى‌

امام صادق7فرمود:

«دَعِ الطَّواف وَ انْتَ تَشْتَهِيهِ».[2]

«طواف را رها كن در حالى كه هنوز مايل به ادامه دادن آن هستى.»

71- مزاحمت ممنوع‌

در روايات به حاجيان توصيه شده است تا هنگام شلوغى جمعيت، محل طواف را به كسانى كه طواف واجب دارند واگذار واز طواف مستحبى خوددارى كنند.

امام صادق7فرمود:

«اولين چيزى كه امام عصر- عجل اللَّه تعالى فرجه الشريف- از عدالت خودآشكار مى‌كند اين است كه سخنگوى آن حضرت اعلام‌

[1]- الحج فى الكتاب و السنه، ص 191، ح 492

[2]- همان، ص 193، ح 498

مى‌دارد؛ تا آن‌ها كه طواف مستحبى انجام مى‌دهند، محل طواف وحجر الأسود را به كسانى كه طواف واجب دارند واگذار كنند.»[1]

همچنين هنگام استلام حجر الاسود، اگر ازدحام جمعيت است، تكبير گفته و صلوات فرستاده (و سپس از مقابل آن بگذرند.)

يعقوب‌بن شعيب نيز گويد:

هر گاه امام صادق7كنار حجر الأسود مى‌آمد مى‌فرمود:

«اللَّهُ أَكْبَرُ، السَّلامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ».[2]

همچنين امام صادق7به سيف تمار فرمود:

اگر حجر الأسود خلوت است آن را لمس كن و گرنه از دور سلام بده (و بگذر).[3]

72- ادب سعى‌

امام صادق7در رابطه با ادب حاجى در سعى بين صفا و مروه چنين فرمود:

سپس از مسجدالحرام به سوى صفا بيرون رو ...، و

[1]- كافى، ج 4، ص 412

[2]- همان، ص 407

[3]- همان، ص 405

بر تو به آرامش و وقار، آنگاه از صفا بالا رو تا نگاهت به كعبه افتد و ركنى كه در آن حجرالاسود قرار دارد روبروى تو قرارگيرد، سپس حمد و ثناى الهى به‌جاى آر، و نعمت‌ها و نيكى‌هاى خداوند را به مقدارى كه در توان دارى ياد كن، پس از آن هفت مرتبه‌ «اللَّهُ اكْبَر»، و «الْحُمْدُ للَّهِ»، و «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» بگو و سه مرتبه بگو:

«لا الهَ الّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ وَ لَهُ الحَمْدُ، يُحْيي ويُميتُ وَ هُوَ حَيٌّ لا يَمُوتُ وَ هُوَ عَلى‌ كُلِّ شَىٍ قَدِير».

سپس بر رسول خدا6درود فرست و سه مرتبه بگو:

«اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا هَدَانَا، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَوْلانَا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْحَيِّ الْقَيُّومِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْحَيِّ الدَّائِمِ».[1]

سپس از آن سه مرتبه بگو:

«اشْهَدُ أنْ لا الهَ الّا اللَّهُ، وَاشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، لا نَعْبُدُ إلّاايّاهُ، مُخْلِصِينَ لَهُ الدّينِ وَلَوْ كَرِهَ المُشْرِكُونَ».

[1]- كافى، ج 4، ص 431

سپس سه مرتبه بگو:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْعَفْوَ وَ الْعَافِيَةَ وَ الْيَقِينَ فِي الدُّنْيَا وَ الآخِرَةِ».

و سه بار بگو:

«اللَّهُمَّ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ».

آنگاه صد بار «اللَّهُ اكْبَرُ» و «لا الهَ الّا اللَّهُ» و «الْحَمْدُ للَّهِ» و «سُبْحانَ اللَّه» بگو و پس از آن اين دعا را بخوان:

«لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَ نَصَرَ عَبْدَهُ وَ غَلَبَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ فَلَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ، وَحْدَهُ وَحْدَهُ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لِي فِي الْمَوْتِ وَ فِي مَا بَعْدَ الْمَوْتِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ ظُلْمَةِ الْقَبْرِ وَ وَحْشَتِهِ، اللَّهُمَّ أَظِلَّنِي فِي ظِلِّ عَرْشِكَ يَوْمَ لا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّكَ».

آنگاه دين و خود و خانواده‌ات را به خدا بسپار و بگو:

«أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ الرَّحْمَنَ الرَّحِيمَ الَّذِي لا يَضِيعُ‌

وَدَائِعُهُ نَفْسِي وَ دِينِي وَ أَهْلِي اللَّهُمَّ اسْتَعْمِلْنِي عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ تَوَفَّنِي عَلَى مِلَّتِهِ وَ أَعِذْنِي مِنَ الْفِتْنَةِ».

پس از آن سه مرتبه تكبير بگو و بار ديگر سه مرتبه دعا را بخوان و يك بار ديگر تكبير بگو و اگر همه آن را نتوانى بخوانى، بخشى از آنها را بگو.[1]

73- نماز بسيار در مكه‌

شايسته است حاجيان در مكه مكرمه و مدينه منوَّره به نماز توجه ويژه داشته باشند و سعى كنند زياد نماز بخوانند وبا خدا رابطه برقرار كنند.

ابراهيم‌بن شيبه گويد:

به امام باقر7نامه‌اى نوشته و از تمام بودن نماز در حرمين سؤال كردم، حضرت در پاسخ مرقوم فرمودند:

رسول خدا6هميشه زياد نماز خواندن در حرمين را دوست مى‌داشت، بنابراين در آن جا زياد نماز بخوان و همچنين آن را تمام به جاى آر.[2]

در حديثى ديگر امام سجاد7فرموده‌اند:

كسى كه در مكه هفتاد ركعت نماز به جا آورد و در

[1]- الحجّ والعمرة في الكتاب والسنّه، ص 205، ح 548.

[2]- كافى، ج 4، ص 524.

هر ركعت سوره‌هاى‌ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ ...» و آيه سخره (يعنى آيه 54 اعراف: إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً وَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ اْلأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ‌ و آية الكرسى را بخواند جزبه شهادت نخواهد مرد.[1]

در حديث ديگرى امام صادق7فرمودند:

در اين مسجد (مسجد الحرام) نماز و دعابخوانيد، آگاه باشيد كه براى هربنده رزقى است كه به سوى او هدايت خواهد شد.[2]

معناى اين حديث آن است كه در مكه خيلى به دنبال كسب و درآمد نرويد و بيشتر در پى نماز و دعا و عبادت باشيد و بدانيد كه روزى شما تأمين شده است.

احمدبن محمدبن ابى نصر گويد: از حضرت رضا7پرسيدم: اگر مردى در مكه درخانه‌اش نماز را به جماعت بخواند افضل است يا آن كه به تنهايى در مسجدالحرام؟

حضرت فرمود: به تنهايى (در مسجد الحرام).[3]

[1]- من لايحضره الفقيه، ج 2، ص 227

[2]- كافى، ج 4، ص 526

[3]- همان، ص 527

74- انس با قرآن‌

قرآن كريم يكى از دو امانت پيغمبر6و وسيله هدايت جهانيان و مكه و مدينه نيز محل نزول آن است.

بنابراين، سزاوار است حجاج بيت اللَّه الحرام در حرمين شريفين توجه ويژه به قرآن نموده، آن را زياد تلاوت كنند و با فرشته وحى هم نوا شوند.

امام زين العابدين7به كسانى كه د رمكه موفق به ختم قرآن شوند، بشارت بهشت داده است. آن حضرت درحديثى فرمود:

«كسى كه در مكه قرآن را ختم كند نمى‌ميرد مگر آن كه رسول خدا6را مى‌بيند و جايگاه خود در بهشت را مشاهده مى‌كند.»[1]

در حديث ديگرى امام باقر7فرمود:

«كسى كه در مكه از جمعه تا جمعه يا كمتر و بيشتر از آن، قرآن را ختم كند و روزِ ختم قرآن وى جمعه باشد، پاداش وحسنات مربوط به اوّلين جمعه‌اى كه در دنيا بوده تا آخرين جمعه‌اى كه در دنياخواهد بود براى او

[1]- من لايحضره الفقيه، ج 2، ص 227