هر ركعت سورههاى «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ ...» و آيه سخره (يعنى آيه 54 اعراف: إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً وَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ اْلأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ و آية الكرسى را بخواند جزبه شهادت نخواهد مرد.[1]
در حديث ديگرى امام صادق7فرمودند:
در اين مسجد (مسجد الحرام) نماز و دعابخوانيد، آگاه باشيد كه براى هربنده رزقى است كه به سوى او هدايت خواهد شد.[2]
معناى اين حديث آن است كه در مكه خيلى به دنبال كسب و درآمد نرويد و بيشتر در پى نماز و دعا و عبادت باشيد و بدانيد كه روزى شما تأمين شده است.
احمدبن محمدبن ابى نصر گويد: از حضرت رضا7پرسيدم: اگر مردى در مكه درخانهاش نماز را به جماعت بخواند افضل است يا آن كه به تنهايى در مسجدالحرام؟
حضرت فرمود: به تنهايى (در مسجد الحرام).[3]
[1]- من لايحضره الفقيه، ج 2، ص 227
[2]- كافى، ج 4، ص 526
[3]- همان، ص 527
74- انس با قرآن
قرآن كريم يكى از دو امانت پيغمبر6و وسيله هدايت جهانيان و مكه و مدينه نيز محل نزول آن است.
بنابراين، سزاوار است حجاج بيت اللَّه الحرام در حرمين شريفين توجه ويژه به قرآن نموده، آن را زياد تلاوت كنند و با فرشته وحى هم نوا شوند.
امام زين العابدين7به كسانى كه د رمكه موفق به ختم قرآن شوند، بشارت بهشت داده است. آن حضرت درحديثى فرمود:
«كسى كه در مكه قرآن را ختم كند نمىميرد مگر آن كه رسول خدا6را مىبيند و جايگاه خود در بهشت را مشاهده مىكند.»[1]
در حديث ديگرى امام باقر7فرمود:
«كسى كه در مكه از جمعه تا جمعه يا كمتر و بيشتر از آن، قرآن را ختم كند و روزِ ختم قرآن وى جمعه باشد، پاداش وحسنات مربوط به اوّلين جمعهاى كه در دنيا بوده تا آخرين جمعهاى كه در دنياخواهد بود براى او
[1]- من لايحضره الفقيه، ج 2، ص 227
نوشته شود. و اگر در روزهاى ديگر نيز ختم كند اين چنين پاداش خواهد داشت.»[1]
75- نگاه داشتن حرمت كعبه
عربها را رسم بر اين بوده كه هنگام نشستن، دستها را گرد زانو حلقه زده و بر نشيمن گاه خود مىنشستند و يا آن كه زانوهاى خود را به طرف سينه جمع نموده، آنگاه با پارچهاى آنها را به پشت خود مىبستند و به چنين نشستنى «احْتِباء» گفته مىشد.
در لغت فارسى نزديكترين كلمه به اين نوع از نشستن، «چمباتمه» است.
امام صادق7از اين گونه نشستن دربرابر كعبه منع فرموده است.[2]
76- حفظ ارزشهاى اخلاقى
با توجه به معنوى بودن سفر حج و برقرارى امنيت همه جانبه در محدوده حرم، شايسته است حاجيان درحرم الهى ارزشهاى اخلاقى اسلام را به طور كامل رعايت كنند.
سماعةبن مهران مىگويد:
از امام صادق7پرسيدم، از مردى كه به من بدهى
[1]- دعائم الاسلام، ج 1، ص 381
[2]- كافى، ج 2، ص 663
مالى دارد و مدتى از من پنهان بوده (و او را نمىيافتم) تا آن كه او را در حال طواف مشاهده كردم آيا مال خود را از او بخواهم؟
حضرت فرمود: نه (حتى) به او سلام نكن و او را هراسان نساز، تا آن كه از حرم بيرون رود.[1]
اين روايت نشان مىدهد كه در سفر حج، و به خصوص مكه مكرمه، همه بايد تمرين كنند، تا ارزشهاى اخلاقى اسلام را حفظ و به نمايش بگذارند.
77- طواف به نيابت از معصومين:
سزاوار است حاجى روزهايى كه درمكه حضور دارد، در اوقات مناسب به نيابت از پيامبر6و ائمه معصومين:و فاطمه اطهر3طواف انجام دهد.
موسىبن قاسم گويد: به امام جواد7عرض كردم:
تصميم دارم به نيابت شما و پدرتان طواف كنم ليكن به من گفته شده كه نمىتوان به نيابت از اوصيا طواف انجام داد.
امام جواد7فرمود:
چرا (مىتوان انجام داد) و هر مقدار براى تو امكان دارد طواف كن كه اين كار جايز است.
موسىبن قاسم گويد: پس از سه سال به حضور آن
[1]- كافى، ج 4، ص 241
حضرت شرفياب شده، عرض كردم:
من پيشتر از شما اجازه گرفتم تا به نيابت از شما و پدرتان طواف كنم، شما به من اجازه داديد و من نيز به نيابت ازشما وپدرتان زياد طواف كردم. سپس چيزى در قلب من گذشت و به آن عمل كردم.
حضرت فرمود: چه بود؟
گفتم:
يك روز به نيابت از رسول خدا6طواف كردم.
امام جواد7سه مرتبه فرمود: درود خدا بر رسول خدا.
سپس روز دوم به نيابت امير مؤمنان7روز سوم به نيابت از امام حسن7. روز چهارم به نيابت از حسينبن على8. روز پنجم به نيابت از علىبن الحسين8، روز ششم به نيابت از ابوجعفر محمدبن على (الباقر):، روز هفتم به نيابت از جعفربن محمد (الصادق)8، روز هشتم به نيابت از پدرت (جد شما) موسىبن جعفر8، روز نهم به نيابت از پدرت على (بن موسى الرضا)8، و روز دهم به نيابت از شما اى آقاى من و اينها كسانى هستند كه به ولايتشان پايبندم.
آنگاه امام جواد7فرمود:
در اين صورت به دينى اعتقاد دارى كه خداوند جز آن را از بندگانش نپذيرد.
گفتم:
گاهى نيز به نيابت از مادرت فاطمه3طواف مىكردم.
امام جواد7فرمود:
به نيابت از فاطمه3زياد طواف كن و اين برترين كارى است كه انجام مىدهى، انشاء اللَّه.[1]
78- كوتاه كردن سفر
مستحب است حاجى پس از آن كه مناسك حج خود را انجام داد، زودتر نزد خانواده خويش بازگردد، دليل آن را امام صادق7اين گونه برشمردهاند:
«إِذَا فَرَغْتَ مِنْ نُسُكِكَ فَارْجِعْ فَإِنَّهُ أَشْوَقُ لَكَ إِلَى الرُّجُوعِ».[2]
«هرگاه از اعمال حج فارغ شدى، بازگرد كه اين عمل شوق تو را براى بازگشت بيشتر مىكند.»
اگر حاجى خود را با ماندن طولانى درمكه خسته كند و روحيه عبادت نداشته باشد، انگيزه آمدن مجدد در او كمرنگ مىشود، ليكن پيش از انجام مناسك حج، مردم نشاط بيشترى دارند و اگر كمى هم بيشتر
[1]- كافى، ج 4، ص 314
[2]- الحج فى الكتاب و السنه، ص 267، ح 732
ماندند خيلى احساس خستگى نمىكنند.
امام صادق7فرمود:
«يك روز پيش از حج ماندن، بهتر از دو روز ماندن پس از حج است.»[1]
گفتنى است در برنامه ريزىهايى كه هم اكنون توسط مسؤولان حج در دست اجرااست، كم كردن مدت اقامت حاجيان در سفر حج است؛ به شكلى كه اگر كسانى تمايل داشته باشند، مدت كمترى را درسرزمين وحى به سر برند، مىتوانند از كاروانهاى ويژه استفاده نموده، زودتر مراجعت كنند و آنان نيز كه مشتاق ماندن بيشتر اند، روزهاى زيادترى را در دو شهر مكه و مدينه مىمانند.
79- آداب خروج از مكّه
براى خروج ازمكه نيز آدابى ذكر شده كه به برخى از آنها اشاره مىشود:
1- صدقه دادن
امام صادق7فرمود:
«هر گاه خواستى از مكه بيرون روى، يك
[1]- من لايحضره الفقيه، ج 2، ص 525
درهم خرما خريده، آن را مشت مشت صدقه بده (يعنى اكتفا به دادن يك عدد خرما نكن و بيشتر بده)، پس اين صدقه، كفاره گناهان تو در حال احرام و مدت اقامت در مكه خواهد بود.»[1]
2- وداع با كعبه
امام صادق7فرمود:
هر گاه تصميم گرفتى از مكه بيرون روى و نزد خانوادهات برگردى، هفت شوط طواف بگزار و با كعبه وداع كن و اگر بتوانى در هر شوط، حجر الأسود و ركن يمانى را استلام كنى، چنين كن و اگر نتوانستى تنها در آغاز و پايان هر طواف استلام كن، و اگر آن را هم نمىتوانى، مانعى ندارد (طواف خود را پايان ده و لزومى به استلام حجر نيست).[2]
قاسمبن كعب گويد: امام صادق7به من فرمود:
آيا پيوسته حج مىروى؟
گفتم: آرى.
فرمود: آخرين ديدار تو، با كعبه اين چنين باشد كه دست بر در كعبه بگذار و بگو:
[1]- كافى، ج 4، ح 533
[2]- همان، ح 530