بنابراين، بر حاجى لازم است از اقوام و دوستان و همسايگان و همكاران حلاليت بخواهد و سپس عازم ديار نور شود.
6- آگاهى كامل
آشنايى با اهداف حج، موجب مىشود تا حاجى براى دستيابى به آنها، معلومات و دانستنىهاى مورد نياز اين سفر را به خوبى فراگيرد و با آگاهى كامل در اين مسير قدم بگذارد.
رسول خدا6در سخنرانى مهم روز غدير از مردم خواستند تا با آگاهى و بصيرت كامل به حج روند و از اين اماكن مقدس جز با توبه و رها شدن از گناه بازنگردند؛ (قَالَ رَسُولُ اللَّهِ6فِي خُطْبَتِهِ فِي الْغَدِيرِ: مَعَاشِرَ النَّاسِ! حُجُّوا الْبَيْتَ بِكَمَالِ الدِّينِ وَالتَّفَقُّهِ وَلا تَنْصَرِفُوا عَنِ الْمَشَاهِدِ إِلَّا بِتَوْبَةٍ وَ إِقْلاعٍ).[1]
برخى از اهداف حج كه در روايات آمده است عبارتند از:
* رسول خدا6فرمود:
طواف خانه خدا و سعى ميان صفا و مروه و رمى
[1]- الحج و العمره في القُرآن و السنه، ص 257، ح 718
جمرات، براى برپايى و اقامه ياد خدا وضع شده است.[1]
* على7فرمود:
... خداوند حج را نشانه تواضع مردم دربرابر عظمت خود و ... پرچم افراشته اسلام و پناهگاه امن پناهجويان قرار داده است.[2]
* و نيز فرمود:
... خداوند حج را وسيله دستيابى به رحمت خود و رسيدن به بهشت و موجب آمرزش و امتحان مردم، و زدودن كبر از دلها و ايجاد تواضع و فروتنى در درون جان آنان، قرار داد.[3]
* امام رضا7بخشى از فلسفه حج را، جداشدن از سنگدلى، خسّت و زبونى نفس، نااميدى، بازداشتن نفس از فساد و بازيابى حقوق شمردهاند.[4]
* و امام صادق7آن را براى شناخت بيشتر مسلمانان از يكديگر، بهرهگيرىهاى تجارى، شناخت نشانهها و آثار رسول خدا6دانستهاند و ....[5]
آيا اين اهداف تنها با دانستن احكام و مناسك حج
[1]- سنن ابىداوود، ج 2، ص 179، ح 188
[2]- نهجالبلاغه: خطبه 1
[3]- كافى، ج 4، ص 199، ح 2
[4]- عللالشرايع: 404
[5]- عللالشرايع: 405
قابل دستيابى است؟ هرگز!
از اينرو حاجى بايد از ماهها پيش از حج، با مطالعه كتب و يكسلسله تمرينات جسمى و روحى، خود را براى دستيابى به اين اهداف آماده نمايد و تنها به شركت در چند جلسه محدود كه معمولًا كاروانها برگزار مىكنند بسنده نكند.
امام صادق7به عيسى بن أبى منصور فرمود:
«يَا عِيسَى إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَرَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيمَا بَيْنَ الْحَجِّ إِلَى الْحَجِّ وَ أَنْتَ تَتَهَيَّأُ لِلْحَجِّ».[1]
«اى عيسى، من دوست مىدارم كه خداوند عزوجل در فاصله بين دو حج، تو را در حال آماده شدن براى حج بعد ببيند.»
برخى از اطلاعات مورد نياز و ضرورى اين سفر عبارتند از:
1- احكام عمومى از قبيل وضو، غسل، تيمم، طهارات، نجاسات و ...؛
2- مناسك حج؛
3- اسرار و معارف حج؛
[1]- كافى، ج 4، ص 281، ح 1
4- تاريخ اسلام؛
5- شناخت اماكن و آثار اسلامى موجود در حرمين شريفين؛
6- آداب و اخلاق سفر حج؛
7- آداب معاشرت با هموطنان و نيز ديگر مسلمانان شركتكننده در حج؛
8- آشنايى با پيامبر6و ائمه معصومين:و سيره علمى و عملى آنان؛
9- آشنايى با عقايد تشيع، بهمنظور معرفى مذهب و فرهنگ اهلبيت به ديگران؛
10- شناخت مفهوم زيارت، آداب سخن گفتن با پيامبر و ائمه، مضامين زيارتنامهها و ....
11- آشنايى با مذاهب اسلامى، اعتقادات و مسائل فقهى آنها، براى پيشگيرى از هرگونه برخورد و ايجاد تفرقه در صفوف مسلمانان؛
12- تسلط به يكى از زبانهاى زنده دنيا و مهمترين آنها زبان عربى، براى ايجاد ارتباط با ديگر مسلمانان؛
13- دستيابى به آگاهىهاى بهداشتى و اجرايى؛
14- شناخت كشور عربستان و قوانين و مقررات حاكم بر آن كشور؛
حال براى فراگيرى مطالب مربوط به محورهاى
فوق، چهمقدار زمان نياز است؟ و چه تعداد كتاب بايد مطالعه شود؟ و چند كلاس آموزشى بايد تشكيل گردد؟ تا حاجى از هرجهت توجيه شود، سپس رهسپار حرمين شريفين گردد؟![1]
7- فراگيرى احكام و مناسك حج
در ميان مجموعه اطلاعات مورد نيازى كه ذكر شد، فراگيرى مناسك حج از اهميت ويژهاى برخوردار است و حاجى بايد آن را بهطور دقيق بياموزد و بهكار بندد؛ زيرا صحت و درستى عمل يكى از شروط قبولى آن است.
مسائل و فروعات حج نيز به حدى زياد است كه زراره (از اصحاب امام صادق7) مىگويد:
«قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ7: جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ أَسْأَلُكَ فِي الْحَجِّ مُنْذُ أَرْبَعِينَ عَاماً فَتُفْتِينِي فَقَالَ يَا زُرَارَةُ بَيْتٌ يُحَجُّ قَبْلَ
[1]- خوشبختانه در سالهاى اخير توسط بعثه مقام معظم رهبرى و ساير علما و انديشمندان، گامهاى مؤثرى در اين زمينه برداشته شده، كتب، مجلات، فيلم و ديگر ابزار آموزشى مورد نياز تا حد زيادى فراهم آمده كه حاجيان عزيز بايد بهموقع آنها را تهيه نمايند و بهره ببرند و پيش از سفر، خود را كاملًا آماده نمايند.
آدَمَ7بِأَلْفَيْ عَامٍ تُرِيدُ أَنْ تَفْنَى مَسَائِلُهُ فِي أَرْبَعِينَ عَاماً».[1]
«به امام صادق7عرض كردم، فداى شما شوم، حدود چهل سال است كه درباره حج از شما مىپرسم و شما پاسخ مىدهيد و فتواى خويش را بيان مىفرماييد. امام7فرمود: اى زراره، خانهاى كه بيش از دوهزار سال، قبل از پيدايش آدم7حج گزارده مىشد، مىخواهى در چهل سال مسائل آن پايان پذيرد؟»
هرچه حاجى در زمينه اعمال و مناسك حج آگاهتر باشد، ضمن انجام درست اعمال، بيشتر ذهن خود را بهسوى اسرار و معارف هريك از اعمال حج معطوف داشته، بهره معنوى بيشترى مىبرد. برخى از حاجيان در ميقات، بهجاى ريختن اشك و توجه بيشتر به حضرت حق و انابه و توبه و راهيابى بهحضور صاحبخانه، در وسوسه درست تلفظ كردن نيت گير مىكنند و از آن همه زيبايى و عشق محروم مىمانند و حال آنكه فقها همگى فتوا داده و مىدهند كه نيت لازم نيست بر زبان جارى شود و همان مرور به قلب و فكر كافى است.
رسول خدا6فرمود:
[1]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 519
«تَعَلَّمُوا مناسِكَكُم، فَانَّها مِنْ دِينِكُمْ».[1]
«مناسك حج خود را فراگيريد كه آن، بخشى از دين شما است.»
البته اهميت فراگيرى مناسك حج، نبايد موجب دلهره و اضطراب حاجى شود؛ زيرا چگونگى انجام درست آن، معادله پيچيدهاى نيست كه نتوان بهراحتى حل كرد، فقط دقت عمل لازم دارد، همانند رانندهاى كه بهقصد رسيدن به مكان خاصى حركت مىكند، اگر فرمان را درست در دست نگيرد و يك مرتبه بهسمت راست و چپ بپيچد، از مسير خود منحرف خواهد شد، حاجى نيز در چگونگى عمل اگر دقت لازم را داشته باشد، مشكلى براى او پيش نخواهد آمد.
رسول خدا6آنگاه كه به حج مشرف مىشد، در هر فرصتى چگونگى انجام مناسك را به مردم مىآموخت. ابن عمر گويد:
«كانَ رَسُولُ اللَّه6اذا كان قَبْلَ التَّرْويَةِ بِيَوْمٍ، خَطِبَ النَّاسَ فَأَخْبَرَهُمْ بِمَناسِكِهِمْ».[2]
«رسول خدا6پيوسته يك روز پيش از ترويه، براى مردم خطبه مىخواند و مناسكشان را به آنها مىآموخت.»
[1]- تاريخ دمشق، ج 26، ص 211
[2]- الحج و العمرة في الكتاب و السنه: ص 246، ح 680
8- تأمين مخارج خانواده
سفر حج بهلحاظ معنوى و دينى بودن آن، نهتنها در روحيه حجگزار تأثير مىگزارد، بلكه از جنبه روحى و اخلاقى، براى خانواده و نزديكان وى نيز بركات فراوانى را بهدنبال خواهد داشت. از اينرو براى اينكه از اين تأثير شگرف در اطرافيان كاسته نشود، بايد حاجى به كليه مسائل جانبى خود توجه كند. يكى از اين مسائل، تأمين نيازمندىهاى خانواده است؛ به شكلى كه پس از رفتن وى به حرمين شريفين، آنها دچار مشكلات شديد نگردند. هر مسلمانى زمانى مستطيع خواهد بود كه بتواند علاوه بر هزينه سفر، زندگى افراد تحت تكفل خود را تأمين كند و پس از مراجعت نيز گرفتار فقر و تهيدستى نگردد.
امام صادق7در پاسخ سؤالكنندهاى كه مراد از «سبيل» در آيه شريفه وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا[1]را پرسيد، فرمود:
«... السَّعَةُ فِي الْمَالِ إِذَا كَانَ يَحُجُّ بِبَعْضٍ وَ يُبْقِي بَعْضاً لِقُوتِ عِيَالِهِ».[2]
[1]- آلعمران: 97
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 37، ح 14181