مسافران، جان به جانآفرين بسپارند و مظلومانه در گوشهاى بهخاك سپرده شوند.
در عصر كنونى نيز كه امكانات فراوانى براى مسافران فراهم شده است، باز خطرهاى بسيارى جان انسانها را تهديد مىكند و افراد بشر نه در زمين و نه در آسمان امنيت لازم را ندارند. گاهى هواپيماى مسافربرى بهعلت نقصفنى سقوط مىكند و تعدادى كشته مىشوند، گاهى دو اتومبيل با هم برخورد مىكنند و جان سرنشينان بىگناهشان را مىگيرند و گاهى اتومبيلى به عابر پياده مىزند و ...
بنابراين، هيچكس از آينده خود خبر ندارد و نمىتواند آن را پيشبينى كند و به بازگشت قطعى خود از سفر مطمئن باشد. از اين رو، نوشتن و تنظيم وصيت نامه در شرايط عادى كاملًا مطلوب است، ليكن در سفر حج، مطلوبتر و لازمتر است تا وارثان و بازماندگان دچار مشكل نشوند و تكليف خود را بشناسند و براساس آن عمل كنند.
امام صادق7فرمود:
«مَنْ رَكِبَ رَاحِلَةً فَلْيُوصِ».[1]
«كسى كه بر مركبى سوار مىشود لازم است
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 369
وصيت كند.»
رسول خدا6فرمود:
«الْوَصِيَّةُ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ».[1]
«وصيت كردن وظيفه هر مسلمانى است.»
در حديث ديگرى فرمود:
«مَا يَنْبَغِي لِامْرِئٍ مُسْلِمٍ أَنْ يَبِيتَ لَيْلَةً إِلَّا وَ وَصِيَّتُهُ تَحْتَ رَأْسِهِ».[2]
«بر هيچ مسلمانى سزاوار نيست كه شب سر بر بالين بگذارد مگرآنكه وصيت او زير سرش باشد.»
رسول خدا6در حديث ديگرى فرمود:
«مَنْ مَاتَ بِغَيْرِ وَصِيَّةٍ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً».[3]
«كسى كه بدون وصيت بميرد، به مرگ جاهلى مرده است.»
از مشكلاتى كه گاهى در موسم حج و عمره، در كاروانها پديد مىآيد، اين است كه نمىدانند فرد
[1]- وسائلالشيعه، ج 19، ص 257، ح 24544
[2]- وسائلالشيعه، ج 19، ص 258، ح 24545
[3]- وسائلالشيعه، ج 19، ص 259، ح 24546
فوتشده در رابطه با محل دفن خود چه وصيت كرده است؟ لذا چند روزى جنازه باقى مىماند تا بازماندگان تصميم بگيرند به ايران حمل شود و يا در مكه و مدينه بهخاك بسپارند؟
از اين رو، مناسب است كه در وصيت نامه، علاوه بر امور جارىِ زندگى، محلّ دفن نيز مشخص شود.
14- غسل
مستحب است انسان پيش از رفتن به مسافرت غسل كند و هنگام غسل اين دعا را بخواند:
«بِسْمِ اللَّهِ و باللَّهِ و لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ الّا بِاللَّهِ وَ على مِلَّةِ رَسُولِ اللَّه وَ الصَّادِقينَ عَنِ اللَّه صَلَواتُ اللَّه عَلَيْهِم اجْمَعينَ.
أللّهُمَّ طَهِّرْ بِهِ قَلْبي واشْرَحْ بِهِ صَدْري وَ نَوِّر بِهِ قَبْري.
اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِي نُوراً وَ طَهُوراً وَ حِرْزاً وَ شِفاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ آفَةٍ وَ عاهَةٍ وسُوءٍ مِمَّا أَخافُ و احْذَرُ، وَ طَهِّرْ بِهِ قَلْبِي وَجَوَارِحِي وَ عِظَامِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَشَعْرِي وَ بَشَرِي وَ مُخِّي وَ عَصَبِي وَ مَا
أَقَلَّتِ الْأَرْضُ مِنِّي».[1]
«بهنام و به يارى خدا، و هيچ حول و نيرويى جز با كمك او نيست و بر آيين رسول خدا6و آنها كه صادقانه از خدا سخن گفتهاند درود خدا بر همه آنان.
بارخدايا! بهوسيله اين غسل قلبم را پاك و سينهام را گشاده و قبرم را نورانى كن.
بارخدايا! اين غسل را [براى من] نور و پاكى و نگاهبان و شفاى هر آفت و درد و بيمارى و هر بدى كه از آن بيم دارم قرار ده و قلب و اعضاى بدنم و استخوانهايم و خون و موى و پوست و مغز و اعصابم و تمام وجودم را پاك گردان.»
حاجى با اين غسل جسمش را و با دعا و توبه جانش را شستشو مىدهد تا هنگام حضور در خانه خدا، از هر آلودگى پاك و پيراسته شود.
15- صدقه
مستحب است مسافر هنگام حركت، صدقه دهد[2]و با نيكىِ به مردم، سفر را آغاز كند.
[1]- وسائل الشيعه، ج 11، ص 369، ح 15038؛ امان الاخطار، ص 33
[2]- محاسن، ج 2، ص 348، ح 231
امام صادق7فرمود:
«تَصَدَّقْ وَ اخْرُجْ أَيَّ يَوْمٍ شِئْتَ».[1]
«صدقه بده و هر روزى خواستى خارج شو.»
ابن ابى عمير گويد:
به ستارگان مىنگريستم، آنها را مىشناسم و شگون و سعد و نحس طلوع ستارگان را نيز مىدانم، پس در من ترديد بهوجود آمد، به موسى بن جعفر8شكوه بردم، آن حضرت فرمود:
اگر در وجود تو مسألهاى [نگرانكننده] پيدا شد به نخستين مسكينى كه رسيدى صدقه بده و سپس بگذر.
پس همانا خداوند- عزّ و جلّ- آن نگرانى را از تو دفع مىكند.[2]
حتى آنان كه به نحوست ايام اعتقاد دارند، اگر صبحگاهان صدقه دهند، خداوند نحوست آن روز را از آنان دفع خواهد كرد. خواجه شيراز گويد:
اى صاحب كرامت، شكرانه سلامت
روزى تفقّدى كن درويش بينوا را
صدقه منافع فراوانى دارد كه يكى از آنها
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 375، ح 15051
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 376، ح 15054
جلوگيرى از بَدْ مردن است. رسول خدا6فرمود:
«الصَّدَقَةُ تَمْنَعُ مِيتَةَ السَّوْءِ».[1]
«صدقه از مرگ بد و دلخراش جلوگيرى مىكند.»
صدقه همچنين هفتاد نوع بلا را دفع مىكند[2]و هفتاد در، از بلا را بهروى انسان مىبندد.[3]
دادنِ صدقه در آغاز و در طول سفر حج، مورد تأكيد روايات است.
امام صادق7فرمود:
شايسته است حاجى هنگامى كه مناسك حج را انجام داد وتصميم گرفت از مكّه خارج شود، يك درهم خرما بخرد و آن را صدقه دهد.[4]
در دادن صدقه به اين نكته هم بايد توجه داشت كه گرچه صدقهگيرنده، فرد فقير و مسكين است، ليكن گيرنده اصلى خداوند است و درنتيجه صدقهدهنده با خدا معامله كرده و چندبرابر در دنيا و آخرت پاداش دريافت خواهد كرد.
[1]- بحارالانوار، ج 96، ص 124، ح 35
[2]- كنزالعمال، ح 15982
[3]- بحارالانوار، ج 62، ص 269
[4]- كافى، ج 4، ص 533
امام صادق7فرمود:
«همانا خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد:
هيچ چيزى نيست مگر آنكه، كسى را مأموريت دادهامتاآن رابگيردجزصدقه، كه آن را خود مىگيرم».[1]
16- آغاز سفر با نماز
در سفر حج، حاجى ميهمان خداوند است و بايد قبل از سفر، خود را براى اين ميهمانى مهم آماده كند، لذا مستحب است سفر را با نماز، كه ياد خدا است، آغاز نمايد.
امام صادق7از طريق پدران بزرگوارشان، از رسول خدا6نقل كردهاند كه فرمود:
مردى كه عازم سفر است هيچ چيزى براى خانوادهاش از خود باقى نمىگذارد بهتر از اينكه هنگام رفتن دو ركعت نماز بخواند و بگويد:
«اللَّهُمَّ انّي أسْتَودِعُكَ نَفْسي وَ اهْلي وَ مالي وَ ذُرِّيَتي وَ دُنْياىَ وَ آخِرَتي وَ أَمانَتي وَ خاتِمَةَ عَمَلي، الّا اعْطاهُ اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ ما سئل».[2]
[1]- بحارالانوار، ج 80، ص 329، ح 2
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 379، ح 15064
«بارخدايا! خود و خانواده و مال و اولاد و دنيا و آخرت و امانت و پايان كارم را نزد تو به امانت مىگذارم. [اين دعا را كسى نمىخواند] مگر اينكه آنچه را از خدا خواسته، به او عنايت مىكند.»
17- دعا هنگام خروج
صباح حذاء گويد: از موسى بن جعفر8شنيدم كه فرمود:
«اگر يكى از مردان شما قصد مسافرت كرد، هنگام خروج از منزل و روبه سمتى كه بهقصد آن در حركت است بايستد و سوره حمد را در چهار سوى خود بخواند، همچنين معوذتين [يعنى سورههاى فلق و ناس] و قل هواللَّه احد و آيةالكرسى را در پيش رو و سمت راست و پشتسر بخواند و سپس بگويد:
«اللَّهُمَّ احْفَظْنِي وَ احْفَظْ مَا مَعِي وَ سَلِّمْنِي وَ سَلِّمْ مَا مَعِي وَ بَلِّغْنِي وَ بَلِّغْ مَا مَعِي بِبَلاغِكَ الْحَسَنِ الْجَمِيلِ».[1]
«بارخدايا! مرا و هرچه همراه من است را
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 381، ح 15067