سؤال 335-آيا رعايت حجاب و پوشانيدن بدن در اعمال عبادى غير از نماز، همانند تلاوت قرآن و دعاء، فضيلتى براى زن محسوب مىشود؟
جواب:دليلى بر وجوب يا استحباب آن نداريم، ولى اگر مشكلى ايجاد نكند محترمانهتر محسوب مىشود.
شرايط لباس به هنگام نماز
سؤال 336-شوهرم متأسّفانه اهل خمس و وجوهات شرعيّه نيست، و تذكّرات و نصيحتهاى من نيز تا كنون مؤثّر نبوده است، با توجّه به اين كه يكى از شرائط لباس نمازگزار اين است كه غصبى نباشد، نماز من با لباسهايى كه از اين پولها تهيّه مىشود چه حكمى دارد؟
جواب:به شما و امثال شما اجازه مىدهيم كه در اين لباسها تصرّف كنيد و اگر مىتوانيد وجوه شرعيّه آن را بپردازيد. و اگر توانايى نداريد، به ذمّه بگيريد و هر زمان موفّق شديد بپردازيد.
مسأله 337-نماز خواندن با لباس طلابافت براى مردان جايز نيست و نماز را باطل مىكند، ولى براى زنان، در صورتى كه اسراف نباشد، اشكالى ندارد. در غير حال نماز نيز پوشيدن چنين لباسى براى مردان حرام است.
مسأله 338-زينت طلا، مانند انگشتر طلا و يا ساعت مچى طلا و مانند آن، براى مردان حرام است، و نماز با آن باطل است، و احتياط واجب آن است كه از استعمال عينك طلا هم خوددارى شود، ولى همه اينها براى خانمها در نماز و غير نماز جايز است.
مسأله 339-پوشيدن لباسى كه از ابريشم خالص است براى مردان حرام است، حتّى عرقچين و بند شلوار، و نماز با آن باطل است. حتّى آستر لباس نيز نبايد از ابريشم خالص باشد، امّا همه اينها براى خانمها، چه در حال نماز و چه در غير نماز، جائز است.
سؤال 340-چرا استفاده از طلا و ابريشم در نماز و غير آن، براى مردان ممنوع و براى خانمها جايز است؟ فلسفه آن را بيان فرمائيد.
جواب:زينت جزئى از زندگانى زنان است، و به همين دليل اسلام اجازه استفاده از زينت حتّى طلا و لباس ابريشمى (در حدّ معقول و دور از اسراف) را به آنها داده است.
مسأله 341-احتياط آن است كه مرد لباس مخصوص زنان، و زن لباس مخصوص مردان را نپوشد، ولى نماز با آن اشكال ندارد.
سؤال 342-پوشيدن شلوار، يا پيراهن مردانه، و سر كردن چفيه توسّط بانوان چه حكمى دارد؟
جواب:احتياط اين است كه چنين كارى نكنند.
سؤال 343-منظور از اين كه فرمودهايد: «پوشيدن لباس مخصوص مرد براى زن و بالعكس اشكال دارد»، چه نوع لباسى است؟ لطفاً توضيح دهيد.
جواب:منظور لباسى است كه در عرف عام مىگويند لباس زنانه است (ولى هرگاه فسادى بر آن مترتّب نشود حرام نيست).
سؤال 344-بسيار اتّفاق مىافتد كه زن در داخل منزل دمپائى شوهر يا شوهر دمپائى خانمش را مىپوشد، آيا اين كار اشكال دارد؟
جواب:اشكالى ندارد، بلكه لباسهاى مخصوص هر كدام را نيز اگر ديگرى بپوشد و مفاسدى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد، امّا آنجا كه فسادانگيز است حرام مىباشد.
سؤال 345-گاهى از اوقات در نمايشها و تئاترهاى مخصوص بانوان، كه تمام بازيگرها زن هستند، زنانى كه نقش مردها را بازى مىكنند ناچارند لباس مردانه بپوشند، آيا در اين صورت هم پوشيدن لباس مخصوص مردان اشكال دارد؟ يا اين اشكال مخصوص جايى است كه با چنين لباسى در جامعه ظاهر شود؟
جواب:آرى آن هم اشكال دارد.
سؤال 346-آيا منظور از لباس مخصوص زنان يا مردان، لباسهايى مانند روسرى و مقنعه و چادر و دامن است كه كاملا مختصّ به زنان است، يا حتّى كت و شلوار و بلوز و مانند آن، كه مرد و زن هر دو مىپوشند، را نيز شامل مىشود، هر چند شكل آنها متفاوت است؟
جواب:در صورتى كه شكل آنها متفاوت باشد جزء لباسهاى اختصاصى محسوب مىشود.
برخى از مواردى كه نجس بودن لباس يا بدن نمازگزار جايز است
مسأله 347-يكى از موارد عفو، خون كمتر از درهم است (درهم به اندازه بند انگشت اشاره است)، كه اگر در لباس نمازگزار باشد، نماز خواندن با آن جايز است، به شرط اين كه از خون حيض، نفاس، استحاضه، خون سگ، خوك، مردار، خون حيوان حرام گوشت، و همچنين خون كافر نباشد (بنا بر احتياط واجب).
سؤال 348-يكى از مواردى كه نجس بودن لباس نمازگزار جايز است لباسهاى كوچك نمازگزار، مانند عرقچين و جوراب است، آيا جورابهاى بلند زنانه، كه گاهى بجاى شلوار از آن استفاده مىشود، و نيز «كر ست» مشمول اين حكم مىباشد؟
جواب:جورابهاى بلند زنانه مشمول اين حكم نيست، ولى مورد دوم مشمول همين حكم است.
مسأله 349-يكى ديگر از موارد عفو، زنى است كه پرستار بچّه مىباشد و نمىتواند براى نماز به آسانى لباس طاهر تهيّه كند. هرگاه در شبانه روز يك مرتبه لباس خود را بشويد مىتواند با آن نماز بخواند، هر چند لباسش با بول بچّه نجس شود، ولى احتياط آن است كه لباس خود را براى اوّلين نمازى كه به جا مىآورد آب بكشد.
مسأله 350-هرگاه بتواند با وسايلى (مثلا با پوشكهاى معمولى) جلوى سرايت نجاست بچّه را بگيرد بايد چنين كند، و نيز اگر لباسهاى متعدّد دارد بايد از لباس پاك استفاده كند.
سؤال 351-آيا در حكم فوق بين مادر بچّه و زن ديگرى كه براى پرستارى بچّه اجير شده، تفاوتى وجود دارد؟ اگر مردى پرستارى چنين بچّهاى را بر عهده بگيرد، آيا مشمول اين حكم مىشود؟
جواب:فرقى بين مادر و زنان ديگر، كه پرستارى بچّه را بر عهده دارند، نيست. ولى اگر مرد پرستار باشد، احتياط آن است كه لباس و بدن خود را به هنگام نماز، در صورتى كه عسر و حرج نداشته باشد، آب بكشد.
برخى از مستحبّات و مكروهات لباس نمازگزار
سؤال 352-آيا كراهت لباس سياه براى نماز، شامل چادر مشكى و همچنين عباى مشكى مىشود؟
جواب:معروف كراهت لباس سياه در نماز است، و دليلى كه براى آن ذكر شده زن و مرد، هر دو، را شامل مىشود؛ ولى عبا از آن استثناء شده، و بعيد نيست چادر زنان نيز مشمول استثناء باشد.
سؤال 353-در مسأله 790 رساله حضرتعالى آمده است كه: «استعمال بوى خوش در لباس نمازگزار به اميد ثواب مطلوب است». آيا براى زنى كه در مسجد نماز مىخواند، استعمال بوى خوش به هنگام نماز جايز است؟ مخصوصاً اگر بداند، يا احتمال دهد، كه به هنگام بازگشت از مسجد به سوى خانه، بوى آن را مرد نامحرم استشمام مىكند؟
جواب:در چنين صورتى احتياط اجتناب است.
مكان نمازگزار
مسأله 354-زن بايد در نماز، عقبتر از مرد بايستد و جاى سجده او از جاى سجده مرد كمى عقبتر باشد و الّا نمازش باطل است، و در اين حكم محرم و نامحرم تفاوتى ندارد، ولى اگر ميان مرد و زن ديوار، يا پرده و مانند آن باشد، يا به اندازه ده ذراع (تقريباً 5 متر) فاصله باشد اشكال ندارد.
مسأله 355-اگر زن در كنار مرد، يا جلوتر بايستد و با هم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است، امّا اگر يكى قبلا وارد نماز شده باشد نماز او صحيح، و نماز دومى باطل است.
سؤال 356-با توجّه به اين كه شرط مذكور در دو مسأله بالا، در مسجد الحرام رعايت نمىشود، و زنها در رديف مردها و گاهى جلوتر از آنها به نماز مىايستند، نماز طواف و ساير نمازهاى واجب و مستحبّ آنها چه حكمى دارد؟
جواب:در آنجا اشكالى ندارد.
سؤال 357-آيا بودن پرده و ديوار و مانند آن، بين زنان و مردان در حال نماز خواندن و
موعظه كردن لزومى دارد؟
جواب:بودن پرده بهتر است، ولى واجب نيست، مشروط بر اين كه موازين شرعى رعايت شود.
مسأله 358-بودن مرد با زن نامحرم در جاى خلوت، كه ديگرى نمىتواند به آنجا وارد شود، اشكال دارد و احتياط واجب ترك آن است، و نماز خواندن در آنجا نيز اشكال دارد. همچنين نماز خواندن در محلّى كه مجلس گناه است، مثل اين كه در آنجا شراب مىنوشند، قمار مىزنند، يا غيبت مىكنند، اشكال دارد.
مسأله 359-براى زنها بهتر آن است كه نماز را در خانه بخوانند، ولى اگر خود را از نامحرم بخوبى حفظ كنند بهتر است در مسجد بخوانند، و اگر راهى براى ياد گرفتن مسائل اسلامى جز از طريق رفتن به مسجد وجود ندارد واجب است به مسجد بروند.
اذان و اقامه
سؤال 360-آيا اذان و اقامه مردان و زنان مانند هم است، يا تفاوت دارد؟
جواب:تفاوتى با هم ندارد؛ ولى اگر زن مايل باشد مىتواند بجاى اذان كامل، تنها چهار تكبير و شهادتين را بگويد، و بجاى اقامه، دو تكبير و شهادت به وحدانيّت خداوند و نبوّت پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) بدهد.
مسأله 361-در پنج مورد اذان ساقط مىشود و بنا بر احتياط واجب بايد آن را ترك كرد. يكى از آن موارد، نماز عصر و عشاى زن مستحاضه است كه بايد بلافاصله آن را بعد از نماز ظهر يا مغرب بخواند.
مسأله 362-اگر مرد اذان زن را بشنود اذان از او ساقط نمىشود، ولى اگر زن اذان مرد را بشنود از او ساقط مىشود.
مسأله 363-در جماعتى كه مردان و زنان شركت دارند، اذان و اقامه نماز جماعت را بايد مرد بگويد، ولى در جماعت زنان، اذان و اقامه زنان كافى است.
واجبات و مستحبّات نماز
سؤال 364-حكم نماز پيرزنى كه در قرائت و اذكار نمازش غلطهاى زيادى ديده مىشود، و قدرت بر اصلاح و تصحيح آنها ندارد، چيست؟
جواب:اگر قادر به ياد گرفتن نباشد، به همان شكل كه مىتواند بخواند.
مسأله 365-شايسته است در حال ايستادن (به هنگام نماز) مردان كمى پاها را باز بگذارند، و زنان به هم بچسبانند.
سؤال 366-بعضى از فقهاء معتقدند كه خانمها به هنگام ايستادن در نماز، مستحبّ است دستها را روى سينه و آقايان روى رانها بگذارند. نظر حضرتعالى چيست؟
جواب:بهتر است كه زنها هم مطابق معمول دستها را بيندازند.
مسأله 367-واجب است زنان حمد و سوره نماز «ظهر» و «عصر» را آهسته بخوانند، امّا حمد و سوره نماز «صبح» و «مغرب» و «عشاء» را مىتوانند بلند يا آهسته بخوانند، ولى اگر نامحرم صداى آنها را بشنود، احتياط مستحب آن است كه آهسته بخوانند.
سؤال 368-آيا در مقدار خم شدن براى ركوع، و نحوه گذاشتن دست بر روى زانو به هنگام ركوع، و جلو و عقب بودن زانو در اين حال، بين زنان و مردان نمازگزار تفاوتى وجود دارد؟
جواب:احتياط آن است كه آنها هم دستها را بر سر زانو بگذارند.
سؤال 369-آيا حضرتعالى علاوه بر مواضع هفتگانه، كه به هنگام سجده بايد بر روى زمين قرار گيرد، جاهاى ديگرى از بدن زنان مانند آرنجها را مستحب مىدانيد كه بر زمين بگذارند؟
جواب:اين كار به قصد رجا خوب است؛ ولى واجب نيست.
مسأله 370-چند چيز در سجده به اميد ثواب الهى مطلوب است:
از جمله اين كه به هنگام رفتن براى سجده، مردان اوّل دستها را بر زمين بگذارند و زنان اوّل زانوها را، و سپس به سجده روند.
سؤال 371-آيا پس از سجده كيفيّت خاصّى براى نشستن خانمها مطلوب است؟
جواب:بهتر است مطابق معمول بنشينند.
سؤال 372-برخى از فقهاء فرمودهاند: «بر مردها مستحب است كه موقع بلند شدن اوّل دستها و سپس زانوها را از زمين بردارند، ولى خانمها بتدريج و راست بايستند، به صورتى كه حجم بدن آنها كمتر ظاهر شود». نظر حضرتعالى چيست؟
جواب:رعايت اين كار خوب است.
سؤال 373-آيا مستحبّ است كه زنان به هنگام نماز زيور آلات خود را همراه داشته باشند؟
جواب:اين كار را به قصد رجاء انجام دهند.
برخى از مبطلات نماز
مسأله 374-يكى از مبطلات نماز باطل شدن وضو به هنگام نماز است؛ خواه عمداً باشد، يا سهواً، و يا از روى ناچارى؛ ولى خارج شدن خون از زن مستحاضه نماز را باطل نمىكند، به شرط اين كه به دستورات استحاضه عمل كرده باشد.
مسأله 375-هرگاه مرد، يا زن نامحرم، و حتّى بچّهاى كه خوب و بد را مىفهمد به نمازگزار يا غير نمازگزار سلام كند، جواب او واجب است.
سؤال 376-اگر مرد نامحرمى به زن نمازگزار سلام كند، آيا جوابش واجب است؟
جواب:آرى واجب است.
سؤال 377-خانمى عادت دارد كه همواره آدامس بجود، حال اگر در حال نماز فراموش كند كه آدامس در دهان اوست، يا عمداً آدامس را بيرون نيندازد (البتّه آدامسى كه مزهاى ندارد) آيا نمازش باطل است؟ بطور كلّى اگر زنى در حال نماز آدامسى كه شيرينى آن از بين رفته را در دهان داشته باشد ولى نخورد، نمازش چه حكمى دارد؟ و اگر بجود چطور؟
جواب:عمداً اين كار را نكند، مگر اين كه در گوشه دهانش باشد و آن را نجود.
نماز مسافر
سؤال 378-مسافرت زن بدون اجازه شوهر چه حكمى دارد؟ نماز و روزهاش در سفر چگونه است؟
جواب:احتياط واجب آن است كه با اجازه شوهر باشد، مگر در سفرهاى ضرورى و واجب كه اجازه شوهر شرط نيست.
سؤال 379-آيا زن در وطن تابع شوهر است؟
جواب:اگر قصد زن تبعيّت از شوهر بوده باشد، از نظر وطن تابع است.
سؤال 380-آيا خروج الزامى زن از وطن، به تبعيّت از شوهر، اعراض محسوب مىشود، يا بستگى به قصد و نيّت او دارد؟
جواب:بستگى به قصد و نيّت خود زن دارد؛ چنانچه اميدوار باشد كه شوهر را بازگرداند اعراض نيست، و اگر اميدى ندارد اعراض قهرى حاصل است.
سؤال 381-آيا اعراض قهرى براى زنى كه قصد جدايى و طلاق از همسرش ندارد، و همسرش نيز تصريح كرده كه به وطن زوجهاش براى سكونت، هر چند موقّت، نمىرود، حاصل شده، يا آنجا هنوز وطن اوست؟
جواب:اين، مصداق اعراض قهرى است.
سؤال 382-دخترى شوهر كرده و در شهر ديگرى، كه بيش از چهار فرسخ شرعى از وطنش فاصله دارد، در منزل شوهرش زندگى مىكند، حكم نماز و روزهاش به هنگامى كه براى صله رحم به زادگاهش بازمىگردد و كمتر از ده روز مىماند چيست؟ اگر دختر ملكى در زادگاهش داشته باشد، آيا در حكم مسأله اثر دارد؟
جواب:اگر دختر تصميم دارد با شوهر خود در شهر ديگرى زندگى كند و قصد بازگشت براى اقامت مستمرّ به شهر پدرى ندارد، نماز و روزهاش شكسته است؛ زيرا اعراض حاصل شده است. و داشتن و نداشتن ملك تأثيرى در اين حكم ندارد.
سؤال 383-زنى به عقد دائم مردى، كه اهل شهرستان ديگرى مىباشد، درآمده است، ولى هنوز عروسى نكردهاند. آيا قبل از شروع زندگى مشترك، شهرستان شوهر وطن زن نيز محسوب مىشود؟