جواب:در صورتى كه شكل آنها متفاوت باشد جزء لباسهاى اختصاصى محسوب مىشود.
برخى از مواردى كه نجس بودن لباس يا بدن نمازگزار جايز است
مسأله 347-يكى از موارد عفو، خون كمتر از درهم است (درهم به اندازه بند انگشت اشاره است)، كه اگر در لباس نمازگزار باشد، نماز خواندن با آن جايز است، به شرط اين كه از خون حيض، نفاس، استحاضه، خون سگ، خوك، مردار، خون حيوان حرام گوشت، و همچنين خون كافر نباشد (بنا بر احتياط واجب).
سؤال 348-يكى از مواردى كه نجس بودن لباس نمازگزار جايز است لباسهاى كوچك نمازگزار، مانند عرقچين و جوراب است، آيا جورابهاى بلند زنانه، كه گاهى بجاى شلوار از آن استفاده مىشود، و نيز «كر ست» مشمول اين حكم مىباشد؟
جواب:جورابهاى بلند زنانه مشمول اين حكم نيست، ولى مورد دوم مشمول همين حكم است.
مسأله 349-يكى ديگر از موارد عفو، زنى است كه پرستار بچّه مىباشد و نمىتواند براى نماز به آسانى لباس طاهر تهيّه كند. هرگاه در شبانه روز يك مرتبه لباس خود را بشويد مىتواند با آن نماز بخواند، هر چند لباسش با بول بچّه نجس شود، ولى احتياط آن است كه لباس خود را براى اوّلين نمازى كه به جا مىآورد آب بكشد.
مسأله 350-هرگاه بتواند با وسايلى (مثلا با پوشكهاى معمولى) جلوى سرايت نجاست بچّه را بگيرد بايد چنين كند، و نيز اگر لباسهاى متعدّد دارد بايد از لباس پاك استفاده كند.
سؤال 351-آيا در حكم فوق بين مادر بچّه و زن ديگرى كه براى پرستارى بچّه اجير شده، تفاوتى وجود دارد؟ اگر مردى پرستارى چنين بچّهاى را بر عهده بگيرد، آيا مشمول اين حكم مىشود؟
جواب:فرقى بين مادر و زنان ديگر، كه پرستارى بچّه را بر عهده دارند، نيست. ولى اگر مرد پرستار باشد، احتياط آن است كه لباس و بدن خود را به هنگام نماز، در صورتى كه عسر و حرج نداشته باشد، آب بكشد.
برخى از مستحبّات و مكروهات لباس نمازگزار
سؤال 352-آيا كراهت لباس سياه براى نماز، شامل چادر مشكى و همچنين عباى مشكى مىشود؟
جواب:معروف كراهت لباس سياه در نماز است، و دليلى كه براى آن ذكر شده زن و مرد، هر دو، را شامل مىشود؛ ولى عبا از آن استثناء شده، و بعيد نيست چادر زنان نيز مشمول استثناء باشد.
سؤال 353-در مسأله 790 رساله حضرتعالى آمده است كه: «استعمال بوى خوش در لباس نمازگزار به اميد ثواب مطلوب است». آيا براى زنى كه در مسجد نماز مىخواند، استعمال بوى خوش به هنگام نماز جايز است؟ مخصوصاً اگر بداند، يا احتمال دهد، كه به هنگام بازگشت از مسجد به سوى خانه، بوى آن را مرد نامحرم استشمام مىكند؟
جواب:در چنين صورتى احتياط اجتناب است.
مكان نمازگزار
مسأله 354-زن بايد در نماز، عقبتر از مرد بايستد و جاى سجده او از جاى سجده مرد كمى عقبتر باشد و الّا نمازش باطل است، و در اين حكم محرم و نامحرم تفاوتى ندارد، ولى اگر ميان مرد و زن ديوار، يا پرده و مانند آن باشد، يا به اندازه ده ذراع (تقريباً 5 متر) فاصله باشد اشكال ندارد.
مسأله 355-اگر زن در كنار مرد، يا جلوتر بايستد و با هم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است، امّا اگر يكى قبلا وارد نماز شده باشد نماز او صحيح، و نماز دومى باطل است.
سؤال 356-با توجّه به اين كه شرط مذكور در دو مسأله بالا، در مسجد الحرام رعايت نمىشود، و زنها در رديف مردها و گاهى جلوتر از آنها به نماز مىايستند، نماز طواف و ساير نمازهاى واجب و مستحبّ آنها چه حكمى دارد؟
جواب:در آنجا اشكالى ندارد.
سؤال 357-آيا بودن پرده و ديوار و مانند آن، بين زنان و مردان در حال نماز خواندن و
موعظه كردن لزومى دارد؟
جواب:بودن پرده بهتر است، ولى واجب نيست، مشروط بر اين كه موازين شرعى رعايت شود.
مسأله 358-بودن مرد با زن نامحرم در جاى خلوت، كه ديگرى نمىتواند به آنجا وارد شود، اشكال دارد و احتياط واجب ترك آن است، و نماز خواندن در آنجا نيز اشكال دارد. همچنين نماز خواندن در محلّى كه مجلس گناه است، مثل اين كه در آنجا شراب مىنوشند، قمار مىزنند، يا غيبت مىكنند، اشكال دارد.
مسأله 359-براى زنها بهتر آن است كه نماز را در خانه بخوانند، ولى اگر خود را از نامحرم بخوبى حفظ كنند بهتر است در مسجد بخوانند، و اگر راهى براى ياد گرفتن مسائل اسلامى جز از طريق رفتن به مسجد وجود ندارد واجب است به مسجد بروند.
اذان و اقامه
سؤال 360-آيا اذان و اقامه مردان و زنان مانند هم است، يا تفاوت دارد؟
جواب:تفاوتى با هم ندارد؛ ولى اگر زن مايل باشد مىتواند بجاى اذان كامل، تنها چهار تكبير و شهادتين را بگويد، و بجاى اقامه، دو تكبير و شهادت به وحدانيّت خداوند و نبوّت پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) بدهد.
مسأله 361-در پنج مورد اذان ساقط مىشود و بنا بر احتياط واجب بايد آن را ترك كرد. يكى از آن موارد، نماز عصر و عشاى زن مستحاضه است كه بايد بلافاصله آن را بعد از نماز ظهر يا مغرب بخواند.
مسأله 362-اگر مرد اذان زن را بشنود اذان از او ساقط نمىشود، ولى اگر زن اذان مرد را بشنود از او ساقط مىشود.
مسأله 363-در جماعتى كه مردان و زنان شركت دارند، اذان و اقامه نماز جماعت را بايد مرد بگويد، ولى در جماعت زنان، اذان و اقامه زنان كافى است.
واجبات و مستحبّات نماز
سؤال 364-حكم نماز پيرزنى كه در قرائت و اذكار نمازش غلطهاى زيادى ديده مىشود، و قدرت بر اصلاح و تصحيح آنها ندارد، چيست؟
جواب:اگر قادر به ياد گرفتن نباشد، به همان شكل كه مىتواند بخواند.
مسأله 365-شايسته است در حال ايستادن (به هنگام نماز) مردان كمى پاها را باز بگذارند، و زنان به هم بچسبانند.
سؤال 366-بعضى از فقهاء معتقدند كه خانمها به هنگام ايستادن در نماز، مستحبّ است دستها را روى سينه و آقايان روى رانها بگذارند. نظر حضرتعالى چيست؟
جواب:بهتر است كه زنها هم مطابق معمول دستها را بيندازند.
مسأله 367-واجب است زنان حمد و سوره نماز «ظهر» و «عصر» را آهسته بخوانند، امّا حمد و سوره نماز «صبح» و «مغرب» و «عشاء» را مىتوانند بلند يا آهسته بخوانند، ولى اگر نامحرم صداى آنها را بشنود، احتياط مستحب آن است كه آهسته بخوانند.
سؤال 368-آيا در مقدار خم شدن براى ركوع، و نحوه گذاشتن دست بر روى زانو به هنگام ركوع، و جلو و عقب بودن زانو در اين حال، بين زنان و مردان نمازگزار تفاوتى وجود دارد؟
جواب:احتياط آن است كه آنها هم دستها را بر سر زانو بگذارند.
سؤال 369-آيا حضرتعالى علاوه بر مواضع هفتگانه، كه به هنگام سجده بايد بر روى زمين قرار گيرد، جاهاى ديگرى از بدن زنان مانند آرنجها را مستحب مىدانيد كه بر زمين بگذارند؟
جواب:اين كار به قصد رجا خوب است؛ ولى واجب نيست.
مسأله 370-چند چيز در سجده به اميد ثواب الهى مطلوب است:
از جمله اين كه به هنگام رفتن براى سجده، مردان اوّل دستها را بر زمين بگذارند و زنان اوّل زانوها را، و سپس به سجده روند.
سؤال 371-آيا پس از سجده كيفيّت خاصّى براى نشستن خانمها مطلوب است؟
جواب:بهتر است مطابق معمول بنشينند.
سؤال 372-برخى از فقهاء فرمودهاند: «بر مردها مستحب است كه موقع بلند شدن اوّل دستها و سپس زانوها را از زمين بردارند، ولى خانمها بتدريج و راست بايستند، به صورتى كه حجم بدن آنها كمتر ظاهر شود». نظر حضرتعالى چيست؟
جواب:رعايت اين كار خوب است.
سؤال 373-آيا مستحبّ است كه زنان به هنگام نماز زيور آلات خود را همراه داشته باشند؟
جواب:اين كار را به قصد رجاء انجام دهند.
برخى از مبطلات نماز
مسأله 374-يكى از مبطلات نماز باطل شدن وضو به هنگام نماز است؛ خواه عمداً باشد، يا سهواً، و يا از روى ناچارى؛ ولى خارج شدن خون از زن مستحاضه نماز را باطل نمىكند، به شرط اين كه به دستورات استحاضه عمل كرده باشد.
مسأله 375-هرگاه مرد، يا زن نامحرم، و حتّى بچّهاى كه خوب و بد را مىفهمد به نمازگزار يا غير نمازگزار سلام كند، جواب او واجب است.
سؤال 376-اگر مرد نامحرمى به زن نمازگزار سلام كند، آيا جوابش واجب است؟
جواب:آرى واجب است.
سؤال 377-خانمى عادت دارد كه همواره آدامس بجود، حال اگر در حال نماز فراموش كند كه آدامس در دهان اوست، يا عمداً آدامس را بيرون نيندازد (البتّه آدامسى كه مزهاى ندارد) آيا نمازش باطل است؟ بطور كلّى اگر زنى در حال نماز آدامسى كه شيرينى آن از بين رفته را در دهان داشته باشد ولى نخورد، نمازش چه حكمى دارد؟ و اگر بجود چطور؟
جواب:عمداً اين كار را نكند، مگر اين كه در گوشه دهانش باشد و آن را نجود.
نماز مسافر
سؤال 378-مسافرت زن بدون اجازه شوهر چه حكمى دارد؟ نماز و روزهاش در سفر چگونه است؟
جواب:احتياط واجب آن است كه با اجازه شوهر باشد، مگر در سفرهاى ضرورى و واجب كه اجازه شوهر شرط نيست.
سؤال 379-آيا زن در وطن تابع شوهر است؟
جواب:اگر قصد زن تبعيّت از شوهر بوده باشد، از نظر وطن تابع است.
سؤال 380-آيا خروج الزامى زن از وطن، به تبعيّت از شوهر، اعراض محسوب مىشود، يا بستگى به قصد و نيّت او دارد؟
جواب:بستگى به قصد و نيّت خود زن دارد؛ چنانچه اميدوار باشد كه شوهر را بازگرداند اعراض نيست، و اگر اميدى ندارد اعراض قهرى حاصل است.
سؤال 381-آيا اعراض قهرى براى زنى كه قصد جدايى و طلاق از همسرش ندارد، و همسرش نيز تصريح كرده كه به وطن زوجهاش براى سكونت، هر چند موقّت، نمىرود، حاصل شده، يا آنجا هنوز وطن اوست؟
جواب:اين، مصداق اعراض قهرى است.
سؤال 382-دخترى شوهر كرده و در شهر ديگرى، كه بيش از چهار فرسخ شرعى از وطنش فاصله دارد، در منزل شوهرش زندگى مىكند، حكم نماز و روزهاش به هنگامى كه براى صله رحم به زادگاهش بازمىگردد و كمتر از ده روز مىماند چيست؟ اگر دختر ملكى در زادگاهش داشته باشد، آيا در حكم مسأله اثر دارد؟
جواب:اگر دختر تصميم دارد با شوهر خود در شهر ديگرى زندگى كند و قصد بازگشت براى اقامت مستمرّ به شهر پدرى ندارد، نماز و روزهاش شكسته است؛ زيرا اعراض حاصل شده است. و داشتن و نداشتن ملك تأثيرى در اين حكم ندارد.
سؤال 383-زنى به عقد دائم مردى، كه اهل شهرستان ديگرى مىباشد، درآمده است، ولى هنوز عروسى نكردهاند. آيا قبل از شروع زندگى مشترك، شهرستان شوهر وطن زن نيز محسوب مىشود؟
جواب:وطن او محسوب نمىشود.
سؤال 384-حدود بيست سال است كه ازدواج كرده و از وطن به شهر محل سكونت شوهرم آمدهام، و هنوز مشخّص نيست كه براى زندگى مستمر به زادگاهم بر خواهم گشت، يا نه؟ آيا اعراض قهرى حاصل شده است؟ بطور كلّى چند سال دورى از وطن، يا اقامتگاه سابق، اعراض قهرى محسوب مىشود؟
جواب:اين گونه موارد، و حتّى كمتر از آن، اعراض قهرى محسوب مىشود.
نماز جماعت.[1]
مسأله 385-يكى از شرائط نماز جماعت، نبودن حايل و مانع ميان امام و مأموم، و نيز ميان مأمومين نسبت به يكديگر است، امّا اگر مأموم زن باشد حايل ميان او و مردان مانعى ندارد.
سؤال 386-آيا ديوار حائل بين صفوف بانوان و آقايان، قاطع صفوف نماز جماعت مىباشد؟
جواب:در صورتى كه ديوار به قدرى بلند نباشد كه دو محل را از هم جدا كند، و در واقع همه آنها زير يك سقف نماز بخوانند، اشكال ندارد.
سؤال 387-در مسجد جامع شهر ما بين قسمت نماز خواهران (طبقه بالا) و قسمت برادران (طبقه پايين) ديوارى به ارتفاع حدود هفتاد و عرض چهل سانتىمتر حائل است. آيا اين مقدار، مانع اتّصال صفوف خواهران و برادران مىشود؟
[1]. نماز جماعت از مهمترين مستحبّات و از بزرگترين شعائر اسلامى است. و در روايات تأكيد فوق العادهاى نسبت به آن شده است. براى همسايه مسجد، يا كسى كه صداى اذان مسجد را مىشنود بيشتر سفارش شده، و سزاوار است انسان تا مىتواند نمازش را با جماعت بخواند.
در روايتى آمده است كه: «اگر يك نفر به امام جماعت اقتدا كند، هر ركعت آن ثواب 150 نماز را دارد، و اگر دو نفر اقتدا كنند هر ركعت آن، ثواب 600 نماز، و هر قدر عدد نمازگزاران بيشتر شود ثواب نمازشان بيشتر خواهد شد، و هرگاه عدد آنان از ده نفر بگذرد، اگر تمام آسمانها كاغذ، و تمام درياها مركّب، و درختها قلم، و ملائكه و انسانها و جنّيان نويسنده شوند، نمىتوانند ثواب يك ركعت آن را بنويسند». (بحار الانوار، چاپ بيروت، جلد 85، صفحه 14، حديث 16)
جواب:چنانچه خواهران هنگام ايستادن مقدارى از صفوف جماعت را مشاهده كنند، و هر دو محل يكى حساب شود، مانعى ندارد.
مسأله 388-اگر مأموم مرد است امام هم بايد مرد باشد؛ ولى امامت زن براى زنان (با وجود ساير شرائط) مانعى ندارد.
مسأله 389-زن مستحاضه، بنابر احتياط واجب، حق ندارد امام جماعت بانوان شود.
مسأله 390-مستحبّ است به اميد ثواب الهى، امور زير در جماعت رعايت شود:
الف) اگر مأموم يك زن است و امام جماعت مرد است، مأموم در طرف راست امام بايستد، بطورى كه جاى سجدهاش مساوى زانو يا قدم امام باشد. و اگر يك مرد و يك زن، يا يك مرد و چند زن باشند، مرد در سمت راست امام، و بقيّه پشت سر امام مىايستند. و اگر چند مرد يا چند زن باشند، همه پشت سر امام مىايستند. و اگر چند مرد و چند زن باشند، مردها پشت سر امام، و زنها پشتسر مردها بايستند.
ب) اگر امام و مأموم هر دو زن باشند در يك صف مىايستند؛ ولى امام كمى جلوتر مىايستد.
سؤال 391-طىّ پرسشنامهاى كه بين دانشجويان اين دانشگاه توزيع گشت، سؤالاتى در مورد نماز جماعت دانشگاه مطرح شد، از پاسخهاى جمعآورى شده معلوم شد كه اهمّيّت نماز جماعت و شركت در آن در مساجد، براى خانمها محلّ سؤال مىباشد. مثلا بعضى از خانمها بر اين باورند كه: «مستحبّ است زنان نماز خود را در خانه بجاى آورند». يا «نماز جماعت آن قدر كه براى آقايان ثواب دارد، براى خانمها ثواب ندارد». اين قبيل تفكّرات مانع حضور برخى از خانمها در نماز جماعت شده است. لطفاً نظر مبارك را پيرامون مطالب فوق بيان فرمائيد.
جواب:در شرايط فعلى براى زنان نيز مستحبّ است كه نماز خود را در مسجد و با جماعت بخوانند، و مطمئنّا ثواب زيادى دارد.
نماز جمعه
مسأله 392-نماز جمعه تنها توسّط مردان منعقد مىشود؛ ولى زنان هم مىتوانند در آن شركت كنند.