مسأله 876-هرگاه زن بخواهد در چيزى كه از شوهر ارث نمىبرد (مانند زمين و بناى خانه) تصرّف كند بايد از ورثه ديگر اجازه بگيرد. همچنين ورثه ديگر تا سهم زن را از قيمت هوايى ندادهاند (مانند بناى خانه) نبايد بدون اجازه زن در آن تصرّف كنند. و چنانچه پيش از دادن سهم زن، آنها را بفروشند، در صورتى كه زن معامله را اجازه دهد صحيح، وگرنه نسبت به سهم او باطل است.
مسأله 877-اگر ميّت بيش از يك زن داشته باشد، در صورت نداشتن فرزند يك چهارم اموال او، و در صورت داشتن فرزند، يك هشتم آن، به شرحى كه در بالا گفته شد، بطور مساوى ميان زنان او تقسيم مىشود، خواه شوهر با آنها نزديكى كرده باشد يا نه؛ امّا اگر در مرضى كه به آن مرض از دنيا رفته زنى را عقد كرده، در صورتى از او ارث مىبرد كه با او نزديكى كرده باشد.
مسأله 878-هرگاه زن را، به ترتيبى كه در احكام طلاق گفته شد، طلاق رجعى دهد و در بين عدّه بميرد، شوهر از او ارث مىبرد. همچنين اگر شوهر در بين عدّه زن بميرد از او ارث مىبرد، ولى هرگاه يكى از آنان در عدّه طلاق بائن بميرد، ديگرى از او ارث نمىبرد.
مسأله 879-هرگاه شوهر در حال بيمارى، همسرش را طلاق دهد، و پيش از گذشتن يك سال (قمرى) از دنيا برود، زن با سه شرط از او ارث مىبرد:
اوّل: اين كه شوهر در همان مرض از دنيا برود.
دوم: اين كه زن بعد از طلاق و گذشتن عدّه شوهر نكند.
سوم: آن كه طلاق به رضايت زن نباشد؛ و اگر با رضايت او باشد، ارث بردنش مشكل است.
مسأله 880-لباس و زينت آلات و مانند آنها، كه مرد براى همسرش مىگيرد، مال همسر اوست؛ مگر اين كه ثابت شود قصد تمليك نكرده، بلكه جنبه عاريتى داشته است.
سؤال 881-آيا لباسهاى مختلف و زيور آلات و امثال آن، كه شوهر در حال حيات براى همسرش گرفته، متعلّق به زن است، يا مال شوهر مىباشد و بايد بين ورثه تقسيم شود؟
جواب:هرگاه عرف محل اين باشد كه لباسها و زيور آلات را به زن مىبخشند، مال
اوست. و اگر عرف محل اين است كه آنها به عنوان امانت در نزد او مىباشد، و فقط در زمان حيات شوهر حقّ تصرّف دارد، ميان همه ورثه تقسيم مىشود؛ ولى معمولا به زن تمليك مىشود.
سؤال 882-چرا اسلام سهم الارث مردان را دو برابر سهم زنان قرار داده است؟
جواب:دليل آن روشن است؛ زنان هنگامى كه شوهر مىكنند هزينهاى براى زندگى نمىپردازند، و تمام هزينه آنها در اسلام بر دوش مردان است.
به تعبير ديگر، مردان هم بايد هزينه زندگى خود را بپردازند و هم هزينه زندگى فرزندان و زنانشان را، و با اين حال طبيعى است كه سهم ارث آنها بيشتر باشد. ممكن است گفته شود بعضى از زنان شوهر نمىكنند، و بعضى از مردان زن نمىگيرند، درباره آنها چطور؟
پاسخ آن نيز با توجّه به يك نكته معلوم مىشود، و آن اين كه: قوانين الهى، (بلكه تمام قانونها) هماهنگ با نوع افراد جامعه است، و افراد استثنايى معيار قوانين نيستند.[1]
سؤال 883-مرحوم پدرم به علّت عدم آگاهى از مسائل شرعى دختران را از ارث محروم كرده است، حكم اين مسأله چيست؟
جواب:پدر نمىتواند هيچ يك از فرزندانش را از ارث محروم كند؛ و اموال او طبق قانون خدا ميان دختر و پسر تقسيم مىشود. فقط مىتواند وصيّت كند كه به مقدار ثلث اموالش يا كمتر، به هر كس مايل باشد، بپردازند.
[1]. شرح بيشتر را در تفسير نمونه، جلد سوم، صفحه 290، مطالعه فرمائيد.
21- احكام پزشكى
مقدّمه:
يكى از بركات انقلاب اسلامى ايران- كه دستاورد خون هزاران شهيد مظلوم است- اقبال عمومى مردم به معارف و احكام دينى مىباشد. جامعه پزشكى نيز بصورت فراگير در صدد انطباق فعّاليّتهاى خويش با احكام شرع مقدّس اسلام بر آمده، و سؤالات فراوانى در اين زمينه طرح كرده است. در اينجا به بخشى از آن، كه مربوط به بانوان مىشود، مىپردازيم:
معاينات پزشكى
مسأله 884-هرگاه پرستار يا طبيب ناچار باشد دست به عورت بيمار بزند بايد دستكش يا مانند آن بپوشد؛ همچنين اگر طبيب و پرستار مرد ناچار باشد دست به بدن زن بزند، يا طبيب و پرستار زن دست به بدن مرد بزند، بايد دستكش يا مانند آن در دست داشته باشد؛ ولى در صورت ضرورت و ناچارى اشكالى ندارد.
سؤال 885-لمس و تماسّ دست دانشجوى پسر، با دست زن بيمار موقع گرفتن نبض و معاينه و معالجه، در مقام آموزش علمى كه از نظر استاد الزامى است، در دو صورت ضرورت و عدم ضرورت، چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در مورد ضرورت جايز است. و اگر امكان داشته باشد كه از روى پيراهن بگيرد مقدّم است.
سؤال 886-آيا معاينه و لمس مردان غير بيمار براى دانشجويان پزشكى دختر، در مقام آموزش پزشكى جهت كنترل سلامتى، استخدام، سربازى و مانند آن، جايز است؟
جواب:در امورى كه براى جامعه ضرورت دارد جايز است.
سؤال 887-تزريق آمپول به بيمار زن، توسّط مرد نامحرم، چگونه است؟
جواب:در غير صورت ضرورت جايز نيست.
سؤال 888-مراجعه بيمار زن به دكتر مرد، در صورتى كه دكتر حاذق زن نباشد، يا وجود دارد، ولى دكتر حاذق مرد سهلالوصولتر است، چه حكمى دارد؟ و بطور كلّى در چه صورتى زن مىتواند به دكتر مرد مراجعه كند، با توجّه به اين كه غالباً لمس لازم است؟
جواب:تنها در موارد ضرورت، يعنى عدم دسترسى به دكتر زن، جايز است.
سؤال 889-اگر عروس از باب احتياط، براى بررسى بكارت به دكتر زن، و در صورت نبودن متخصّص زن، به متخصّص مرد مراجعه كند، آيا اين كار با توجّه به لزوم لمس جايز است؟
جواب:هرگاه ترك اين كار مظنّه مفاسد و اختلافات مهمّى بوده باشد جايز است؛ و در اين صورت بايد حتّى الامكان از طبيب زن، و اگر ممكن است از غير طريق رؤيت، مثلا با استفاده از لمس غير مستقيم به وسيله دستكش و مانند آن، انجام گيرد.
سؤال 890-لمس و نظر به بيماران غير همجنس تا چه سنّى جايز است؟
جواب:مادامىكه مميّز نباشند، لمس و نظر جايز است. و هنگامى كه به حدّ تمييز رسيدند، نگاه كردن قبل از بلوغ، اگر مفسده خاصّى نداشته باشد، اشكالى ندارد.
سؤال 891-آيا مراجعه زن بيمار به پزشك مرد، در صورتى كه بتواند پزشك زن بيابد، جايز است؟ (با توجّه به اين كه معمولا پزشكان مرد، به دليل سابقه زيادتر، از مهارت بيشترى برخوردار بوده، و در امر طبابت از بانوان پزشك موفّقتر و حاذقتر هستند). ضمناً فرض سؤال در جائى است كه از او معاينه جسمى به عمل مىآيد.
جواب:در صورتى جايز است كه تفاوت آگاهى آن دو در حدّى باشد كه بيم آن برود
پزشك زن موفّق به معالجه نشود و بيمارى ادامه يابد، يا تشديد شود، يا بهبودى به تأخير افتد.
سؤال 892-با توجّه به اين كه در كارهاى مربوط به زايمان، دانشجويان زن (اعمّ از پزشكى و مامايى) به حدّ كفايت تربيت شدهاند، آيا ضرورتى براى حضور مردان در بخشهاى زايمان، كه موجب نظر يا تماس با بدن زنان مىشود، وجود دارد؟
جواب:در صورت وجود زنان لايق، حضور مردان در اين موارد جايز نيست.
سؤال 893-تشريح جسد مردان، براى دانشجويان پزشكى دختر، چه حكمى دارد؟
جواب:مادام كه ضرورت قطعى نباشد جايز نيست.
سؤال 894-در صورت وجود پزشك زن و مرد به تعداد كافى، آيا ملاك مراجعه بيماران، همجنس بودن پزشك است، يا حاذق بودن؟
جواب:در صورتى كه در عدم مراجعه به حاذقتر، بيم خطر و ضرر باشد، بايد حاذقتر را مقدّم بدارد. و اگر بيم ضرر و خطرى نباشد، معيار همجنس بودن است؛ البتّه در مواردى كه معاينات بدنى لازم است.
سؤال 895-آيا مىتوان بيماران را به مراجعه به پزشك همجنس، حتّى با ادّعاى اضطرار و مجوّز شرعى، ملزم كرد؟
جواب:در صورتى كه بيمار خود را ناگزير از مراجعه به غير همجنس ببيند، مراجعه به غير همجنس مجاز است.
سؤال 896-بسيارى از احكام شرع در مسائل پزشكى مشروط به عدم لمس و نظر جنس مخالف شده است، آيا منظور از لمس، لمس مستقيم با بدن بيمار است، يا حتّى در صورتى كه دست پزشك با پوششهايى نظير دستكش طبّى پوشيده شده باشد، نيز اشكال دارد؟
جواب:در صورتى كه بدن مستقيماً تماس پيدا نكند، براى نيازهاى پزشكى اشكالى ندارد.
سؤال 897-دانشجويان دختر مجبور هستند كه در كلاس تشريح، به عورت ميّت مرد نگاه كنند، و گذراندن اين كلاسها الزامى است، حكم چنين نگاههايى چيست؟
جواب:تنها در صورت اجبار و اضطرار جايز است، همچنين اگر با ترك اين كار،
معلومات طبّى آنها ناقص شود، و براى مداواى بيماران مشكلى ايجاد شود، نگاه كردن جايز است.
سؤال 898-نگاه به جسد غير همجنس، مسلمان يا غير مسلمان، در مقام آموزش پزشكى براى معاينه، كالبد شكافى، تشريح، پيوند و قطع اعضا چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 899-نگاه كردن به عكسهاى عريان موجود در كتابهاى پزشكى، كه آموزش آن براى دانشجويان دختر ضرورى است، و در عين حال خوف وقوع در گناه مىرود، چه حكمى دارد؟
جواب:بدون قصد لذّت و ريبه اشكالى ندارد، و هرگاه چنين حالتى خود به خود حاصل شود، تنها در موارد ضرورت و به مقدار ضرورت نگاه كنند.
سؤال 900-افعال و مشاغلى وجود دارد كه مستلزم نظر و لمس بدن غير همجنس مىباشد، مثل دندان پزشكى، زايمان، جرّاحى و مانند آن، در اين گونه موارد تكليف چيست؟ آيا فرقى بين حال ضرورت و غير آن هست؟ ملاك ضرورت چيست؟
جواب:اين گونه امور فقط در صورت ضرورت جايز است، و معيار ضرورت تشخيص عرف عام و صالح است.
جلوگيرى از انعقاد نطفه
سؤال 901-جلوگيرى از انعقاد نطفه، شرعاً چه حكمى دارد؟
جواب:براى جلوگيرى از انعقاد نطفه هر وسيلهاى كه بىضرر، باشد و باعث نقص مرد يا زن نشود، (مثل اين كه مرد يا زن براى هميشه از قابليّت توليد مثل بيفتد) مجاز است؛ ولى اگر مستلزم نظر يا لمس حرام باشد جايز نيست، مگر در موقع ضرورت؛ مثل اين كه به تشخيص اهل خبره كنترل جمعيّت ضرورت داشته باشد.
سؤال 902-خانمى براى جلوگيرى از باردارى مىخواهد دستگاه بگذارد، و براى اين كار دكتر زن بايد به عورت او نگاه نموده، و آن را لمس كند. با توجّه به اين دو نكته غير مجاز، و اين كه جلوگيرى از باردارى معالجه نيست، آيا اين كار جايز است؟
جواب:اگر ضرورت فردى يا اجتماعى نباشد جايز نيست، و در صورت ضرورت (به تشخيص اطبّاى مورد وثوق) جايز است.
سؤال 903-آيا مرد مىتواند به زن دائمى خود بگويد: «نبايد بچّه دار شوى»؟
جواب:زن را نمىتوان مجبور كرد كه مثلا لولههاى خود را ببندد، حتّى نمىتوان او را مجبور كرد كه به وسيله قرص و مانند آن جلوگيرى كند؛ ولى مرد مىتواند با خوردن دارو، يا استفاده از آمپول، يا مانند آن، موقّتاً از انعقاد نطفه جلوگيرى كند.
سؤال 904-بستن لولههاى «تخمك بر» در زنان (توبكتومى)، كه اكثراً موجب عقيمى دائم مىگردد، چه حكمى دارد؟
جواب:اگر موجب عقيم شدن دائم است اشكال دارد.
سؤال 905-كلًّا بستن لولههاى رحم از نظر شرع مقدّس اسلام در بيماريهاى مختلف چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه قابل بازگشت نباشد جايز نيست، و در صورت قابل بازگشت بودن جايز است (مشروط بر اين كه موجب لمس و نظر حرام نشود؛ ولى در موارد ضرورى جايز است).
سؤال 906-آيا استفاده از «I U D»، كه اثر آن جلوگيرى از لانهگزينى نطفه بسته شده است، جواز شرعى دارد؟
جواب:هرگاه موجب لمس و نظر حرام نشود مانعى ندارد؛ مگر اين كه ضرورت فردى يا اجتماعى ايجاب كند.
سؤال 907-آيا زن مىتواند بدون اجازه شوهر اقدام به بستن لولههايش بنمايد؟
جواب:اگر ضرورتى نباشد جايز نيست.
سؤال 908-در مواردى كه حاصل حاملگى جنينهاى داراى نقص در خلقت، يا بيمارى ژنتيكى است، آيا زن مىتواند با بستن لولههاى خود از حاملگى بعدى جلوگيرى كند؟
جواب:هرگاه خوف ضرر و خطر قابل ملاحظهاى، هر چند نسبت به بچّه وجود داشته باشد، جايز است.
سؤال 909-در صورتى كه بستن لولههاى زن يا مرد اجازه داده شود، حقّ تقدّم با كدام
يك از آنها است؟
جواب:بعيد نيست در شرايط مساوى مرد مقدّم باشد.
سؤال 910-با توجّه به آنچه در منابع علمى پزشكى معتبر آمده، مادرانى كه بيش از پنج زايمان داشتهاند، و سنّ آنها بالاتر از 35 سال مىباشد، اگر حامله شوند در معرض خطرات جسمى قرار دارند، آيا چنين زنانى مجاز به بستن لولههاى خويش هستند؟
جواب:چنانچه خطر قطعى، يا به احتمال قابل ملاحظهاى باشد، جايز است.
سؤال 911-اگر دكترها به خانمى بگويند: «حاملگى برايت خطرهايى دارد». آيا زن مىتواند لولههاى رحم خود را ببندد، اگر چه مستلزم عقيم شدن دائم، يا نظر و لمس حرام باشد؟ آيا اين، از مصاديق اضطرار است؟
جواب:در صورتى كه از گفتار دكترها خوف خطر حاصل شود، مجاز هست.
سؤال 912-با توجّه به مادّه «14 بند ب» و مادّه «16 بند ه-» كنوانسيون «محو كلّيّه اشكال تبعيض عليه زنان» كه حقّ تصميمگيرى در مورد تعداد فرزندان، فواصل باردارى و تنظيم خانواده را براى زنان مطرح مىكند، آيا زن بدون رضايت همسرش مىتواند اقدام به بستن لوله رحم، استفاده از داروها و روشهاى ضد باردارى، و تنظيم فواصل باردارى كند؟
جواب:اين كار جايز نيست؛ مگر اين كه خطر قابل ملاحظهاى سلامت زن را تهديد كند.
سؤال 913-آيا مصرف قرصهاى ضد حاملگى، جهت پيشگيرى از باردارى، بلا مانع است؟
جواب:در صورتى كه ضرر قابل ملاحظهاى نداشته باشد، و همسر راضى باشد، مانعى ندارد.
سؤال 914-قرار دادن «نور پلانت» توسّط پزشك زن، كه فقط سطح خارجى بازو را مشاهده مىكند، چه حكمى دارد؟ آيا در صورت پوشيدن دستكش توسّط طبيب و پوشش كامل زن، به جز محلّ عمل (حدود چند سانتيمتر روى بازو)، پزشك مرد مىتواند اقدام به اين كار كند؟
جواب:در صورت ضرورت اشكال ندارد.
سؤال 915-در صورتى كه پزشكان متخصّص زنان و زايمان در مورد حاملگى به خانمى اعلان خطر كنند، (خطرات جانى، جسمى، و مشكلات احتمالى براى جنين)، آيا اين مطلب