22- مسائل متفرّقه
مقدّمه:
منظور از مسائل متفرّقه در اين فصل، آن دسته از مسائل فقهى مربوط به بانوان است كه خارج از موضوعهاى بيست و يك فصل گذشته است؛ و از سوى ديگر، هر يك از موضوعات آن، بقدرى نيست كه خود يك فصل جداگانه تشكيل دهد. به اين مسائل توجّه كنيد:
سؤال 964-شخصى آرايشگاه زنانه دارد، خانمى را آرايش مىكند، آن خانم با آن وضع خاص در اجتماع رفت و آمد مىنمايد، با توجّه به اين مطلب، پولى كه آرايشگر دريافت مىكند چه حكمى دارد؟
جواب:اگر آرايشگر زن باشد گناهى ندارد، و آنچه را كه دريافت مىكند حلال است؛ لكن آن خانم، كه خود را در معرض ديد نامحرمان قرار مىدهد، گناهكار است.
سؤال 965-در مسأله 1774 توضيح المسائل فرمودهايد: «پدر و فرزند مىتوانند به يكديگر ربا بدهند». آيا منظور از فرزند تنها پسر است، يا دختر را هم شامل مىشود؟ آيا اين حكم شامل مادر نيز مىشود؟
جواب:فرقى ميان پسر و دختر نيست؛ ولى اين حكم شامل مادر نمىشود.
سؤال 966-در بعضى از محلّههاى شهر ما، زنها يا دختر خانمها در داخل كوچه (كه
محلّ عبور و مرور مردم است) مىنشينند و با هم صحبت مىكنند، اين كار شرعاً چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه حجاب شرعى را مراعات نمايند و مزاحمت ايجاد نكنند، حرام نيست؛ ولى بهتر است اين كار را ترك كنند.
سؤال 967-دوختن لباس زنانه توسّط خيّاط مرد، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه مستلزم تماسّ بدنى و محرّمات ديگر نشود اشكالى ندارد.
سؤال 968-دوختن لباس مردانه توسّط خيّاط زن نامحرم، چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد، ولى اندازهگيرىها توسّط جنس موافق انجام شود.
سؤال 969-آيا براى خانمها جايز است كه عطر بزنند و از منزل خارج شوند؟
جواب:در روايات متعدّدى از اين كار نهى شده[1]و ظاهر بعضى از آنها حرمت است.
سؤال 970-معمول است كه بعضى از خانمها هنگام رفتن به مجالس عروسى و جشن، علاوه بر زينتهاى نامرئى، خود را معطّر مىكنند، با توجّه به اين كه معطّر بودن خود نوعى زينت و آرايش محسوب مىشود، و معمولا بوى آن را مرد نامحرم در بين راه احساس مىكند، اين كار چه حكمى دارد؟
جواب:اشكال دارد، و در حديث آمده كه تا به منزل برگردد مورد لعن ملائكه است.[2]
مسأله 971-نذر زن اگر مزاحم حقوق شوهر باشد، بىاجازه او باطل است. و اگر مزاحم نباشد، احتياط مستحب آن است كه با اجازه او باشد.
مسأله 972-اگر زن در جايى كه احتياج به اجازه شوهر دارد با اجازه او نذر كند، شوهر بنابر احتياط واجب نمىتواند نذر او را به هم بزند، يا از عمل كردن به نذر او جلوگيرى نمايد.
[1]. به وسائل الشيعة، جلد 14، ابواب مقدّمات النكاح، باب 80، صفحه 113، مراجعه كنيد.
[2]. به آدرسى كه در پاورقى قبل ذكر شد مراجعه شود.
مسأله 973-هرگاه شوهر از قسم خوردن زن مانع شود قسم او صحيح نيست، حتّى اگر زن بدون اجازه شوهر قسم ياد كند قسم او صحيح نمىباشد.
سؤال 974-آيا هبه به زوجه، قابل بازگشت است؟
جواب:هبه به زوجه قابل بازگشت است؛ مگر اين كه زوجه از خويشاوندان نسبى باشد.
سؤال 975-آيا زن حق دارد در رفتن به كشورهاى غير اسلامى با شوهرش مخالفت كند؟
جواب:اگر رفتن به آنجا، به دين و اعتقاد و اخلاقش ضرر مىزند، مخالفت او جايز است.
سؤال 976-پدرم با شوهرم اختلاف پيدا كرده، و بدين جهت از من نيز ناراحت شده، و گفته: «حق ندارى به خانه من بيائى!» تكليف من چيست؟ آيا مىتوانم بدون رضايت پدر، جهت ديدار با مادر و برادران و خواهرانم به خانه او بروم؟
جواب:آنها مىتوانند به ديدار شما بيايند، يا در محلّ ديگرى ملاقات كنيد؛ ولى در خانه ملكى پدر بدون اجازه او نمىتوان رفت.
سؤال 977-در بعضى از شهرها، مجالس زنانه به عنوان «ختم أنعام» برقرار مىگردد، در اين رابطه جزواتى نيز منتشر شده، و در وسط آيههاى سوره انعام اذكارى نيز خوانده مىشود، همچنين يازده مرثيه مىخوانند. اين كار چه حكمى دارد؟
جواب:درباره ختم أنعام به صورتى كه معمول است روايت مستندى نيافتيم؛ هر چند در بعضى كتابها، اشارهاى به آن ديده مىشود؛[1]ولى جاى شك نيست كه تلاوت اين سوره مباركه و عمل به آن، مىتواند باعث حلّ مشكلات گردد. و شايسته است به هنگام تلاوت سوره مطلقاً چيزى به آن نيفزايند، و هنگامى كه تلاوت سوره تمام شد به سراغ دعاها و مرثيهها بروند.
[1]. مرحوم علّامه مجلسى درباره فضيلت ختم سوره انعام، در بحار الأنوار، جلد 87، صفحه 341، حديث 54، باب اعمال الاسبوع و ادعيتها و صلواتها، روايتى نقل كرده است.
سؤال 978-رانندگى اتومبيل براى زنان چه حكمى دارد؟
جواب:با حفظ حجاب اسلامى و جهات شرعى ديگر، مانعى ندارد.
سؤال 979-آيا بانوان مىتوانند آموزش فنون نظامى ببينند؟
جواب:اگر مستلزم گناهى نباشد اشكالى ندارد.
سؤال 980-حكم دوچرخه سوارى و موتور سوارى خواهران با مانتو در سطح شهر، با توجّه به آثار و تبعات سوء اجتماعى و اخلاقى آن، چيست؟
جواب:با توجّه به پيامدهاى سوئى كه اين گونه امور دارد، لازم است از آن پرهيز شود. و به وسوسههايى كه اين و آن مىكنند توجّه نكنند.
سؤال 981-آيا زوجه را مىتوان به علّت عدم تمكين در امور زوجيّت تعزير نمود؟
جواب:تعزير به دست حاكم شرع است، كه پس از شكايت زوج مبنى بر عدم تمكين زوجه و ثبوت آن انجام مىگيرد. زوجه نيز مىتواند به حاكم شرع شكايت كرده، و براى زوج در برابر خلافكاريهايش تقاضاى مجازات كند.
سؤال 982-زنى با آرايشزننده و حالت بدحجابى در معابر عمومى ظاهر شده، و بدين جهت او را دستگير كردهاند. آيا مىتوان به عنوان تعزير سر او را تراشيد؟
جواب:تراشيدن سر مطلقاً جزء تعزيرات نيست و بايد راه ديگرى را براى تعزير، مانند جريمه نقدى يا زندان يا مجازات بدنى، انتخاب كرد؛ ولى گاه در زندانها براى ملاحظه مسائل امنيّتى سر متّهمين را مىتراشند، و اين مربوط به عناوين ثانويّه است.
سؤال 983-با توجّه به اين كه زنان طبيعتاً احساساتىترند، و زودتر تحت تأثير وسوسههاى شيطانى قرار مىگيرند، آيا كيفر خطاهايشان با مردان تفاوت مىكند؟
جواب:در مسائل تعزيرات مسئوليّت هر كس در برابر اعمالش رابطهاى با ميزان تأثيرپذيرى از عوامل مختلف و ميزان جرم او دارد.
سؤال 984-شنيدهايم كه زن در خصوص قتل عمد شوهر خود و بالعكس حقّ درخواست قصاص ندارد، آيا اين مطلب در مورد مادر مقتول و ساير ورثه مؤنّث مقتول، به صرف مؤنّث بودن صدق مىكند؟
جواب:اين حكم در مورد زوجه است، و شامل ساير زنان خويشاوند نمىشود.
سؤال 985-در بحث قَسامه، آيا زن مىتواند به تنهائى مدّعى قتل عمد باشد و اقامه قَسامه نمايد؟
جواب:زن مىتواند مدّعى باشد؛ ولى قسامه را بايد از مردان انتخاب كنند.
سؤال 986-اگر ديه زن به ثلث ديه كامله نرسد، امّا مجموع ديه و ارش او به ثلث برسد، آيا بازهم حاصل جمع ديه و ارش او نصف مىشود؟ يا اين كه تنصيف تنها در صورتى است كه ديه او به ثلث ديه كامله برسد؟
جواب:تفاوتى بين ديه و ارش در اين مسأله نيست، و محاسبه مجموع در صورتى صحيح است كه هر دو مربوط به يك جنايت باشد.
سؤال 987-متأسّفانه شوهرم به كوچكترين بهانهاى مرا به باد كتك و ناسزا مىگيرد، به گونهاى كه گويا اين كار را نشانه مردانگى مىداند! در بيشتر اوقات بر اثر اين كتكها، بدنم كبود، يا قرمز، يا سياه مىگردد، و آثار آن تا چند روز باقى مىماند و گاهى هم بدنم زخم مىشود. لطفاً بفرمائيد:
الف) آيا اين كارها از نظر شرعى جايز است؟
ب) آيا ديهاى به اين جانب تعلّق مىگيرد؟
جواب:متأسّفانه عدّهاى از شوهرها گرفتار اين گناه بزرگ و ظلم عظيم هستند، و بايد هر چه زودتر، ان شاء اللّه، خود را اصلاح كنند، و اين كار، علاوه بر اين كه گناه بزرگى محسوب مىشود، ديه هم دارد، و گاه ديه آن سنگين است.
سؤال 988-چرا در اسلام ديه زنها نصف ديه مردان مىباشد؟
جواب:خون زن و مرد مؤمن هر دو محترم است؛ ولى با توجّه به اين كه ديه جبران خسارت مادّى است، و پرواضح است كه خسارت حاصله از فقدان مردان در خانواده غالباً بيشتر از خسارت حاصله از فقدان زنان است، شارع مقدّس ديه مردان را دو برابر قرار داده است.[1]
[1]. شرح بيشتر اين مطلب را در تفسير نمونه، جلد اوّل، صفحه 611، مطالعه فرمائيد.
سؤال 989-زن يا دخترى (نعوذ باللّه) به ميل خود مرتكب عمل منافى عفّت مىگردد، و عمل زشت او در ملأ عام افشا مىشود، سپس به خاطر عمل ننگين خود، دست به خودكشى مىزند. آيا ديه اين زن، يا دختر، بر عهده زانى است؟
جواب:زانى مرتكب گناه بسيار بزرگى شده است؛ ولى ديه بر عهده او نيست.
سؤال 990-برخى از معلّمان زن در ساعت كار و تدريس، به فعاليّتهاى جنبى ديگرى، مثل بافتنى و خواندن روزنامه و مانند آن- كه مربوط به تدريس نيست- مىپردازند، اين امور در ساعت رسمى كار چه حكمى دارد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 991-آيا از حديث
«خير للنساء ان لا يرين الرجال و لا يراهن الرجال»
[1]كه از حضرت فاطمه زهراء، سلام اللّه عليها، روايت شده، استحباب پوشانيدن چهره و عدم ورود در مسائل اجتماعى، به جزء مواردى كه با اذن ولىّ فقيه زمان باشد، استفاده نمىشود؟
جواب:هنگامى كه ضرورتهاى سياسى و اجتماعى ايجاب كند، زنان مىتوانند با حفظ جهات عفّت، وارد اين صحنهها شوند؛ همانگونه كه از آن بانوى بزرگوار نيز نقل شده است.
سؤال 992-آيا در صورت بىحجابى ارحام و خويشاوندان، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صله رحم واجب است؟
جواب:در صورتى كه سبب امضاء اعمال آنها نشود، بايد صله رحم[2]را به جا آورد؛ و تا آنجا كه ممكن است با زبان خوش امر به معروف و نهى از منكر كرد.
سؤال 993-كنوانسيون «محو كلّيه أشكال تبعيض عليه زنان» بزودى جهت بررسى در دستور كار مجلس شوراى اسلامى قرار خواهد گرفت، از آنجا كه اين معاهده بين المللى مشتمل بر موادّى است كه از نظر فقهى مورد سؤال واقع شده، نظر مبارك خود را نسبت به
[1]. بحار الانوار، جلد 43، صفحه 54.
[2]. صله رحم يعنى پيوند با خويشاوندان، گاه با ديدار آنها حاصل مىشود، و گاه با نامه، يا تلفن، يا دعوت از آنان، يا طرق ديگر، تحقّق مىيابد. و خويشاوندان خيلى دور را شامل نمىشود. و مادام كه محذور و مانع شرعى و عرفى در كار نباشد، نبايد قطع گردد.
موارد زير بيان فرمائيد:
الف) بر اساس مادّه اوّل اين معاهده، بايد هر گونه تمايز، استثناء و يا محدوديّت بر اساس جنسيّت، در زمينههاى سياسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى، مدنى، و يا هر زمينه ديگر لغو گردد.
با توجّه به اين مادّه، تفاوت زن و مرد در مواردى همچون ميزان پوشش واجب بدن، نظر و لمس بدن جنس مخالف، ديه، قصاص، شهادت، ارث، طلاق، تعدّد همسران، امامت جماعت، لزوم تمكين جنسى، ولايت بر فرزندان، سرپرستى خانواده، حقّ حضانت، عيوب موجب فسخ نكاح، نشوز، لزوم سپرى شدن عدّه براى ازدواج بعدى، مرجعيّت و قضاوت، تبعيض تلقّى مىگردد، و بايد از ميان برداشته شود! آيا تساوى زن و مرد در موارد مذكور، با احكام شرع مطابقت دارد؟
جواب:بىشك مساوات كامل، نه تنها مخالف ضرورت فقه شيعه، بلكه مخالف ضرورت اسلام، و بر خلاف نصّ صريح قرآن و روايات متواتره است، و هيچ يك از علماء اسلام، نه در گذشته و نه در حال، اعتقاد به چنين مساواتى نداشتهاند.
اصولا بايد اين معنى براى مجامع جهانى تبيين گردد كه: «ملّتها نمىتوانند با فرهنگ و مذهب خود وداع كنند، و چشم و گوش بسته تسليم مقرّراتى شوند كه نه در تصويب آن حضور داشتهاند و نه از نظر وجدان و منطق قطعيّت دارد».
البتّه ممكن است در بعضى از موارد جزئى، گفتگويى در ميان علماى اسلام باشد، امّا مساوات كامل، به صورتى كه گفته شد، هيچ موافقى ندارد.
ب) با توجّه به اين كه مادّه نهم و بند چهارم از مادّه پانزدهم در مورد كسب، تردّد، تغيير و يا حفظ تابعيّت خود و فرزندان، زن و مرد را مساوى مىداند، آيا زن مىتواند بدون موافقت همسرش به تابعيّت هر كشورى در آيد، و يا در هر شهرى سكنى گزيند؟
جواب:اين، يكى از مواردى است كه در بالا به آن اشاره شد، و با احكام و فرهنگ اسلامى سازگار نيست. به علاوه، بدون شك سرچشمه مفاسد زيادى در جوامع انسانى مىشود، كه نمونههاى آن را در همان كشورهاى صنعتى مشاهده مىكنيم. آمارها در مورد
متلاشى شدن خانوادهها شاهد گويايى بر اين مطلب است.
آرى اگر زن تابعيّت كشور مورد نظرش را بپذيرد، ولى عملا محلّ سكونت را با رضايت زوج انتخاب كند اشكالى ندارد.
سؤال 994-آرايش براى خانمها در ماه مبارك رمضان، ماه محرّم و صفر و روزهاى شهادت و وفات معصومين (عليهم السلام) چه حكمى دارد؟
جواب:حرام نيست؛ ولى سزاوار است در ايّام وفات رعايت احترام را بنمايند.
سؤال 995-مرسوم است كه خانمها در دو ماه عزادارى سرور و سالار شهيدان، ماه محرّم و صفر، صورت خود را اصلاح نمىكنند، آيا اين كار شرعاً ايراد دارد؟
جواب:اين كار اشكالى ندارد، ولى اصلاح كردن هم مانعى ندارد، البتّه سزاوار است در روزهاى قتل از اين كار پرهيز كنند.
سؤال 996-برخى از زنان و دختران اعتقاد زيادى به انواع فال، از جمله فال قهوه و نيز كفبينى و طالعبينى دارند، به گونهاى كه گاه مسير زندگى خود را بر اساس آن پىريزى مىكنند! اين كار براى اين خانمها و انجامدهندگان آن چه حكمى دارد؟
جواب:فال قهوه و امثال آن از خرافات است، و سزاوار نيست كه هيچ كس به سراغ آن برود.
سؤال 997-متأسّفانه كم نيستند زنانى كه به كوچكترين بهانهاى با ديگران قهر كرده، و گاه سالها آن را ادامه مىدهند، و حاضر به آشتى نيستند، و افعال ناپسند آنها در پارهاى از اوقات بر روابط شوهر و فرزندان، بلكه كلّ فاميل، اثر نامطلوب مىگذارد، كار اين گروه از زنان چه حكمى دارد؟
جواب:قهر كردن بطور كلّى از نظر اسلام كار بسيار نامطلوبى است؛ مخصوصاً اگر براى بهانههاى كوچكى باشد. و در روايتى از پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله) آمده است: «اگر دو نفر مسلمان از هم قهر كنند، و سه روز به طول بيانجامد، و با هم آشتى نكنند، از اسلام خارج مىشوند ... و هر كدام پيشقدم در آشتى شود، در روز قيامت زودتر از ديگرى وارد