سؤال 35-مدّتى قبل، تقريباً در همه امور، در دام وسواس افتادم. اكنون تا حدودى آن را از خود دور كردهام، ولى مشكلى كه هنوز دارم طول كشيدن غسل (در حدود چهل دقيقه) و گاه تكرار الفاظ نماز است. لطفاً مرا راهنمايى كنيد.
جواب:بهترين راه براى ترك وسواس، بىاعتنايى به آن است؛ يعنى ملاحظه كنيد ديگران چه مقدارى، مثلا براى غسل، معطّل مىشوند، شما هم چنين كنيد، مثلا ده دقيقه يا حد اكثر يك ربع ساعت؛ اگر شيطان گفت درست نشد، اعتنا نكنيد، عمل شما صحيح است و نگران نباشيد، و ما مسئوليّت آن را بر عهده مىگيريم.
سؤال 36-آيا اعمال وسواسىها ضررى به اعتقادات آنها نمىزند؟ به عنوان مثال، زن وسواسى هنگامى كه يك چيز نجس را ده بار آب مىكشد، او در واقع وقتى دو بار با آب قليل آب كشيد، معتقد است كه هنوز نجس است، در حالى كه خدا و پيامبر (صلى الله عليه و آله) و ائمه (عليهم السلام) مىگويند پاك است، آيا چنين شخصى عملا با شرع مقدّس اسلام مخالفت نكرده است؟
جواب:عمل به وسواس كار خلافى است؛ ولى ضررى به اعتقادات او نمىزند.
سؤال 37-در مصرف آب زياده روى مىكنم، و هر چه تلاش مىنمايم نمىتوانم جلوى اين كار زشت را بگيرم. به همين جهت همواره با شوهرم مشاجره داريم. او مىگويد: «گذشته از اين كه كار حرامى انجام مىدهى و ضامن هستى، من كه شوهر تو هستم راضى به عمل تو نيستم». لطفاً بفرمائيد:
الف) آيا كار من حرام و موجب ضمان است؟
ب) آيا در وضو و نمازم اشكالى ايجاد مىشود؟
جواب:سعى كنيد به مقدار متعارف آب مصرف كنيد. اگر بيش از آن باشد و همسرتان راضى نباشد، حرام و موجب ضمان است. و اگر شيطان وسوسه كند كه فلان مقدار آب كافى نيست، اعتنا نكنيد و اعمالتان اشكالى نخواهد داشت، و ما مسئوليّت آن را به عهده مىگيريم. و به فرض كه همسرتان هم راضى باشد، اسراف در آب وضو و غسل جايز نيست.
سؤال 38-دخترى 20 ساله هستم، و به شدّت وسواس دارم، اين وسواس مانع ترقّى من شده است. يك بار براى شما در اين مورد نامه نوشتم، و شما اين گونه جواب داديد:
«ما راهى نشان مىدهيم كه به افراد زيادى توصيه كردهايم، و بسيار مؤثّر است، و آن اين است كه شما به افراد متديّن معمولى نگاه كنيد، ببينيد آنها چقدر آب مىكشند، به همان مقدار قناعت كنيد. بقيّه براى شما پاك است، و ما مسئوليّت آن را شرعاً مىپذيريم». در حالى كه من در نامه قيد كرده بودم كه فقط از شما يك فتوى مىخواهم، و آن اين كه: «چيزهاى نجس و متنجّس را براى مدّتى بر من پاك بدانيد». ولى شما جوابى كه در بالا ذكر شد را مرقوم داشتيد، و من بازهم روى حرفم هستم، اين فتوى را بدهيد تا من چيزهاى نجس و متنجّس را پاك بدانم.
جواب:شما بايد تسليم حكم خدا باشيد. حكم خدا اين است كه به مقدار متعارف بشوئيد، بقيّه براى شما «پاك» است، هر چند حالت وسواس به شما مىگويد نجس است، اين روشنترين راه است، و بسيارى از اين طريق درمان شدهاند.
سؤال 39-چند مسأله در مورد طهارت و نجاست برايم پيش آمده كه همواره فكر و ذهن مرا مشغول كرده است. و مرا به شدّت عذاب مىدهد، از درس و مطالعه افتادهام، و خانوادهام نيز از رفتار من به تنگ آمدهاند. شما را به مقام رسول اللّه (صلى الله عليه و آله) قسم مىدهم، مرا نجات دهيد. اگر شما بفرمائيد: «اعتنا به اين موارد حرام است؛ و در صورت اعتنا، به جهنّم مىروى». و گناهش را به گردن بگيريد، نجات پيدا مىكنم.
جواب:به يقين اعتنا كردن شما به مواردى كه برخاسته از وسواس است حرام مىباشد، و بايد آن را ترك كنيد، و ما مسئوليّت آن را به گردن مىگيريم.
سؤال 40-تكليف من در موارد زير چيست؟
الف) گاهى زمينى نجس مىشود، بعداً برف يا باران مىآيد، و تمام زمينها خيس مىشود، مردم و وسايل نقليّه از روى آن زمين نجس عبور مىكنند، و به همه جا مىروند (مسجد، حرم، نانوائى، قصّابى، داخل اتوبوس شركت واحد، مدرسه، بازار و ...) و به خاطر خيس بودن زمين، نجاست را به همه آن مكانها منتقل مىكنند، به همين جهت آن مكانها را نجس مىدانم، همان گونه كه گرد و خاكهاى آن خيابانها و مكانها نيز نجس است.
ب) هرگاه توالت مىروم با اين كه در موقع بول كردن بسيار مواظب هستم تا ترشّح نكند، در عين حال قطع پيدا مىكنم كه به شلوار و پايم ترشّح كرده است؛ لذا توالت رفتن برايم مشكل شده، و تا آن موضع را آب نكشم راحت نمىشوم.
ج) بعضى مواقع پشت و جاهاى ديگر دستم به لبه ميز، يا لبه كتاب، يا چيزهاى زبر برخورد مىكند، و بدون اين كه دستم زخم شود، يا خونى بيرون بيايد، از گوشه و كنار ناخنها و جاهاى ديگر دستم چيزى با احساس كمى درد جدا مىشود، يا روى انگشتهاى دستم پوستهاى مختصرى وجود دارد كه با فرو بردن دست به داخل جيب، يا تماس گرفتن با چيز ديگر، آنها با احساس كمى درد از دستم جدا مىشود، لطفاً در اين موارد تكليف مرا بيان فرمائيد.
جواب:بدون شك شما گرفتار وسواس هستيد؛ وظيفه شما اين است كه به ساير مردم نگاه كنيد، و ببينيد آنها تا چه حد به اين امور اعتنا و علم به نجاست پيدا مىكنند (منظور قشر متديّن است)، آن مقدار كه آنها يقين پيدا مىكنند و آب مىكشند شما هم آب بكشيد و نسبت به بقيّه تكليفى نداريد؛ هر چند فكر شما به شما بگويد نجس است؛ زيرا در اين گونه موارد افراد متديّن عادى، علم و يقين به نجاست پيدا نمىكنند. ضمناً پوستهائى كه از دست و بدن جدا مىشود محكوم به پاكى است، مگر اين كه شما آنها را با فشار بكنيد و محلّ آن سوزش پيدا كند، كه در اين صورت احتياط كنيد.
سؤال 41-منزل ما از نظر طهارت مشكل دارد؛ فرشها، دربها، ديوار اطاقها، پنجرهها، پردهها، بخارى زمينى، بخارى ديوارى، جارو برقى، كمدها، بعضى از كتابها، بالشتها، رختخواب و تشكها، قاب عكسها، و خلاصه تمام زندگى ما نجس است، گفتم نامهاى براى شما بنويسم تا شايد در مورد من فتواى خاص (اجازه مخصوص) بدهيد، و اين جانب را از معافيّت مخصوصى در مورد چيزهايى كه تا به حال نجس شده برخوردار سازيد، تا همه چيز و همه كس براى من طاهر باشد.
جواب:شما گرفتار وسواس هستيد، و تنها درمان آن بىاعتنايى است. فتواى ما براى شما اين است كه ببينيد مؤمنان ديگر چه اندازه به اين امور اعتنا مىكنند، به همان اندازه
اعتنا كنيد؛ بقيّه براى شما پاك است.
سؤال 42-مشكل اصلى من ديوار خانه و شستن بچّهام مىباشد، زيرا دستمالى را كه نجس بود روى لبه ديوار كه رنگ روغن شده گذاشتم. البتّه عين نجاست روى ديوار ريخته نشد، ولى رطوبت دستمال با ديوار ارتباط داشت. و چون بچّهام به تازگى چهار دست و پا راه مىرود، و دستهايش را مرتّب به ديوارها مىزند، من مرتّب دستهايش را آب مىكشم، و اين مرا آزار مىدهد. لطفاً به سؤالهاى زير پاسخ دهيد، تا إن شاء الله نجات يابم.
الف) راههاى سرايت نجاست را خواندهام، ولى نمىدانم منظور از رطوبت كم و غير مُسرى چقدر است؟ خواهش مىكنم توضيح دهيد.
ب) آيا ديوارهاى خانه به خاطر مسألهاى كه پيش آمده نجس است؟
ج) ظرفى كه زير شير (منظور آب لولهكشى) گذاشته مىشود، حتّى اگر سر نرود، آيا حكم آب كر را دارد؟ آيا مىتوان لباس نجس را در آن آب كشيد؟
د) اگر جايى مثل دسته در، سردى آن احساس شود، آيا نجاست با دست خشك به آن منتقل مىگردد؟
جواب:الف) شما بىشك گرفتار وسواس شدهايد، و اگر به دستوراتى كه مىدهيم عمل كنيد به زودى نجات خواهيد يافت، و الا مشكلات شما زياد خواهد شد.
ابتدا پاسخ سؤالهاى شما، و بعد يك دستور كلّى:
منظور از رطوبت براى سرايت اين است كه وقتى دست خشك بر آن شىء مرطوب بگذارد، انسان به آسانى آثار ترى را ببيند.
ب) ديوارهاى خانه به خاطر مسألهاى كه پيش آمده، نجس است؟
ج) ظرفى كه زير آب لولهكشى است، حكم آب كر دارد؛ پر باشد، يا خالى.
د) سردى دسته در هيچ ارتباطى به رطوبت ندارد، و نجاست به آن منتقل نمىشود، و اين سؤال دليل وسواسى بودن شماست.
و امّا دستور كلّى:
وسواسى بودن شما به علّت ندانستن مسائل است. اگر مسائل را درست ياد بگيريد،
راحت مىشويد. مسأله مهم اين است كه علم و يقين وسواسى نه ملاك نجاست است، نه ملاك طهارت؛ و به عبارت واضحتر، بايد ببينيد افراد عادى متديّن چه موقع علم به نجاست پيدا مىكنند، و چه موقع علم به طهارت، به همان مقدار قناعت كنيد، و اگر قلب شما راضى نشد به آن اعتنا نكنيد، و مسئوليّت آن را به عهده ما بگذاريد. به شك و ترديد اعتنا نكنيد، حتّى كف توالت مادامىكه با چشم خود نجاستى در آن نبينيد بگوييد پاك است؛ كوچهها، خيابانها، مغازهها همه پاك است. اتومبيلهاى عمومى، صندلىها و دسته درهاى آنها پاك است، حمام مادامىكه چيز نجسى به يقين در آن نباشد پاك است. تمام مسلمانها و بچّههاى آنها مادامىكه نتوانيد قسم به نجس بودن آنها بخوريد پاك هستند. وظيفه شرعى شما اين است كه به آنچه گفتهايم عمل كنيد، و بعد از يك هفته آثار مثبت آن را خواهيد ديد.
مسائل متفرّقه نجاسات
سؤال 43-آيا مايعى كه از كيسه آب جنين (مايع آمنيوتيك) خارج مىشود حكم نجاست دارد؟ شايان ذكر است كه كيسه آب جنين ممكن است قبل از زايمان پاره شود، و از طريق مجراى تناسلى خارج گردد.
جواب:محتوى كيسه آب جنين نجس نيست؛ مگر اين كه آلوده به خون باشد.
سؤال 44-چنانچه شيئى با تماسّ با نجاسات نجس شود، سپس اين شىء نجس، با شىء دومى و شىء دوم با شىء سوم و ... تماس پيدا كند، حال اين واسطهها تا چه تعداد باعث انتقال نجاست به شىء بعدى مىشود؟
جواب:تا دو واسطه باعث انتقال نجاست مىشود، نه بيشتر؛ يعنى اگر دست نجس، مثلا، به دست ديگرى بخورد آن هم نجس مىشود و اگر آن، به شىء سومى بخورد نجس مىشود؛ ولى اگر شىء سوم به چهارمى بخورد نجس نخواهد شد. و اين امر، بسيارى از مشكلات باب طهارت و نجاست را حل مىكند.
سؤال 45-با توجّه با اين كه امروزه بسيارى از لوازم آرايشى مورد مصرف بانوان
مسلمان از جفت جنين تهيّه مىشود، استفاده و مصرف آن چه حكمى دارد؟ و آيا جفت جنين نجس است، يا متنجّس؟
جواب:دليلى بر نجاست جفت نيست (همانطور كه در تعليقه بر عروه الوثقى نيز نوشتهايم) بنابراين اگر آلوده به خون نباشد، يا شك داشته باشيم، پاك است.
سؤال 46-آيا استفراغ نجس است؟ آيا تفاوتى بين استفراغ بزرگسالان و اطفال هست؟
جواب:استفراغ نجس نيست؛ مگر اين كه بدانيد خونى همراه آن است. و فرقى بين بچّه و بزرگ، دختر يا پسر نمىباشد.
سؤال 47-هنگامى كه مادر به بچّه شير مىدهد قطراتى از شير به زمين، يا جاى ديگر مىريزد، آيا زمين، يا آن شىء نجس مىشود؟!
جواب:در صورتى كه لباسهاى بچّه نجس نباشد، اشكالى ندارد.
مطهّرات
سؤال 48-شوهرم سگى را در منزل نگهدارى مىكند، و گاهى از اوقات تهمانده برخى از غذاهايى كه براى خودمان آماده مىكنيم جلوى او مىگذارد، و حيوان آن ظرف را مىليسد، لطفاً بفرمائيد:
اوّلا: نگهداشتن سگ در منزل چه حكمى دارد؟
ثانياً: چنين ظرفهايى را چگونه تطهير كنيم؟
جواب:اوّلا: نگه داشتن سگ در منزل در صورتى جايز است كه براى حفظ منزل و مانند آن لازم باشد.
ثانياً: هرگاه سگ ظرفى را ليسيده، يا از آن آب يا مايع ديگرى خورده باشد، ابتدا بايد آن را با خاك پاك كه مخلوط با كمى آب باشد خاك مال كرد، و سپس دو مرتبه در آب قليل، يا يك مرتبه در آب كر يا جارى شست.
سؤال 49-در جلسه هفتگى خانمهاى محلّه ما، اين سؤال مطرح شده است:
در احكام آمده است كه اگر سگ به ظرفى زبان بزند بايد آن را خاك مال كرد، حال با وجود موادّ بهداشتى و پاك كنندهاى مثل الكل، مايعات ظرفشوئى، انواع مايعات و پودرهاى پاككننده، آيا بازهم خاك مال كردن لازم است؟
جواب:آرى لازم است.
سؤال 50-متأسّفانه شوهرم مبتلا به يكى از گناهان كبيره خطرناك، يعنى شرابخوارى است، ظرفهايى را كه با شراب نجس مىكند، چگونه پاك كنم؟
جواب:ظرفى را كه با شراب نجس شده، بايد با آب قليل سه مرتبه بشويند، و دست در آن بمالند، و مستحبّ است هفت مرتبه شسته شود.
مسأله 51-هرگاه چيزى با بول پسر يا دختر شيرخوارى كه غذاخور نشده نجس گردد، چنانچه يك مرتبه آب روى آن بريزند پاك مىشود، و در لباس و فرش و مانند آن فشار لازم نيست، ولى احتياط مستحب آن است كه دو مرتبه بريزند.
سؤال 52-من در بخش تزريقات بانوان كار مىكنم، در برخى موارد پس از تزريق آمپول، علىرغم يقين به تماسّ سوزن با خون داخل رگ، وقتى كه تزريق تمام مىشود، اثرى از خون بر روى سوزن ديده نمىشود، آيا اين سوزن پاك است، يا نجس مىباشد؟
جواب:پاك است.
سؤال 53-براى آماده كردن نان ميهمانى، كه جهت بازگشت شوهرم از مكّه مكرّمه داشتيم، تصميم گرفتم خودم در منزل آن را بپزم، بدين جهت آرد زيادى را خمير كردم، ناگهان خون دماغ شدم و قطرهاى خون به داخل خميرها افتاد، آيا راهى براى تطهير اين همه خمير نجس، كه همه آنها را مخلوط كردهام، وجود دارد؟
جواب:ظاهراً راه قابل ملاحظهاى ندارد.
4- مسائل وضو
مقدّمه:
بدون شك «وضو» داراى دو فايده روشن است:
«فايده بهداشتى» و «فايده اخلاقى و معنوى» از نظر بهداشتى شستن صورت و دستها، آن هم پنج يا لااقل سه بار در شبانه روز، اثر قابل ملاحظهاى در نظافت بدن دارد، مسح كردن بر سر و پشت پاها، كه شرط آن رسيدن آب به موها، يا پوست بدن است، سبب مىشود كه اين اعضا را نيز پاكيزه بداريم، ضمن اين كه تماسّ آب با پوست بدن، اثر خاصّى در تعادل اعصاب «سمپاتيك» و «پاراسمپاتيك» دارد.
و از نظر اخلاقى و معنوى چون با قصد قربت و براى رضاى خدا انجام مىشود، اثر تربيتى دارد؛ زيرا مفهوم كنائى وضو اين است كه: «از فرق تا قدم در راه اطاعت تو گام بر مىدارم.» در روايتى از امام هشتم (عليه السلام) اشاراتى به اين مطلب شده است.[1]
سؤال 54-من در وضو دستهايم را سه بار مىشستم، پس از ازدواج شوهرم گفت: «اين كار اشكال دارد». حال اگر شخصى در وضو، صورت و دستها را سه بار بشويد، وضو و
[1]. بر گرفته شده از تفسير نمونه، جلد چهارم، صفحه 291.