ب) هرگاه توالت مىروم با اين كه در موقع بول كردن بسيار مواظب هستم تا ترشّح نكند، در عين حال قطع پيدا مىكنم كه به شلوار و پايم ترشّح كرده است؛ لذا توالت رفتن برايم مشكل شده، و تا آن موضع را آب نكشم راحت نمىشوم.
ج) بعضى مواقع پشت و جاهاى ديگر دستم به لبه ميز، يا لبه كتاب، يا چيزهاى زبر برخورد مىكند، و بدون اين كه دستم زخم شود، يا خونى بيرون بيايد، از گوشه و كنار ناخنها و جاهاى ديگر دستم چيزى با احساس كمى درد جدا مىشود، يا روى انگشتهاى دستم پوستهاى مختصرى وجود دارد كه با فرو بردن دست به داخل جيب، يا تماس گرفتن با چيز ديگر، آنها با احساس كمى درد از دستم جدا مىشود، لطفاً در اين موارد تكليف مرا بيان فرمائيد.
جواب:بدون شك شما گرفتار وسواس هستيد؛ وظيفه شما اين است كه به ساير مردم نگاه كنيد، و ببينيد آنها تا چه حد به اين امور اعتنا و علم به نجاست پيدا مىكنند (منظور قشر متديّن است)، آن مقدار كه آنها يقين پيدا مىكنند و آب مىكشند شما هم آب بكشيد و نسبت به بقيّه تكليفى نداريد؛ هر چند فكر شما به شما بگويد نجس است؛ زيرا در اين گونه موارد افراد متديّن عادى، علم و يقين به نجاست پيدا نمىكنند. ضمناً پوستهائى كه از دست و بدن جدا مىشود محكوم به پاكى است، مگر اين كه شما آنها را با فشار بكنيد و محلّ آن سوزش پيدا كند، كه در اين صورت احتياط كنيد.
سؤال 41-منزل ما از نظر طهارت مشكل دارد؛ فرشها، دربها، ديوار اطاقها، پنجرهها، پردهها، بخارى زمينى، بخارى ديوارى، جارو برقى، كمدها، بعضى از كتابها، بالشتها، رختخواب و تشكها، قاب عكسها، و خلاصه تمام زندگى ما نجس است، گفتم نامهاى براى شما بنويسم تا شايد در مورد من فتواى خاص (اجازه مخصوص) بدهيد، و اين جانب را از معافيّت مخصوصى در مورد چيزهايى كه تا به حال نجس شده برخوردار سازيد، تا همه چيز و همه كس براى من طاهر باشد.
جواب:شما گرفتار وسواس هستيد، و تنها درمان آن بىاعتنايى است. فتواى ما براى شما اين است كه ببينيد مؤمنان ديگر چه اندازه به اين امور اعتنا مىكنند، به همان اندازه
اعتنا كنيد؛ بقيّه براى شما پاك است.
سؤال 42-مشكل اصلى من ديوار خانه و شستن بچّهام مىباشد، زيرا دستمالى را كه نجس بود روى لبه ديوار كه رنگ روغن شده گذاشتم. البتّه عين نجاست روى ديوار ريخته نشد، ولى رطوبت دستمال با ديوار ارتباط داشت. و چون بچّهام به تازگى چهار دست و پا راه مىرود، و دستهايش را مرتّب به ديوارها مىزند، من مرتّب دستهايش را آب مىكشم، و اين مرا آزار مىدهد. لطفاً به سؤالهاى زير پاسخ دهيد، تا إن شاء الله نجات يابم.
الف) راههاى سرايت نجاست را خواندهام، ولى نمىدانم منظور از رطوبت كم و غير مُسرى چقدر است؟ خواهش مىكنم توضيح دهيد.
ب) آيا ديوارهاى خانه به خاطر مسألهاى كه پيش آمده نجس است؟
ج) ظرفى كه زير شير (منظور آب لولهكشى) گذاشته مىشود، حتّى اگر سر نرود، آيا حكم آب كر را دارد؟ آيا مىتوان لباس نجس را در آن آب كشيد؟
د) اگر جايى مثل دسته در، سردى آن احساس شود، آيا نجاست با دست خشك به آن منتقل مىگردد؟
جواب:الف) شما بىشك گرفتار وسواس شدهايد، و اگر به دستوراتى كه مىدهيم عمل كنيد به زودى نجات خواهيد يافت، و الا مشكلات شما زياد خواهد شد.
ابتدا پاسخ سؤالهاى شما، و بعد يك دستور كلّى:
منظور از رطوبت براى سرايت اين است كه وقتى دست خشك بر آن شىء مرطوب بگذارد، انسان به آسانى آثار ترى را ببيند.
ب) ديوارهاى خانه به خاطر مسألهاى كه پيش آمده، نجس است؟
ج) ظرفى كه زير آب لولهكشى است، حكم آب كر دارد؛ پر باشد، يا خالى.
د) سردى دسته در هيچ ارتباطى به رطوبت ندارد، و نجاست به آن منتقل نمىشود، و اين سؤال دليل وسواسى بودن شماست.
و امّا دستور كلّى:
وسواسى بودن شما به علّت ندانستن مسائل است. اگر مسائل را درست ياد بگيريد،
راحت مىشويد. مسأله مهم اين است كه علم و يقين وسواسى نه ملاك نجاست است، نه ملاك طهارت؛ و به عبارت واضحتر، بايد ببينيد افراد عادى متديّن چه موقع علم به نجاست پيدا مىكنند، و چه موقع علم به طهارت، به همان مقدار قناعت كنيد، و اگر قلب شما راضى نشد به آن اعتنا نكنيد، و مسئوليّت آن را به عهده ما بگذاريد. به شك و ترديد اعتنا نكنيد، حتّى كف توالت مادامىكه با چشم خود نجاستى در آن نبينيد بگوييد پاك است؛ كوچهها، خيابانها، مغازهها همه پاك است. اتومبيلهاى عمومى، صندلىها و دسته درهاى آنها پاك است، حمام مادامىكه چيز نجسى به يقين در آن نباشد پاك است. تمام مسلمانها و بچّههاى آنها مادامىكه نتوانيد قسم به نجس بودن آنها بخوريد پاك هستند. وظيفه شرعى شما اين است كه به آنچه گفتهايم عمل كنيد، و بعد از يك هفته آثار مثبت آن را خواهيد ديد.
مسائل متفرّقه نجاسات
سؤال 43-آيا مايعى كه از كيسه آب جنين (مايع آمنيوتيك) خارج مىشود حكم نجاست دارد؟ شايان ذكر است كه كيسه آب جنين ممكن است قبل از زايمان پاره شود، و از طريق مجراى تناسلى خارج گردد.
جواب:محتوى كيسه آب جنين نجس نيست؛ مگر اين كه آلوده به خون باشد.
سؤال 44-چنانچه شيئى با تماسّ با نجاسات نجس شود، سپس اين شىء نجس، با شىء دومى و شىء دوم با شىء سوم و ... تماس پيدا كند، حال اين واسطهها تا چه تعداد باعث انتقال نجاست به شىء بعدى مىشود؟
جواب:تا دو واسطه باعث انتقال نجاست مىشود، نه بيشتر؛ يعنى اگر دست نجس، مثلا، به دست ديگرى بخورد آن هم نجس مىشود و اگر آن، به شىء سومى بخورد نجس مىشود؛ ولى اگر شىء سوم به چهارمى بخورد نجس نخواهد شد. و اين امر، بسيارى از مشكلات باب طهارت و نجاست را حل مىكند.
سؤال 45-با توجّه با اين كه امروزه بسيارى از لوازم آرايشى مورد مصرف بانوان
مسلمان از جفت جنين تهيّه مىشود، استفاده و مصرف آن چه حكمى دارد؟ و آيا جفت جنين نجس است، يا متنجّس؟
جواب:دليلى بر نجاست جفت نيست (همانطور كه در تعليقه بر عروه الوثقى نيز نوشتهايم) بنابراين اگر آلوده به خون نباشد، يا شك داشته باشيم، پاك است.
سؤال 46-آيا استفراغ نجس است؟ آيا تفاوتى بين استفراغ بزرگسالان و اطفال هست؟
جواب:استفراغ نجس نيست؛ مگر اين كه بدانيد خونى همراه آن است. و فرقى بين بچّه و بزرگ، دختر يا پسر نمىباشد.
سؤال 47-هنگامى كه مادر به بچّه شير مىدهد قطراتى از شير به زمين، يا جاى ديگر مىريزد، آيا زمين، يا آن شىء نجس مىشود؟!
جواب:در صورتى كه لباسهاى بچّه نجس نباشد، اشكالى ندارد.
مطهّرات
سؤال 48-شوهرم سگى را در منزل نگهدارى مىكند، و گاهى از اوقات تهمانده برخى از غذاهايى كه براى خودمان آماده مىكنيم جلوى او مىگذارد، و حيوان آن ظرف را مىليسد، لطفاً بفرمائيد:
اوّلا: نگهداشتن سگ در منزل چه حكمى دارد؟
ثانياً: چنين ظرفهايى را چگونه تطهير كنيم؟
جواب:اوّلا: نگه داشتن سگ در منزل در صورتى جايز است كه براى حفظ منزل و مانند آن لازم باشد.
ثانياً: هرگاه سگ ظرفى را ليسيده، يا از آن آب يا مايع ديگرى خورده باشد، ابتدا بايد آن را با خاك پاك كه مخلوط با كمى آب باشد خاك مال كرد، و سپس دو مرتبه در آب قليل، يا يك مرتبه در آب كر يا جارى شست.
سؤال 49-در جلسه هفتگى خانمهاى محلّه ما، اين سؤال مطرح شده است:
در احكام آمده است كه اگر سگ به ظرفى زبان بزند بايد آن را خاك مال كرد، حال با وجود موادّ بهداشتى و پاك كنندهاى مثل الكل، مايعات ظرفشوئى، انواع مايعات و پودرهاى پاككننده، آيا بازهم خاك مال كردن لازم است؟
جواب:آرى لازم است.
سؤال 50-متأسّفانه شوهرم مبتلا به يكى از گناهان كبيره خطرناك، يعنى شرابخوارى است، ظرفهايى را كه با شراب نجس مىكند، چگونه پاك كنم؟
جواب:ظرفى را كه با شراب نجس شده، بايد با آب قليل سه مرتبه بشويند، و دست در آن بمالند، و مستحبّ است هفت مرتبه شسته شود.
مسأله 51-هرگاه چيزى با بول پسر يا دختر شيرخوارى كه غذاخور نشده نجس گردد، چنانچه يك مرتبه آب روى آن بريزند پاك مىشود، و در لباس و فرش و مانند آن فشار لازم نيست، ولى احتياط مستحب آن است كه دو مرتبه بريزند.
سؤال 52-من در بخش تزريقات بانوان كار مىكنم، در برخى موارد پس از تزريق آمپول، علىرغم يقين به تماسّ سوزن با خون داخل رگ، وقتى كه تزريق تمام مىشود، اثرى از خون بر روى سوزن ديده نمىشود، آيا اين سوزن پاك است، يا نجس مىباشد؟
جواب:پاك است.
سؤال 53-براى آماده كردن نان ميهمانى، كه جهت بازگشت شوهرم از مكّه مكرّمه داشتيم، تصميم گرفتم خودم در منزل آن را بپزم، بدين جهت آرد زيادى را خمير كردم، ناگهان خون دماغ شدم و قطرهاى خون به داخل خميرها افتاد، آيا راهى براى تطهير اين همه خمير نجس، كه همه آنها را مخلوط كردهام، وجود دارد؟
جواب:ظاهراً راه قابل ملاحظهاى ندارد.
4- مسائل وضو
مقدّمه:
بدون شك «وضو» داراى دو فايده روشن است:
«فايده بهداشتى» و «فايده اخلاقى و معنوى» از نظر بهداشتى شستن صورت و دستها، آن هم پنج يا لااقل سه بار در شبانه روز، اثر قابل ملاحظهاى در نظافت بدن دارد، مسح كردن بر سر و پشت پاها، كه شرط آن رسيدن آب به موها، يا پوست بدن است، سبب مىشود كه اين اعضا را نيز پاكيزه بداريم، ضمن اين كه تماسّ آب با پوست بدن، اثر خاصّى در تعادل اعصاب «سمپاتيك» و «پاراسمپاتيك» دارد.
و از نظر اخلاقى و معنوى چون با قصد قربت و براى رضاى خدا انجام مىشود، اثر تربيتى دارد؛ زيرا مفهوم كنائى وضو اين است كه: «از فرق تا قدم در راه اطاعت تو گام بر مىدارم.» در روايتى از امام هشتم (عليه السلام) اشاراتى به اين مطلب شده است.[1]
سؤال 54-من در وضو دستهايم را سه بار مىشستم، پس از ازدواج شوهرم گفت: «اين كار اشكال دارد». حال اگر شخصى در وضو، صورت و دستها را سه بار بشويد، وضو و
[1]. بر گرفته شده از تفسير نمونه، جلد چهارم، صفحه 291.
عباداتش چه حكمى دارد؟
جواب:وضو و عباداتش اشكال دارد. و لكن بايد توجّه كرد كه منظور از سه بار، يا دو بار شستن اين است كه عضو مورد نظر يك بار كاملا شسته شود، سپس بار دوم را شروع كند و كامل بشويد، و همچنين بار سوم. امّا ريختن آب بر عضوى، دو بار، يا بيشتر، تا زمانى كه از شستن كامل آن فارغ نشده اشكالى ندارد.
سؤال 55-مسح سر خانمها، كه موى سر آنها بلند است، بايد چگونه انجام شود؟
جواب:كسى كه موى سر او به اندازهاى بلند است كه اگر مثلا شانه كند به صورتش مىريزد، يا به جاهاى ديگر سر مىريزد، بايد بيخ موها را مسح كند. و بهتر است كه قبل از وضو، فرق سر را باز كند تا پس از شستن دست چپ، بين موها، يا پوست سر را براحتى مسح نمايد.
سؤال 56-وظيفه خانمهايى كه موى مصنوعى كشت كردهاند، به هنگام مسح سر چيست؟
جواب:در صورتى كه آب به پوست سر برسد مسح آنها صحيح است، در غير اين صورت حكم جبيره را دارد.
سؤال 57-طلبه حوزه علميّه خواهران يكى از شهرستانها هستم، كه در يك مدرسه موقوفه حجرهاى به ما دادهاند. گاهى از اوقات ميهمانى براى ما مىآيد، و از آب اين مدرسه براى وضو استفاده مىكند، آيا براى ميهمانان ما استفاده از آب مدرسه جهت وضو و مانند آن جايز است؟
جواب:اشكال دارد؛ مگر اين كه پذيرفتن چنان ميهمانى بر خلاف شرايط وقف نباشد.
مسأله 58-هرگاه زن در جايى وضو بگيرد كه نامحرم او را ببيند، وضوى او باطل نيست؛ هر چند گناه كرده است.
سؤال 59-مشغول وضو بودم كه ناگهان غذايم سر رفت، وضو را رها كرده، به سراغ اجاق گاز رفتم، و زير غذا را خاموش كردم، سپس وضو را ادامه دادم. آيا وضويم صحيح است؟
جواب:اين مقدار اشكالى ندارد.
سؤال 60-مدّتى بود كه دخترم با آفتابه آب مىريخت و من وضو مىگرفتم، در يكى از جلسات زنانه گفته شد: «هر كس بايد خودش وضو بگيرد، و نبايد كسى كمكش كند». آيا وضوهاى من به شكل فوق اشكال دارد؟ نمازهائى كه با چنين وضوئى خواندهام چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه آب را در دست شما مىريخته، و شما آن را به صورت يا دستها مىزدهايد وضوى شما باطل نبوده، ولى اين كار كراهت دارد.
سؤال 61-ناخنهايم بيش از حدّ معمول بلند است، آيا براى وضو اشكالى ندارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 62-در آرايشگاههاى زنانه، خطّ ابروى خانمها را ترميم مىكنند، حكم اين عمل چيست؟ آيا براى وضو و غسل اشكالى دارد؟
جواب:اگر منظور از ترميم، كاشتن مو است و آب به پوست بدن براى وضو و غسل مىرسد، اشكالى ندارد، و اگر منظور خالكوبى با رنگ است، كه زير پوست قرار مىگيرد، آن هم اشكالى ندارد.
سؤال 63-آيا جوهرِ خودكار، ماژيك، رنگ و مانند آن، مانع رسيدن آب به پوست بدن مىگردد؟ رنگى كه خانمها براى موى سر استفاده مىكنند چطور؟
جواب:اگر جرم نداشته باشد مانع نيست؛ در مورد خودكار، كه رنگ غليظترى دارد، تجربه كردهاند و به اين نتيجه رسيدهاند كه جرم ضعيفى دارد كه مانع آب نمىباشد.
سؤال 64-زنانى كه خود را براى شوهرانشان آرايش كردهاند، آيا بايد به هنگام وضو صورت و دستهاى خويش را با صابون و مانند آن بشويند، يا مىتوانند به همان شكل وضو بگيرند؟
جواب:در صورتى كه موادّ آرايشى مورد استفاده جرم زيادى، كه مانع از رسيدن آب به پوست صورت است، نداشته باشد وضو صحيح است. و شستن با صابون لازم نيست.
سؤال 65-آيا لاكى كه خانمها روى ناخن پاهايشان مىزنند، براى مسح پا اشكالى دارد؟