واجبات نماز
واجبات نماز يازده چيز است:
1- نيت 2- قيام 3- تكبيرة الاحرام يعنى گفتن الله اكبر در اول نماز 4- ركوع 5- سجود 6- قرائت 7- ذكر 8- تشهد 9- سلام 10- ترتيب 11- موالات يعنى اجزاى نماز را پى در پى بجا آوردن
22- 1- برخى از واجبات نماز ركن است يعنى اگر سهواً يا عمداً آنها را ترك كند يا اضافه كند نماز باطل است و برخى ديگر ركن نيستند يعنى اگر عمداً كم يا زياد شود، نماز را باطل مىكند و چنانچه اشتباهاً كم يا زياد شود، نماز باطل نمىشود.
22- 2- اركان نماز پنج چيز است 1- نيت 2- تكبيرة الاحرام 3- قيام در موقع گفتن تكبيرة الاحرام و قيام متصل به ركوع يعنى ايستادن پيش از ركوع 4- ركوع 5- دو سجده
نيت
22- 3- انسان بايد نماز را به نيّت قربت، يعنى براى انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد ولازم نيست نيّت را از قلب خود بگذراند يا مثلا به زبان بگويد كه چهار ركعت نماز مىخوانم قربة الى الله بلكه همين كه قصد داشته باشد كه براى خدا بخواند كفايت مىكند.
22- 4- انسان بايد فقط براى انجام امر خداوند عالم نماز بخواند، پس كسىكه ريا كند يعنى براى نشان دادن به مردم نماز بخواند، نمازش باطل است، خواه فقط براى مردم باشد، يا خدا و مردم هر دو را در نظربگيرد.
تكبيرة الاحرام
22- 5- گفتن الله اكبر در اوّل هر نماز، واجب وركن است و بايد حروف الله وحروف اكبر ودو كلمه الله و اكبر را پشت سر هم بگويد و نيز بايد اين دو كلمه به عربى صحيح گفته شود و اگر به عربى غلط بگويد، يا مثلا ترجمه آن را به فارسىبگويد، صحيح نيست.
22- 6- موقع گفتن تكبيرة الاحرام بايد بدن، آرام باشد و اگر عمداً در حالىكه بدنش حركت دارد تكبيرة الاحرام را بگويد، باطل است و اگر سهواً حركت دهد احتياط در اتمام نماز واعاده آن است.
22- 7- اگر شك كند كه تكبيرة الاحرام را گفته يا نه، چنانچه مشغول خواندن چيزى شده، به شكّ خود اعتنا نكند و اگر چيزى نخوانده، بايد تكبير را بگويد احتياطاً.
22- 8- اگر بعد از گفتن تكبيرة الاحرام شك كند كه آن را صحيح گفته يا نه، اگر وارد خواندن قرائت نشده احتياط در اتمام نماز و اعاده آن مىباشد ولى اگر مشغول خواندن قرائت شده نماز او صحيح است.
قيام (ايستادن)
22- 9- قيام در موقع گفتن تكبيرة الاحرام وقيام پيش از ركوع كه آن را قيام متصل به ركوع مىگويند ركن است، ولى قيام در موقع
خواندن حمد وسوره وقيام بعد از ركوع ركن نيست و اگر كسى آن را از روى فراموشى ترك كند، نمازش صحيح است.
22- 10- اگر ركوع را فراموش كند و بعد از حمد وسوره بنشيند ويادش بيايد كه ركوع نكرده، بايد بايستد و به ركوع رود و اگر بدون اين كه بايستد به حال خميدگى به ركوع برگردد، چون قيام متصّل بركوع را بجا نياورده، نماز او باطل است.
22- 11- اگر موقعى كه ايستاده، از روى فراموشى بدن را حركت دهد، يا به طرفى خم شود، يا به جايى تكيه كند، اشكال ندارد، ولى در قيام موقع گفتن تكبيرة الاحرام وقيام متصل به ركوع اگر از روى فراموشى هم باشد، بنابر احتياط واجب، بايد نماز را تمام كند و دوبارهبخواند.
22- 12- اگر در موقع خواندن حمد وسوره، يا خواندن تسبيحات بىاختيار به قدرى حركت كند كه از حال آرام بودن بدن خارج شود، احتياط واجب آن است كه بعد از آرام گرفتن بدن آنچه را در حال حركت خوانده، دوباره بخواند.
قرائت
22- 13- در ركعت اوّل و دوم نمازهاى واجب يوميّه، انسان بايد، اوّل حمد و بعد از آن يك سوره تمام بخواند.
22- 14- اگر وقت نماز تنگ باشد، يا انسان ناچار شود كه سوره را نخواند مثلا بترسد كه اگر سوره را بخواند دزد، يا درنده يا چيز ديگرى باو صدمه بزند نبايد سوره را بخواند.
22- 15- اگر حمد وسوره يا يكى از آنها را فراموش كند و بعد از رسيدن به ركوع بفهمد، نمازش صحيح است.
22- 16- اگر در نماز آيه سجده را بشنود، يا گوش دهد، نمازش صحيح است و بايد درحال نماز با اشاره سجده كند و بعد از نماز، سجده آن را بجاآورد.
22- 17- در نماز مستحبّى خواندن سوره لازم نيست، اگرچه آن نماز به واسطه نذر كردن واجب شده باشد، ولى در بعضى از نمازهاى مستحبّى مثل نماز وحشت كه سوره مخصوصى دارد، اگر بخواهد به دستور آن نماز رفتار كرده باشد، بايد همان سوره را بخواند.
22- 18- اگر بعد از حمد مشغول خواندن سوره قل هو الله احد يا سوره قل يا ايّها الكافرون شود، نمىتواند آن را رها كند وسوره ديگر بخواند، ولى در نماز جمعه ونماز ظهر روز جمعه اگر از روى فراموشى به جاى سوره جمعه و منافقين، يكى از اين دو سوره را بخواند، مادامى كه تجاوز از نصف نكرده، مىتواند آن را رها كند وسوره جمعه ومنافقين را بخواند.
22- 19- اگر در نماز، غير از سوره «قل هو الله احد وقل يا ايّها الكافرون»، سوره ديگر بخواند، تا تجاوز از نصف نكرده مىتواند رها كند وسوره ديگر بخواند.
22- 20- اگر در جايى كه بايد نماز را بلند بخواند، عمداً آهسته بخواند، يا در جايى كه بايد آهسته بخواند، عمداً بلند بخواند نمازش باطل است ولى اگر از روى فراموشى يا ندانستن مسأله باشد صحيح است و اگر در بين خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه كرده، لازم
نيست مقدارى را كه خوانده دوباره بخواند.
22- 21- اگر انسان كلمهاى را صحيح بداند و در نماز همانطور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده احتياط واجب آن است كه دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد مگر آنكه موجب عسر و حرج شود.
22- 22- در ركعت سوم و چهارم نماز مىتواند فقط يك حمد بخواند، يا بنابر احتياط مستحبّ سه مرتبه تسبيحات اربعه بگويد، كه سه مرتبه بگويد: «سُبْحانَ اللّهِ وَالحَمْدُ لِلّهِ وَلا إلهَ إلّا اللّهُ وَاللّهُ أكْبَر»، اگرچه يك مرتبه كافى است و مىتواند در يك ركعت حمد و در ركعت ديگر تسبيحات بگويد و بهتر آن است در هر دو ركعت تسبيحاتبخواند.
22- 23- در تنگى وقت بايد تسبيحات اربعه را يك مرتبه بگويد.
22- 24- بر مرد و زن واجب است كه در ركعت سوم وچهارم نماز، حمد يا تسبيحات را آهسته بخوانند.
22- 25- اگر در دو ركعت اوّل نماز به خيال اين كه دو ركعت آخراست تسبيحات بگويد، چنانچه پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد وسوره را بخواند و اگر در ركوع يا بعد از ركوع بفهمد، نمازش صحيحاست.
22- 26- اگر در دو ركعت آخر نماز به خيال اين كه در دو ركعت اوّل است حمد بخواند، يا در دو ركعت اوّل نماز با اين كه گمان مىكرده
در دو ركعت آخر است حمد بخواند، چه پيش از ركوع بفهمد چه بعد از آن، نمازش صحيح است.
استفتائات قرائت
سئوال 1: اگر كسى ذكر مستحبى را در نماز سهواً غلط بگويد تكرار آن واجب است يا مستحب؟
جواب: تكرار آن مستحب است
سئوال 2: خواندن بيش از يك سوره بعد از حمد در نماز واجب و مستحب چه صورت دارد؟
جواب: خواندن بيش از يك سوره در نماز واجب حرام است و اگر با دانستن مسئله آن را در نماز واجب بخواند، نماز بايد اعاده شود ولى در نمازهاى مستحب اشكال ندارد.
سئوال 3: اگر در حال قرائت بعضى از آيات را اشتباهى بخواند آيا بايد تكرار كند يا خير؟
جواب: تكرار آن واجب است بلكه احوط آن است كه مجموع آيه را تكرار كند و تكرار اصل سوره لازم نيست.
سئوال 4: شك در تعداد تسبيحات اربعه چه حكمى دارد؟
جواب: اگر در حال ايستاده و قبل از ركوع شك كند بايد تكرار كند تا عدد لازم بدست آيد.
سئوال 5: آيا دعا كردن بفارسى در قنوت و سجده نمازهاى واجب جايز است؟
جواب: در نماز واجب جايز نيست.
سئوال 6: آيا بسم الله جزو سوره است؟
جواب: بلى جزء سوره است
سئوال 7: آيا جهر و اخفات در تمام اذكار نماز لازم است يا فقط در قرائت نماز؟
جواب: رعايت جهر و اخفات فقط در قرائت حمد و سوره در ركعت اول و دوم واجب است
احكام ركوع
22- 27- در هر ركعت بعد از قرائت بايد به اندازهاى خم شود كه بتواند دست را به زانو بگذارد واين عمل را ركوع مىگويند بلكه اگر اطراف انگشتها به زانو برسد كافى است.
22- 28- احتياط آنست كه دستها را به زانوها بگذارد.
22- 29- در ركوع به احتياط واجب بايد، سه مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ» يا يك مرتبه «سُبْحانَ رَبِّيَ العَظيمِ وَبِحَمْدِهِ» بگويد و هر ذكرى كفايت نمىكند بلكه درتنگى وقت و در حال ناچارى گفتن يك سبحان الله محل اشكال است پس احتياطاً تسبيح كبير را يكبار بگويد.
22- 30- در ركوع بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد و در ذكر مستحبّ هم اگر آن را به قصد ذكرى كه براى ركوع دستور دادهاند، بگويد بنابر احتياط واجب، آرام بودن بدن لازم است.
22- 31- اگر پيش از آنكه به مقدار ركوع خم شود و بدن آرام گيرد عمداً ذكر ركوع را بگويد نمازش باطل است.
22- 32- انسان بايد بعد از سربرداشتن از ركوع كاملًا بايستد و
سپس به سجده برود و مستحب است در حال ايستاده و در حال آرامى بدن ذكر سَمِعَ الله لِمَن حَمِدَه را بگويد
احكام سجود
22- 33- نمازگزار بايد در هر ركعت از نمازهاى واجب ومستحبّ، بعد ازركوع دو سجده كند وسجده آن است كه پيشانى وكف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمين بگذارد.
22- 34- اگر پيشانى را عمداً يا سهواً به زمين نگذارد، سجده نكرده است، اگرچه جاهاى ديگر به زمين برسد ولى اگر پيشانى را به زمين بگذارد و سهواً جاهاىديگر را به زمين نرساند، يا سهواً ذكر نگويد، سجده صحيح است.
22- 35- بايد در سجده سه مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ» يا يك مرتبه «سُبْحانَ رَبِّيَ الأعْلى وَبِحَمْدِهِ» بگويد و احتياطاً مطلق ذكر كافى نيست. چنانچه در ركوع گذشت و بايد اين كلمات دنبال هم و به عربى صحيح گفته شود ومستحبّ است «سُبْحانَ رَبِّيَ الأعْلَى وَبِحَمْدِهِ» را سه يا پنج يا هفت مرتبه بگويد.
22- 36- در سجود بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد وموقع گفتن ذكر مستحبّ هم اگر آن را به قصد ذكرى كه براى سجده دستور دادهاند بگويد، آرام بودن بدن لازم است.
22- 37- اگر پيش از آن كه پيشانى به زمين برسد وبدن آرام بگيرد، عمداً ذكر سجده را بگويد يا پيش از تمام شدن ذكر، عمداً سر از سجده