نيست مقدارى را كه خوانده دوباره بخواند.
22- 21- اگر انسان كلمهاى را صحيح بداند و در نماز همانطور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده احتياط واجب آن است كه دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد مگر آنكه موجب عسر و حرج شود.
22- 22- در ركعت سوم و چهارم نماز مىتواند فقط يك حمد بخواند، يا بنابر احتياط مستحبّ سه مرتبه تسبيحات اربعه بگويد، كه سه مرتبه بگويد: «سُبْحانَ اللّهِ وَالحَمْدُ لِلّهِ وَلا إلهَ إلّا اللّهُ وَاللّهُ أكْبَر»، اگرچه يك مرتبه كافى است و مىتواند در يك ركعت حمد و در ركعت ديگر تسبيحات بگويد و بهتر آن است در هر دو ركعت تسبيحاتبخواند.
22- 23- در تنگى وقت بايد تسبيحات اربعه را يك مرتبه بگويد.
22- 24- بر مرد و زن واجب است كه در ركعت سوم وچهارم نماز، حمد يا تسبيحات را آهسته بخوانند.
22- 25- اگر در دو ركعت اوّل نماز به خيال اين كه دو ركعت آخراست تسبيحات بگويد، چنانچه پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد وسوره را بخواند و اگر در ركوع يا بعد از ركوع بفهمد، نمازش صحيحاست.
22- 26- اگر در دو ركعت آخر نماز به خيال اين كه در دو ركعت اوّل است حمد بخواند، يا در دو ركعت اوّل نماز با اين كه گمان مىكرده
در دو ركعت آخر است حمد بخواند، چه پيش از ركوع بفهمد چه بعد از آن، نمازش صحيح است.
استفتائات قرائت
سئوال 1: اگر كسى ذكر مستحبى را در نماز سهواً غلط بگويد تكرار آن واجب است يا مستحب؟
جواب: تكرار آن مستحب است
سئوال 2: خواندن بيش از يك سوره بعد از حمد در نماز واجب و مستحب چه صورت دارد؟
جواب: خواندن بيش از يك سوره در نماز واجب حرام است و اگر با دانستن مسئله آن را در نماز واجب بخواند، نماز بايد اعاده شود ولى در نمازهاى مستحب اشكال ندارد.
سئوال 3: اگر در حال قرائت بعضى از آيات را اشتباهى بخواند آيا بايد تكرار كند يا خير؟
جواب: تكرار آن واجب است بلكه احوط آن است كه مجموع آيه را تكرار كند و تكرار اصل سوره لازم نيست.
سئوال 4: شك در تعداد تسبيحات اربعه چه حكمى دارد؟
جواب: اگر در حال ايستاده و قبل از ركوع شك كند بايد تكرار كند تا عدد لازم بدست آيد.
سئوال 5: آيا دعا كردن بفارسى در قنوت و سجده نمازهاى واجب جايز است؟
جواب: در نماز واجب جايز نيست.
سئوال 6: آيا بسم الله جزو سوره است؟
جواب: بلى جزء سوره است
سئوال 7: آيا جهر و اخفات در تمام اذكار نماز لازم است يا فقط در قرائت نماز؟
جواب: رعايت جهر و اخفات فقط در قرائت حمد و سوره در ركعت اول و دوم واجب است
احكام ركوع
22- 27- در هر ركعت بعد از قرائت بايد به اندازهاى خم شود كه بتواند دست را به زانو بگذارد واين عمل را ركوع مىگويند بلكه اگر اطراف انگشتها به زانو برسد كافى است.
22- 28- احتياط آنست كه دستها را به زانوها بگذارد.
22- 29- در ركوع به احتياط واجب بايد، سه مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ» يا يك مرتبه «سُبْحانَ رَبِّيَ العَظيمِ وَبِحَمْدِهِ» بگويد و هر ذكرى كفايت نمىكند بلكه درتنگى وقت و در حال ناچارى گفتن يك سبحان الله محل اشكال است پس احتياطاً تسبيح كبير را يكبار بگويد.
22- 30- در ركوع بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد و در ذكر مستحبّ هم اگر آن را به قصد ذكرى كه براى ركوع دستور دادهاند، بگويد بنابر احتياط واجب، آرام بودن بدن لازم است.
22- 31- اگر پيش از آنكه به مقدار ركوع خم شود و بدن آرام گيرد عمداً ذكر ركوع را بگويد نمازش باطل است.
22- 32- انسان بايد بعد از سربرداشتن از ركوع كاملًا بايستد و
سپس به سجده برود و مستحب است در حال ايستاده و در حال آرامى بدن ذكر سَمِعَ الله لِمَن حَمِدَه را بگويد
احكام سجود
22- 33- نمازگزار بايد در هر ركعت از نمازهاى واجب ومستحبّ، بعد ازركوع دو سجده كند وسجده آن است كه پيشانى وكف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمين بگذارد.
22- 34- اگر پيشانى را عمداً يا سهواً به زمين نگذارد، سجده نكرده است، اگرچه جاهاى ديگر به زمين برسد ولى اگر پيشانى را به زمين بگذارد و سهواً جاهاىديگر را به زمين نرساند، يا سهواً ذكر نگويد، سجده صحيح است.
22- 35- بايد در سجده سه مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ» يا يك مرتبه «سُبْحانَ رَبِّيَ الأعْلى وَبِحَمْدِهِ» بگويد و احتياطاً مطلق ذكر كافى نيست. چنانچه در ركوع گذشت و بايد اين كلمات دنبال هم و به عربى صحيح گفته شود ومستحبّ است «سُبْحانَ رَبِّيَ الأعْلَى وَبِحَمْدِهِ» را سه يا پنج يا هفت مرتبه بگويد.
22- 36- در سجود بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد وموقع گفتن ذكر مستحبّ هم اگر آن را به قصد ذكرى كه براى سجده دستور دادهاند بگويد، آرام بودن بدن لازم است.
22- 37- اگر پيش از آن كه پيشانى به زمين برسد وبدن آرام بگيرد، عمداً ذكر سجده را بگويد يا پيش از تمام شدن ذكر، عمداً سر از سجده
بردارد، نماز باطل است.
22- 38- اگر پيش از تمام شدن ذكر سجده، سهواً پيشانى را از زمين بردارد نمىتواند دوباره به زمين بگذارد و بايد آن را يك سجده حساب كند، ولى اگر جاهاى ديگر را سهواً از زمين بردارد، بايد دو مرتبه به زمين بگذارد و ذكر را بگويد.
22- 39- بعد از تمام شدن ذكر سجده اوّل، بنشيند تا بدن آرام گيرد و دوباره به سجده رود.
22- 40- بايد بين پيشانى و آنچه بر آن سجده مىكند، چيزى نباشد پس اگر مهر به قدرى چرك باشد كه پيشانى به خود مهر نرسد، سجده باطل است ولى اگر مثلا رنگ مهر تغيير كرده باشد، اشكال ندارد.
22- 41- در سجده بايد كف دست را به زمين بگذارد ولى در حال ناچارى پشت دست هم مانعى ندارد، و اگر پشت دست ممكن نباشد، بايد مچ دست را بگذارد و چنانچه آن را هم نتواند، بايد تا آرنج هر جا را كه مىتواند، بر زمين بگذارد و اگر آن هم ممكن نيست، گذاشتن بازو كافى است.
22- 42- در سجده بنابر احتياط واجب سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمين بگذارد و اگر انگشتهاى ديگر پا، يا روى پا را به زمين بگذارد، يا به واسطه بلند بودن ناخن سر شست به زمين نرسد، نماز باطل است و كسى كه به واسطه ندانستن مسأله نمازهاى خود را اينطور خوانده، بايد دوباره بخواند.
22- 43- اگر پيشانى بىاختيار از جاى سجده بلند شود، چنانچه ممكن باشد بايد نگذارد دوباره به جاى سجده برسد، واين يك سجده
حساب مىشود، چه ذكر سجده را گفته باشد يا نه و اگر نتواند سر را نگهدارد وبىاختيار دوباره به جاى سجده برسد، روى هم يك سجده حساب مىشود و اگر ذكر نگفته باشد، بايد بگويد.
22- 44- اگر روى تشك پر يا چيز ديگرى كه بدن روى آن آرام نمىگيرد سجده كند، باطل است.
22- 45- در ركعت اوّل وركعت سومى كه تشهّد ندارد، مثل ركعت سوم نماز ظهر وعصر وعشا بنابر احتياط واجب، بايد بعد از سجده دوم قدرى بىحركت بنشيند و بعد برخيزد.
چيزهايى كه سجده بر آنها صحيح است
22- 46- بايد بر زمين و چيزهاى غير خوراكى كه از زمين مىرويند مانند چوب و برگ درخت، سجده كرد و سجده بر چيزهاى خوراكى و پوشاكى و معدنى صحيح نيست.
22- 47- سجده بر چيزهائى كه از زمين مىرويد وخوراك حيوان است مثل علف وكاه صحيح است.
22- 48- سجده بر سنگ آهك وسنگ گچ صحيح است و همچنين به گچ وآهك پخته وآجر وكوزه گلى ومانند آن سجده كردن اشكال ندارد گرچه احتياط آنست كه در حال اختيار به آنها سجده نكنند.
22- 49- اگر كاغذى را از چيزى كه سجده بر آن صحيح است مثلا از كاه ساخته باشند مىشود بر آن سجده كرد، بلكه سجده بر كاغذى كه از پنبه ومانند آن ساخته شده نيز جائز است مگر انسان يقين پيدا كند كه از چيزهايى درست شده كه سجده بر آن صحيح نيست.
22- 50- براى سجده بهتر از هر چيز تربت حضرت سيّد الشهداء7مىباشد، بعد از آن خاك، و بعد از آن سنگ و بعد از سنگ، گياه است.
22- 51- اگر در سجده اوّل، مهر به پيشانى بچسبد واجب است آن را جدا كند و اگر بدون اين كه مهر را بردارد، دوباره به سجده رود، احتياط واجب آن است كه نماز را اعاده نمايد.
22- 52- اگر بعد از سجده بفهمد پيشانى را روى چيزى گذاشته كه سجده بر آن باطل است، اشكال ندارد گرچه احتياط آنست كه بعد از نماز، نماز را اعاده نمايد.
22- 53- سجده كردن براى غير خداوند متعال حرام مىباشد وبعضى از مردم عوام كه مقابل امامان:پيشانى را به زمين مىگذارند، اگر براى شكر خداوند متعال باشد، اشكال ندارد وگرنه حرام است.
سجده واجب قرآن
22- 54- در هريك از چهار سوره نجم و علق و فصّلت و سجده يك آيه سجده است، كه اگر انسان بخواند يا بشنود، بعد از تمام شدن آن آيه، بايد فوراً سجده كند و اگر فراموش كرد، هر وقت يادش آمد بايد سجده نمايد.
22- 55- اگر انسان موقعى كه آيه سجده را مىخواند، از ديگرى هم بشنود بنابر احتياط واجب بايد دو سجده نمايد.
22- 56- در سجده واجب قرآن، بايد جاى انسان غصبى نباشد وبنابر احتياط واجب جاى پيشانى او از جاى زانوها وسر
انگشتانشبيش از چهار انگشت بسته بلندتر نباشد، ولى لازم نيست باوضو يا غسل ورو به قبله باشد و عورت خود را بپوشاند وبدن وجاىپيشانى او پاك باشد و نيز چيزهائى كه در لباس نمازگزار شرطمىباشد، در لباس او شرط نيست امّا اگر لباس او غصبى است، چنانچه سجده كردن، تصرّف در آن لباس باشد، سجده باطلاست.
22- 57- هرگاه در سجده واجب قرآن پيشانى را به قصد سجده بر زمين بگذارد، اگرچه ذكر نگويد كافى است وگفتن ذكر، مستحبّ است و بهتر است بگويد:
«لا إلهَ إلا اللّهُ حَقَّاً حَقّا، لا إلهَ إلّا اللّهُ ايماناً وَتَصْدِيقاً، لا إلهَ إلّا اللّهُ عُبودِيَّةً وَرِقّاً، سَجَدتُ لَكَ يا رَبِّ تَعَبُّداً وَرِقّاً لا مُسْتَنْكِفَاً وَلا مُسْتَكْبِراً، بَلْ أنَا عَبْد ذَليل ضَعيف خائِف مُسْتَجير».
استفتائات ركوع و سجود
سئوال 1: اگر كسى در ركوع بجاى سبحان ربى العظيم وبحمده، سبحان ربى الاعلى وبحمده بگويد نمازش چه حكمى دارد؟
جواب: اگر در حال ركوع متوجه اشتباه خود شد بايد ذكر را بطور صحيح بخواند و اگر بعد از ركوع متوجه شد نمازش صحيح است و مستحب است بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد
سئوال 2: آيا در حال سجده اگر غير از انگشت بزرگ بقيه انگشتها هم به زمين برسد اشكال ندارد؟
جواب: لازم است در سجده تكيهگاه او به انگشت بزرگ باشد
سئوال 3: اگر هنگام سجده دو مرتبه سر به مهر بخورد چه