دو سجده سهو بر او واجب شود، بايد اوّل نماز احتياط را بجا آورد.
سجده سهو
22- 99- براى پنج چيز بعد از سلام نماز، انسان بايد دو سجده سهو به دستورى كه بعداً گفته مىشود بجا آورد:
اوّل آن كه در بين نماز، سهواً حرف بزند.
دوم جايى كه نبايد نماز را سلام دهد، مثلا در ركعت اوّل سهواً سلامبدهد.
سوم آن كه يك سجده را فراموش كند.
چهارم آن كه تشهّد را فراموش كند.
پنجم آن كه در نماز چهار ركعتى بعد از سجده دوم شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت و نيز اگر در جايى كه بايد بايستد مثلا موقع خواندن حمد وسوره اشتباهاً بنشيند يا در جايى كه بايد بنشيند مثلا موقع خواندن تشهّد اشتباهاً بايستد، كه بنابر احتياط واجب، بايد دو سجده سهو بجا آورد، بلكه براى هر چيزى از افعال كه در نماز اشتباهاً كم يا زياد كند، احتياط واجب آن استكه دو سجدهسهو بنمايد واحكام اين چند صورت در مسائل آينده گفته مىشود.
22- 100- اگر انسان اشتباهاً يا بخيال اين كه نمازش تمام شده حرف بزند، بايد دو سجده سهو بجا آورد.
22- 101- براى حرفى كه از آه كشيدن وسرفه پيدا مىشود، سجده سهو واجب نيست، ولى اگر مثلا سهواً آخ يا آه بگويد، بايد سجده سهونمايد.
22- 102- اگر سهواً تسبيحات اربعه را نگويد يا بيشتر از سه مرتبه بگويد، احتياط واجب آن است كه بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.
22- 103- اگر در جايى كه نبايد سلام دهد اشتباهاً هر سه سلام رابگويد، دو سجده سهو كافى است، لكن احتياط مستحبّ تكرار سجده است به تكرار سلام.
22- 104- اگر سجده سهو را بعد از نماز عمداً بجا نياورد، معصيت كرده وواجب است هرچه زودتر آن را انجام دهد و چنانچه سهواً بجا نياورد، هر وقت يادش آمد بايد فوراً انجام دهد ولازم نيست نماز را دوباره بخواند.
22- 105- اگر بداند يكى از دو سجده سهو را بجا نياورده، بايد دو سجده سهو بجا آورد و اگر بداند سهواً سه سجده كرده بايد دو سجده سهو را اعاده نمايد.
دستور سجده سهو
22- 106- دستور سجده سهو اين است كه بعد از سلام نماز فوراً نيّت سجده سهو كند و بنابر احتياط واجب پيشانى را به چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد و بگويد: «بِسْمِ اللّهِ وَبِاللّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ أيُّها النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُه»، بعد بايد بنشيند و دوباره به سجده رود و ذكرى كه گفتهشد، بگويد و بنشيند و بعد از خواندن تشهّد، سلام دهد.
قضاى سجود و تشهّد فراموش شده
22- 107- سجده وتشهّد را كه انسان فراموش كرده و بعد از نماز قضاى آن را بجا مىآورد، بايد تمام شرائط نماز مانند پاك بودن بدن
ولباس ورو به قبله بودن وشرطهاى ديگر را داشته باشد.
22- 108- اگر بين سلام نماز وقضاى سجده يا تشهّد كارى كند كه براى آن سجده سهو واجب مىشود، مثل آن كه سهواً حرف بزند، بنابر احتياط واجب بايد سجده يا تشهّد را قضا كند وغير از سجده سهوى كه براى قضاى سجده يا تشهّد لازم است، بنابر احتياط واجب دو سجده سهو ديگر بنمايد.
22- 109- اگر نداند كه سجده را فراموش كرده يا تشهّد را، بايد هر دو را قضا نمايد و هركدام را اوّل بجا آورد اشكال ندارد در صورتى كه تقدّم را در فرض فوق نداند.
22- 110- كسى كه بايد سجده يا تشهّد را قضا نمايد، اگر براى كار ديگرى هم سجده سهو بر او واجب شود، بايد بعد از نماز، سجده يا تشهّد را قضا نمايد، بعد سجده سهو را بجا آورد.
استفتائات شكيات و نماز احتياط
سئوال 1: اخيراً مهرى براى نماز درست كردهاند كه عدد ركعات را مشخص مىكند آيا براى اثبات عدد ركعات شرعاً حجيّت دارد؟
جواب: اگر اطمينان حاصل كند حجيّت دارد
سئوال 2: كسى كه مشغول نماز عشاء است و در بين نماز، شك مىكند كه نماز مغرب را خوانده يا نه تكليف او چيست؟
جواب: اگر به ركوع ركعت چهارم نرسيده و در وقت مشترك نماز است، نيّتش را عدول دهد به نماز مغرب و اگر در وقت مختص نماز عشاء شك كند بنا بگذارد بر اينكه نماز مغرب را بجا آورده است.
سئوال 3: اگر انسان در نماز چهار ركعتى يكى از شكهاى صحيح برايش پيش آيد ولى بعد از نماز نمىداند كدام بوده است وظيفه اوچيست؟
جواب: يك ركعت نماز احتياط ايستاده و همچنين دو ركعت نماز احتياط ايستاده و دو سجده سهو بقصد مافى الذمّه انجام دهد
كم و زياد كردن اجزاء و شرايط نماز
22- 112- اگر در بين نماز بفهمد وضو يا غسلش باطل بوده، يا بدون وضو يا غسل مشغول نماز شده، بايد نماز را به هم بزند و دوباره باوضو يا غسل بخواند و اگر بعد از نماز بفهمد، بايد دوباره نماز را با وضو يا غسل بجا آورد و اگر وقت گذشته، قضا نمايد.
22- 113- اگر پيش از گفتن السلام علينا والسلام عليكم يادش بيايد كه دو سجده ركعت آخر را بجا نياورده، بايد دو سجده را بجا آورد ودوباره تشهّد بخواند ونماز را سلام دهد وواجب است دو سجده سهو براى زيادتى تشهّد بجا آورد.
نماز مسافر
مسافر بايد نماز ظهر و عصر و عشاء را با هشت شرط شكسته بجا
آورد يعنى دو ركعتى بخواند
شرط اول: آنكه سفر او كمتر از هشت فرسخ شرعى (هر فرسخ 5/ 5 كيلومتر است) نباشد
22- 114- اگر محلّى دو راه داشته باشد، يك راه آن كمتر از هشت فرسخ و راه ديگر آن هشت فرسخ يا بيشتر باشد، چنانچه انسان از راهى كه هشت فرسخ است به آنجا برود، بايد نماز را شكسته بخواند و اگر از راهى كه هشت فرسخ نيست برود، بايد تمام بخواند.
شرط دوم: آنكه از اول مسافرت قصد هشت فرسخ را داشته باشد
22- 115- كسى كه قصد هشت فرسخ دارد، اگرچه در هر روز مقدار كمى راه برود، وقتى به جايى برسد كه ديوار شهر را نبيند و اذان آن را نشنود، بايد نماز را شكسته بخواند ولى اگر در هر روز مقدار خيلى كمى راه برود كه نگويند مسافر است بايد نمازش را تمام بخواند.
شرط سوم: آنكه در بين راه از قصد خود برنگردد
22- 116- اگر بعد از رسيدن به چهار فرسخ از مسافرت منصرف شود وتصميم داشته باشد كه همان روز يا شب آن برگردد، بايد نماز را شكسته بخواند و همچنين اگر در همان روز يا همان شب برنگردد وبخواهد كمتر از ده روز در آنجا بماند، نمازش را شكسته بخواند.
شرط چهارم: آنكه پيش از هشت فرسخ از وطن خود يا جايى كه قصد ماندن ده روز در آنجا را كرده، نگذرد.
22- 117- كسى كه نمىداند پيش از رسيدن به هشت فرسخ از وطنش مىگذرد يا نه، يا ده روز در جايى مىماند يا نه، بايد نماز را تمامبخواند.
شرط پنجم: آنكه براى كار حرام همانند دزدى سفر نكند
22- 118- سفرى كه اسباب اذيّت پدر ومادر باشد حرام است وانسان بايد در آن سفر نماز را تمام بخواند وروزه هم بگيرد.
22- 119- كسى كه سفر او حرام نيست وبراى كار حرام هم سفر نمىكند، اگرچه در سفر معصيتى انجام دهد، مثلا غيبت كند يا شراب بخورد بايد نماز را شكسته بخواند.
22- 120- اگر به قصد تفريح وگردش مسافرت كند، حرام نيست و بايد نماز را شكسته بخواند.
22- 121- اگر براى لهو و خوشگذرانى به شكار رود، نمازش تمام است و چنانچه براى تهيّه معاش شكار رود، نمازش شكسته است و اگر براى كسب وزياد كردن مال برود، احتياط واجب آن است كه نماز را هم شكسته وهم تمام بخواند، ولى نبايد روزه بگيرد گرچه در روزه هم اگر احتياط كند بسيار خوب است.
22- 122- كسى كه براى معصيت سفر كرده، موقعى كه از سفر برمىگردد، در حين بازگشت بايد نماز را شكسته بخواند خواه توبه كرده باشد يا توبه نكرده باشد مگر اين كه در برگشتن هم قصد معصيت كند يا برگشتن آن هم جزو سفر قبلى حساب شود.
22- 123- كسى كه براى معصيت سفر نكرده، اگر در بين راه قصد كند كه بقيّه راه را براى معصيت برود، بايد نماز را تمام بخواند ولى نمازهايى را كه شكسته خوانده صحيح است.
شرط ششم: آن كه از صحرانشينان و عشاير نباشد
شرط هفتم: آنكه شغل او مسافرت نباشد پس راننده و ناخدا بايد
نماز را تمام بخوانند
شرط هشتم: آنكه بحد ترخّص برسد يعنى از وطن يا جايى كه قصد ده روز در آنجا را كرده بقدرى دور شود كه ديوار شهر را نبيند و صداى اذان آن را نشنود.
وطن و احكام آن
22- 124- جايى را كه انسان براى اقامت و زندگى خود اختيار كرده وطن اوست چه در آنجا بدنيا آمده ووطن پدر ومادرش باشد ياخودش آنجا را براىزندگى اختيار كرده باشد.
22- 125- اگر قصد دارد در جايى كه وطن اصليش نيست مدّتى بماند و بعد به جاى ديگر رود آنجا وطن او حساب نمىشود ولى اگر قصد دارد كه بيش از دو سال در آنجا بماند حكم وطن را دارد.
22- 126- جايى را كه انسان محلّ زندگى خود قرار داده و مثل كسى كه آنجا وطن اوست، در آنجا زندگى مىكند بطورى كه اگر مسافرتى براى او پيش آيد، دوباره به همانجا برميگردد، اگرچه قصد نداشته باشد كه هميشه در آنجا بماند، احكام وطن بر او مترتّب مىشود.
22- 127- كسى كه در دو محلّ زندگى مىكند، مثلا شش ماه در شهرى و شش ماه در شهر ديگر مىماند، هر دو وطن اوست و نيز اگر بيشتر از دو محلّ را براى زندگى خود اختيار كرده باشد، همه آنها وطن او حساب مىشود.
22- 128- احكام وطن بر جايى كه صرف نظر از آن كرده است جارى نيست چه در آنجا ملك داشته باشد يا نه، وچه در آنجا شش ماه
مانده باشديانه.
احكام قصد ده روز ماندن
22- 129- مسافرى كه قصد دارد ده روز پشت سر هم در جايى بماند، يا مىداند كه بدون اختيار ده روز در جايى مىماند در آن محلّ بايد نماز را تمام بخواند.
22- 130- مسافرى كه مىخواهد ده روز در جايى بماند، لازم نيست قصد ماندن شب اوّل يا شب يازدهم را داشته باشد وهمين كه قصد كند از اوّل آفتاب روز اوّل تا غروب روز دهم بماند بايد نماز را تمام بخواند و نيز اگر مقصودش اين باشد كه از ظهر روز اوّل تا ظهر روز يازدهم بماند واجب آن است كه نماز را تمام بخواند
22- 131- مسافرى كه بخواهد ده روز در محلّى بماند، اگر از اوّل قصد داشته باشد كه در بين ده روز باطراف آنجا برود، چنانچه جايى كه مىخواهد برود به قدرى دور باشد كه از آنجا صداى اذان آن محلّ را نشنود، بايد در تمام ده روز نماز را شكسته بخواند اگرچه بخواهد همان روزى كه مىرود برگردد و احتياط مستحبّ آن است كه نماز را هم تمام و هم شكسته بخواند و اگر به اين مقدار دور نباشد بايد نماز را تمامبخواند.
22- 132- مسافرى كه تصميم ندارد ده روز در جايى بماند مثلا قصدش اين است كه اگر رفيقش بيايد، يا منزل خوبى پيدا كند، ده روز بماند بايد نماز را شكسته بخواند.
22- 133- اگر مسافر قصد كند ده روز در جايى بماند، چنانچه پيش