بايد در سفر روزهبگيرد.
23- 59- مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد، ولى اگر براى فرار از روزه باشد، مكروه است.
23- 60- اگر نذر كند روزه بگيرد وروز آن را معيّن نكند، نمىتواند آن را در سفر بجا آورد ولى چنانچه نذر كند كه روز معيّنى را در سفر روزه بگيرد، بايد آن را در سفر بجا آورد و نيز اگر نذر كند روز معيّنى را چه مسافر باشد يا نباشد، روزه بگيرد، بايد آن روز را اگرچه مسافر باشد، روزه بگيرد.
23- 61- مسافر مىتواند براى خواستن حاجت سه روز در مدينه طيّبه روزه مستحبّى بگيرد و بنابر احتياط بايد سه روز، چهار شنبه وپنج شنبه وجمعه باشد.
23- 62- كسى كه نمىداند روزه مسافر باطل است، اگر در سفر روزه بگيرد و در بين روز مسأله را بفهمد، روزهاش باطل مىشود و اگر تا مغرب نفهمد، روزهاش صحيح است.
23- 63- اگر فراموش كند كه مسافر است، يا فراموش كند كه روزه مسافر باطل مىباشد و در سفر روزه بگيرد، روزه او باطل است.
23- 64- اگر روزه دار بعد از ظهر مسافرت نمايد، بايد روزه خود را تمام كند و اگر پيش از ظهر مسافرت كند، وقتى به حدّ ترخّص برسد، بايد روزه خود را باطل كند و اگر پيش از آن روزه را باطل كند، كفّاره بر او واجب است وامّا اگر قبل از ظهر از شهر خود حركت كند ولكن بعد از ظهر به حدّ ترخّص برسد روزه او صحيح است ولى اگر قبل از ظهر به حدّ ترخّص برسد لكن بعد از ظهر وارد شهر خود بشود در اين
صورت بنابر احتياط واجب قضا هم دارد.
23- 65- اگر مسافر پيش از ظهر به وطنش برسد، يا به جايى برسد كه مىخواهد ده روز در آنجا بماند، چنانچه كارى كه روزه را باطل مىكند انجام نداده، بايد آن روز را روزه بگيرد و اگر انجام داده، روزه آن روز بر او واجب نيست.
23- 66- اگر مسافر بعد از ظهر به وطنش برسد، يا به جايى برسد كه مىخواهد ده روز در آنجا بماند، نبايد آن روز را روزه بگيرد.
استفتائات كفاره و قضاى روزه
سئوال 1: شخص جنب در ماه رمضان وقتى سر و گردن خود را مىشويد اذان صبح مىشود آيا روزه او صحيح است؟
جواب: در صورتى كه عمداً غسل را تأخير نينداخته و مقصّر نبوده، روزه او صحيح است و در صورت تقصير، فقط بايد روزه را قضا كند.
سئوال 2: اگر كسى در ماه رمضان به صحنه تهييج كننده يا نامحرم نگاه كند و جنب شود آيا روزه او باطل است و كفاره هم دارد يا خير؟
جواب: اگر اطمينان داشته كه منى از او خارج نمىشود ولى اتفاقاً بيرون بيايد به احتياط مستحب روزه را قضا كند ولى اگر اطمينان ندارد و به نامحرم يا صحنه تهييج كننده نگاه كند و منى از او خارج شود روزه را قضا كند و كفاره هم بدهد
خمس
24- 1- در هفت چيز خمس واجب مىشود:
اوّل: منفعت كسب؛
دوم: معدن؛
سوم: گنج؛
چهارم: مال حلال مخلوط به حرام؛
پنجم: جواهرى كه به واسطه غوّاصى يعنى فرو رفتن در دريا به دست مىآيد؛
ششم: غنيمت جنگ؛
هفتم: زمينى كه كافر ذمّى از مسلمان بخرد
منفعت كسب و كار
24- 2- هرگاه انسان از راه تجارت يا صنعت يا زراعت يا كسبهاى ديگر، مالى را بدست آورد چنانچه از مخارج سال خود و يا عيالش بيشتر بيايد بايد
24- 3- اگر از غير كسب، مالى به دست آورد مثلا چيزى به او ببخشند و از مخارج سالش بيشتر بيايد واجب است خمس آن را بدهد.
24- 4- مالى كه به او ارث مىرسد خمس ندارد مگر در چند حالت:
1- بداند كه آن فردى كه از او مال را به ارث برده خمس مال را نداده است كه اول بايد خمس مال را بدهد و سپس در آن تصرّف كند
2- از آن مال بعنوان سرمايه استفاده كند و سودى بدست آورد كه آن سود اگر از سال او زياد بيايد خمس دارد
3- صاحب آن مال خمس آن را داده است ولى مال زمانى كه به او ارث مىرسد افزايش قيمت پيدا كند كه در اين صورت افزايش قيمت آن خمس دارد
4- مال از جايى به او ارث برسد كه انتظار آن را نمىكشيد مثلًا از پسرخاله يا پسرعمو مالى به او ارث برسد
24- 5- انسان مىتواند در بين سال هر وقت منفعتى به دستش آمد خمس آن را بدهد بعد از اين كه اطمينان پيدا كند كه از مصارف سالش زياد مىآيد و جائز است دادن خمس را تا آخر سال تأخير بيندازد، و اگر براى دادن خمس، سال شمسى قرار دهد با مصالحه با حاكم شرع يا وكيل او مانعى ندارد.
24- 6- آنچه از منافع كسب در بين سال به مصرف خوراك و پوشاك و اثاثيه وخريد منزل و عروسى وجهيزيّه دختر وزيارت ومانند اينها مىرسد، در صورتى كه از شأن او زياد نباشد وزياده روى هم نكرده باشد، خمس ندارد.
24- 7- اگر در اوّل سال براى مخارج خود قرض كند و پيش از تمام شدن سال منفعتى ببرد، مىتواند مقدار قرض خود را از آن منفعت كسرنمايد.
مال حلال مخلوط به حرام
24- 8- اگر مال حلال با مال حرام به طورى مخلوط شود كه انسان نتواند آنها را از يكديگر تشخيص دهد وصاحب مال حرام ومقدار آن، هيچكدام معلوم نباشد، بايد خمس تمام مال را بدهد، و بقيه مال، حلالمىشود.
مصرف خمس
24- 9- خمس را بايد دو قسمت كنند: يك قسمت آن سهم سادات است و بايد به سيّد فقير، يا سيّد يتيم، يا به سيّدى كه در سفر درمانده بدهند ونصف ديگر آن سهم امام7است كه در اين زمان بايد به مجتهد جامع الشرائط بدهند، يا به مصرفى كه او اجازه مىدهدبرسانند
24- 10- سيّد يتيمى كه به او خمس مىدهند، بايد فقير باشد ولى به سيّدى كه در سفر درمانده شده، اگر در وطنش فقير هم نباشد، مىشود خمس داد.
24- 11- به سيّدى كه عادل نيست مىشود خمس داد ولى به سيّدى كه دوازده امامى نيست، نبايد خمس بدهند.
24- 12- اگر كسى بگويد سيّدم نمىشود به او خمس داد، مگر آن كه دو نفر عادل سيّد بودن او را تصديق كنند، يا در بين مردم به طورى معروف باشد كه انسان يقين كند سيّد است.
استفتائات خمس
سئوال 1: آيا خمس از ضروريات دين است يا مذهب و منكر خمس چه حكمى دارد؟
جواب: خمس از ضروريات دين است و منكر آن مرتدّ و حكم كافر را دارد
سئوال 2: آيا پولى را كه جوانان براى ازدواج يا خريد مسكن پسانداز مىكنند يا براى ثبت نام حج در بانك مىگذارند خمس دارد؟
جواب: بايد خمس آن را بدهند
سئوال 3: فرزندى با پدر زندگى مىكند و حدود هفتصد هزار تومان پول دارد كه از راه هديه و كار بدست آورده است آيا خمس دارد ياخير؟
جواب: در فرض مذكور تمام پسانداز خمس دارد
سئوال 4: فرزندى كه تحت تكفّل والدين (پدر و مادر) خود است تكليف خمس او چگونه است؟
جواب: اگر درآمدى دارد بايد براى خود زمانى را به عنوان سر سال خمسى معين كند و تمام درآمد حاصله را در سر سال خمسى تخميس كند يعنى
سئوال 5: آيا هبه، هديه و عيدى خمس دارد؟
جواب: بنظر ما اگر صرف در هزينه زندگى شود خمس ندارد و اگر كنار بگذارد و سال به آن بگذرد بايد خمس آن را بپردازد.
سئوال 6: آيا وام بانكى خمس دارد؟
جواب: اگر صرف در هزينه زندگى نشود و كنار گذاشته شود خمس دارد
زكاة
25- 1- زكاة به نه چيز تعلّق مىگيرد
1- گندم 6- نقره
2- جو 7- گاو
3- خرما 8- گوسفند
4- كشمش 9- شتر
5- طلا
25- 2- زكاة اين 9 چيز در صورتى واجب مىشود كه به حدّ نصاب برسد و نصاب هريك از آنها در رساله عمليّه نوشته شده است.
25- 3- مستحقين زكاة هشت دسته هستند كه در كتاب رساله نوشته شده است
زكاة فطره
25- 4- كسى كه موقع غروب شب عيد فطر بالغ وعاقل وهوشيار است و فقير وبنده كس ديگر نيست، بايد براى خودش وكسانى كه نان خور او هستند، هر نفرى يك صاع كه تقريباً سه كيلو است گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرّت ومانند اينها را به مستحقّ بدهد و اگر
پول يكى از اينها را هم بدهد كافى است.
25- 5- كسى كه مخارج خود وعيالاتش را ندارد و كسى را هم ندارد كه بتواند مخارج سال خود و عيالاتش را بگذراند فقير است و دادن زكاة فطره بر او واجب نيست.
25- 6- مستحقين زكات فطره همان 8 دسته مستحقين زكات هستند كه در رسالههاى عمليه بيان شده است.