مال حلال مخلوط به حرام
24- 8- اگر مال حلال با مال حرام به طورى مخلوط شود كه انسان نتواند آنها را از يكديگر تشخيص دهد وصاحب مال حرام ومقدار آن، هيچكدام معلوم نباشد، بايد خمس تمام مال را بدهد، و بقيه مال، حلالمىشود.
مصرف خمس
24- 9- خمس را بايد دو قسمت كنند: يك قسمت آن سهم سادات است و بايد به سيّد فقير، يا سيّد يتيم، يا به سيّدى كه در سفر درمانده بدهند ونصف ديگر آن سهم امام7است كه در اين زمان بايد به مجتهد جامع الشرائط بدهند، يا به مصرفى كه او اجازه مىدهدبرسانند
24- 10- سيّد يتيمى كه به او خمس مىدهند، بايد فقير باشد ولى به سيّدى كه در سفر درمانده شده، اگر در وطنش فقير هم نباشد، مىشود خمس داد.
24- 11- به سيّدى كه عادل نيست مىشود خمس داد ولى به سيّدى كه دوازده امامى نيست، نبايد خمس بدهند.
24- 12- اگر كسى بگويد سيّدم نمىشود به او خمس داد، مگر آن كه دو نفر عادل سيّد بودن او را تصديق كنند، يا در بين مردم به طورى معروف باشد كه انسان يقين كند سيّد است.
استفتائات خمس
سئوال 1: آيا خمس از ضروريات دين است يا مذهب و منكر خمس چه حكمى دارد؟
جواب: خمس از ضروريات دين است و منكر آن مرتدّ و حكم كافر را دارد
سئوال 2: آيا پولى را كه جوانان براى ازدواج يا خريد مسكن پسانداز مىكنند يا براى ثبت نام حج در بانك مىگذارند خمس دارد؟
جواب: بايد خمس آن را بدهند
سئوال 3: فرزندى با پدر زندگى مىكند و حدود هفتصد هزار تومان پول دارد كه از راه هديه و كار بدست آورده است آيا خمس دارد ياخير؟
جواب: در فرض مذكور تمام پسانداز خمس دارد
سئوال 4: فرزندى كه تحت تكفّل والدين (پدر و مادر) خود است تكليف خمس او چگونه است؟
جواب: اگر درآمدى دارد بايد براى خود زمانى را به عنوان سر سال خمسى معين كند و تمام درآمد حاصله را در سر سال خمسى تخميس كند يعنى
سئوال 5: آيا هبه، هديه و عيدى خمس دارد؟
جواب: بنظر ما اگر صرف در هزينه زندگى شود خمس ندارد و اگر كنار بگذارد و سال به آن بگذرد بايد خمس آن را بپردازد.
سئوال 6: آيا وام بانكى خمس دارد؟
جواب: اگر صرف در هزينه زندگى نشود و كنار گذاشته شود خمس دارد
زكاة
25- 1- زكاة به نه چيز تعلّق مىگيرد
1- گندم 6- نقره
2- جو 7- گاو
3- خرما 8- گوسفند
4- كشمش 9- شتر
5- طلا
25- 2- زكاة اين 9 چيز در صورتى واجب مىشود كه به حدّ نصاب برسد و نصاب هريك از آنها در رساله عمليّه نوشته شده است.
25- 3- مستحقين زكاة هشت دسته هستند كه در كتاب رساله نوشته شده است
زكاة فطره
25- 4- كسى كه موقع غروب شب عيد فطر بالغ وعاقل وهوشيار است و فقير وبنده كس ديگر نيست، بايد براى خودش وكسانى كه نان خور او هستند، هر نفرى يك صاع كه تقريباً سه كيلو است گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرّت ومانند اينها را به مستحقّ بدهد و اگر
پول يكى از اينها را هم بدهد كافى است.
25- 5- كسى كه مخارج خود وعيالاتش را ندارد و كسى را هم ندارد كه بتواند مخارج سال خود و عيالاتش را بگذراند فقير است و دادن زكاة فطره بر او واجب نيست.
25- 6- مستحقين زكات فطره همان 8 دسته مستحقين زكات هستند كه در رسالههاى عمليه بيان شده است.
حج
26- 1- حج از واجباتى است كه در طول عمر يك بار بر هر انسان مستطيع، واجب مىشود و آن به معناى زيارت خانه خدا است
26- 2- استطاعت يعنى توان بجا آوردن حج خانه خدا كه به چند چيز است
1- استطاعت بدنى يعنى سلامت مزاج داشته باشد
2- استطاعت مالى يعنى توشه راه و مركب سوارى يا مالى كه بتواند آنها را تهيه كند، داشته باشد
3- استطاعت طريقى يعنى راه بسته نباشد و يا مانع ديگرى وجود نداشته باشد
4- استطاعت زمانى يعنى زمان براى انجام مناسك حج وجود داشتهباشد
26- 3- يكى از شرايط استطاعت مالى اين است كه انسان بعد از رجوع از حج، مخارج خود و يا فرزندان و عيال خود را داشته باشد و محتاج ديگران نباشد كه آن را رجوع به كفايت گويند
26- 4- حج از واجباتى است كه احكام زيادى دارد و لذا علما كتاب مستقلى در باب احكام حج نوشتهاند كه بنام مناسك حج معروف است و براى اطلاع از احكام حج بايد به آن مراجعه شود.
خريد و فروش
27- 1- معاملات حرام شش چيز است
1- خريد و فروش عين نجس مثل بول و غائط
2- خريد و فروش مال غصبى
3- خريد و فروش چيزى كه مال نيست مثل حيوان درنده در صورتى كه منفعت عقلائى نداشته باشد
4- معامله چيزى كه منفعت غالب آن فقط در راه حرام است مثل اسباب قمار
5- معاملهاى كه در آن ربا باشد
6- فروش جنسى كه با ديگرى مخلوط باشد در صورتى كه آن جنس مخلوط، معلوم نباشد و فروشنده هم به خريدار چيزى نگويد كه اين را غشّ گويند
27- 2- فروختن چيز پاكى كه نجس شده وآب كشيدن آن ممكن است اشكال ندارد، ولى اگر مشترى آن چيز را براى كارى بخواهد كه شرط آن پاك بودن است مثل لباس كه مىخواهد با آن نماز بخواند، احتياط واجب آن است كه فروشنده نجس بودن آن را به او بگويد.
27- 3- خريد وفروش دواهاى متنجّس حرام است اگر
منفعتشان در خوردن وآشاميدن منحصر باشد ولى اگر بشود استفادههاى ديگر كرد از آنها مثل سوزانيدن يا ماليدن به بدن مانعى ندارد و همچنين اگر پول را براى ظرف آن يا براى زحمت دوا فروش بدهند اشكال ندارد.
27- 4- خريد وفروش مسكرات، حرام ومعامله آنها باطل است.
27- 5- خريد و فروش آلات لهو مثل تار وساز حتّى سازهاى كوچك حرام است.
27- 6- اگر چيزى كه مىشود استفاده حلال از آن ببرند به قصد اين بفروشد كه آن را در حرام مصرف كنند مثلا انگور را به اين قصد بفروشد كه از آن شراب تهيّه نمايد، معامله آن حرام وباطل است.
27- 7- خريد و فروش مجسّمه مكروه است به كراهت شديد، ولى خريد و فروش صابونى كه روى آن مجسمه دارد، اگر مقصود معامله صابون باشد كراهتى ندارد.
27- 8- خريد و فروش انواع مختلف و شرائط متعددى دارد كه براى اطلاع از آنها بايد به كتاب رساله مراجعه شود
استفتائات خريد و فروش
سئوال 1: خريد و فروش موادّ مخدّر، دخانيات و تهيه و توزيع آنها چه حكمى دارد؟
جواب: خريد و فروش و تهيه و توزيع مواد مخدّر از قبيل هروئين و كوكائين جايز نيست ولى خريد و فروش دخانيات اشكال ندارد.
سئوال 2: خريد و فروش كتب ضالّه و غير اسلامى چه
حكمىدارد؟
جواب: خريد و فروش كتب ضالّه كه داراى مطالب باطل و گمراه كننده است جايز نيست مگر اينكه فردى از لحاظ علمى و دينى داراى اطلاعات كافى است بطوريكه از مطالب كتاب، گمراه نمىشود كه در اين صورت خريد آن براى او اشكال ندارد