غسل مس ميت
12- 1- اگر كسى بدن انسان مرده را كه سرد شده وغسلش ندادهاند مسّ كند يعنى جايى از بدن خود را به آن برساند بايد غسل مسّ ميّت نمايد، چه در خواب مسّ كند چه در بيدارى، با اختيار مسّ كند يا بىاختيار حتّى اگر ناخن واستخوان او به ناخن واستخوان ميّت برسد بايد غسل كند، ولى اگر حيوان مردهاى رامسّ كند غسل بر او واجبنيست.
12- 2- براى مسّ مردهاى كه تمام بدن او سرد نشده، غسل واجب نيست اگرچه جايى را كه سرد شده مسّ نمايد.
12- 3- اگر موى خود را به بدن ميّت برساند يا بدن خود را به موى ميّت ياموى خود را به موى ميّت برساند، غسل واجب نمىشود و هر سه مورد در صورتى است كه موى نازك چسبيده به بدن نباشد.
12- 4- براى مسّ بچه مرده، حتّى بچه سقط شدهاى كه چهار ماه او تمام شده غسل مسّ ميت واجب است، بلكه بنابر احتياط مستحبّ براى مسّ بچه سقط شدهاى كه از چهار ماه كمتر دارد بايد غسل كرد، و بنابر احتياط واجب اگر بچه چهار ماههاى مرده به دنيا بيايد، مادر او غسل مسّ ميّت كند، و اگر از چهار ماه كمتر هم داشته باشد، بنابر
احتياط مستحبّ بايد مادر او غسل نمايد.
12- 5- بچهاى كه بعد از مردن مادر به دنيا مىآيد، وقتى بالغ شد بنابر احتياط واجب غسل مسّ ميّت كند.
12- 6- اگر انسان، ميّتى را كه غسل او كاملا تمام شده مسّ نمايد، غسل بر او واجب نمىشود ولى اگر پيش از آن كه غسل سوم تمام شود جايى از بدن او را مسّ كند اگرچه غسل سوم آنجا تمام شده باشد بايد غسل مسّ ميّت نمايد.
12- 7- غسل مسّ ميّت را بايد مثل غسل جنابت انجام دهند ولى كسى كه غسل مسّ ميّت كرده، اگر بخواهد نماز بخواند بنابر احتياط واجب بايد وضو هم بگيرد.
12- 8- براى كسى كه بعد از مسّ ميّت غسل نكرده است، توقّف در مسجد وجماع وخواندن سورههايى كه سجده واجب دارد، مانعى ندارد ولى براى نماز ومانند آن بايد غسل كند و بنابر احتياط واجب وضو هم بگيرد.
غسلهاى مستحب
12- 9- غسلهاى مستحبّ در شرع مقدّس اسلام بسيار است و از آن جمله است:
1- غسل جمعه، ووقت آن از اذان صبح است تا ظهر و بهتر است نزديك ظهر بجا آورده شود و اگر تا ظهر انجام ندهد بهتر است كه بدون نيّت ادا وقضا تا غروب جمعه بجا آورد، و اگر در روز جمعه غسل نكند مستحبّ است از صبح شنبه تا غروب قضاى آن را بجا آورد و كسى كه
مىترسد در روز جمعه آب پيدا نكند، مىتواند روز پنجشنبه يا شب جمعه غسل را انجام دهد ومستحبّ است انسان در موقع غسل جمعه بگويد:
«اشْهَدُ أَنْ لا إلهَ إلّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ وَأنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاجْعَلْنى مِنَ التَّوابينَ وَاجْعَلْنى مِنَ المُتَطَهّرين».
2- غسل شب اوّل ماه رمضان وتمام شبهاى طاق مثل شب سوم وپنجم وهفتم ولىاز شب بيست ويكم مستحبّ است همه شبها را غسل كند وبراى غسل شب اوّل وپانزدهم وهفدهم ونوزدهم وبيست ويكم وبيست وسوم وبيست وپنجم وبيست وهفتم وبيست ونهم بيشتر سفارش شده است، ووقت غسل شبهاى ماه رمضان تمام شب است و بهتر است مقارن غروب بجا آورده شود ولى از شب بيست ويكم تا آخر ماه بهتر است غسل را بين نماز مغرب وعشا بجا آورد و نيز مستحبّ است در شب بيست وسوم غير از غسل اوّل شب، يك غسل هم در آخر شب انجام دهد.
3- غسل روز عيد فطر وعيد قربان ووقت آن از اذان صبح است تا غروب و بهتر است آن را پيش از نماز عيد بجا آورد.
4- غسل شب عيد فطر ووقت آن از اوّل مغرب است تا اذان صبح و بهتر است در اوّل شب بجا آورده شود.
5- غسل روز هشتم ونهم ذيحجه و در روز نهم بهتر است آن را نزديك ظهر بجا آورد.
6- غسل روز اوّل وپانزدهم وبيست وهفتم وآخر ماه رجب.
7- غسل روز عيد غدير و بهتر است پيش از ظهر آن را انجام دهند.
8- غسل روز بيست وچهازم ذيحجه.
9- غسل روز نوروز وپانزدهم شعبان ونهم وهفدهم ربيع الاول وروز بيست وپنجم ذيقعده.
10- غسل دادن بچهاى كه تازه به دنيا آمده.
11- غسل زنى كه براى غير شوهرش بوى خوش استعمال كردهاست.
12- غسل كسى كه در حال مستى خوابيده.
13- غسل كسى كه جايى از بدنش را به بدن ميّتى كه غسل دادهاندرسانده.
14- غسل كسى كه در موقع گرفتن خورشيد وماه نماز آيات را عمداً نخوانده، در صورتى كه تمام ماه وخورشيد گرفته باشد.
15- غسل كسى كه براى تماشاى دار آويخته رفته و آن را ديده باشد ولى اگر اتّفاقاً از روى ناچارى نگاهش بيفتد يا مثلا براى شهادت دادن رفته باشد، غسل مستحبّ نيست.
12- 10- پيش از داخل شدن در حرم مكّه، شهر مكّه، مسجد الحرام، خانه كعبه، حرم مدينه، شهر مدينه مسجد پيغمبر وحرم امامان:مستحبّ است انسان غسل كند و اگر در يك روز چند مرتبه مشرّف شود، يك غسل كافى است و كسى كه مىخواهد در يك روز داخل حرم مكّه و مسجد الحرام و خانه كعبه شود، اگر به نيّت همه، يك غسل كند كافى است و نيز اگر در يك روز بخواهد داخل حرم مدينه وشهر مدينه و مسجد پيغمبر شود، يك غسل براى همه كفايت مىكند و براىزيارت پيغمبر و امامان از دور يا نزديك و براى حاجت
خواستن از خداوند عالم و همچنين براى توبه و نشاط به جهت عبادت و براى سفر رفتن خصوصاً سفر زيارت حضرت سيّد الشهداء7مستحبّ است انسان غسل كند و اگر يكى از غسلهاىمكانى وبعضى از غسلهاى فعلى كه گفته شد بجا آورد، و بعد كارى كند كه وضو را باطل مىنمايد مثلا بخوابد، غسل او باطل مىشود ومستحبّ است دوباره غسل را بجا آورد.
12- 11- بنابر احتياط واجب، انسان نمىتواند با غسلهاى مستحبّى، كارى كه مانند نماز، وضو لازم دارد را انجام دهد.
12- 12- اگر چند غسل بر كسى مستحبّ باشد و به نيّت همه يك غسل بجا آورد كافى است.
تيمم
در هفت مورد به جاى وضو و غسل بايد تيمم كرد.
13- 1- اول تهيّه آب به قدر وضو يا غسل ممكن نباشد دوّم اگر بواسطه پيرى يا ترس از دزد و جانور و مانند اينها نتواند به آب دسترسى پيدا كند سوم اگر استعمال آب براى او ضرر داشته باشد يا بترسد كه با استعمال آب مرضى يا عيبى در او به وجود آيد يا بيمارىاش طولانىتر يا شدت پذيرد يا به سختى معالجه شود ولى در صورتيكه آب گرم براى او ضرر نداشته باشد، بايد با آب گرم وضو يا غسل انجام دهد چهارم اگر آب را در وضو و غسل استفاده كند خود و ياكسانيكه به او مربوط مىشوند از تشنگى در خطر مرگ و يا بيمارىبيفتند.
پنجم كسى كه مقدارى آب دارد ولى بدن يا لباس او نجس است و اگر براى وضو و يا غسل استفاده كند نمىتواند بدن يا لباس را تطهير كند وظيفه او پاك كردن لباس و بدن است و بايد تيمم بگيرد.
ششم اگر آب او يا ظرفى كه در آن قرار دارد غصبى باشد بايد تيممكند.
هفتم وقت به مقدارى تنگ است كه اگر وضو بگيرد يا غسل كند
وقت نماز تمام مىشود بايد تيمم كند.
13- 2- در مواردى كه آب ضرر دارد همين كه احتمال عقلايى بدهد كافى و لازم نيست و يقين به ضرر كند.
13- 3- اگر ناچار است براى تهيّه آب قرض نمايد بايد قرضكند.
13- 4- اگر عمداً نماز را به تأخير بيندازد كه وقت براى غسل يا وضو نداشته باشد معصيت كرده ولى اگر تيمم كند و نماز بخواند نماز و روزه او صحيح است.
13- 5- كسى كه شك دارد كه اگر وضو بگيرد وقت براى نماز باقى مىماند يا نه بايد تيمم كند.
چيزهايى كه تيمم بر آنها صحيح است
13- 6- تيمم به خاك و ريگ و كلوخ و سنگ صحيح است ولى احتياط مستحب آنست كه اگر خاك ممكن است بر چيز ديگر تيممنكند.
13- 7- تيمم بر سنگ گچ و سنگ آهك اشكال ندارد ولى با گچ و آهك پخته نمىشود تيمم كرد و لذا اگر چيز ديگرى غير از گچ يا آهك ندارد بر آن تيمم كند و نماز بخواند و به احتياط واجب بعد نماز را قضاء هم نمايد
13- 8- تيمم بر سنگهاى معدنى مثل عقيق و فيروزه باطل است.
13- 9- چيزى كه بر آن تيمّم مىكند بايد پاك باشد و اگر چيز پاكى كه تيمّم به آن صحيح است ندارد، بنابر احتياط واجب نماز را بدون تيمّم بخواند و بعد هم قضاى آن را بجا آورد.
13- 10- تيمّم به زمين گود و خاك جاده و زمين شورهزار كه نمك آن را نگرفته، مكروه است و اگر نمك روى آن را گرفته باطل است.
دستور تيمم بدل از غسل و وضو
13- 11- در تيمّم بدل از وضو چهار چيز واجب است: اوّل نيّت، دوم زدن كف دو دست با هم بر چيزى كه تيمّم به آن صحيح است، سوم كشيدن تمام كف هر دو دست به تمام پيشانى و دو طرف آن، از جايى كه موى سر مىرويد تا ابروها وبالاى بينى و بنابر احتياط واجب بايد دستها روى ابروها هم كشيده شود، چهارم كشيدن تمام كف دست چپ به تمام پشت دست راست و بعد از آن كشيدن تمام كف دست راست به تمام پشت دست چپ.
13- 12- در تيمّم بدل از غسل، بعد از آن كه نيّت كرد و به دستورى كه در مسأله پيش گفته شد، دستها را به زمين زد و به پيشانى وپشت دستها كشيد، به احتياط واجب بايد يك مرتبه ديگر دستها را به زمين بزند و به پشت دستها بكشد و احتياط آن است كه تيمّم را چه بدل از وضو باشد چه بدل از غسل، به اين ترتيب بجا آورد: يك مرتبه دستها را به زمين بزند و به پيشانى وپشت دستها بكشد ويك مرتبه ديگر به زمين بزند وپشت دستها را مسح نمايد.
احكام تيمم
13- 13- اگر مختصرى از پيشانى وپشت دستها را هم مسح نكند، تيمّم باطل است چه عمداً مسح نكند يا مسأله را نداند يا فراموش كرده باشد، ولى دقّت زياد هم لازم نيست وهمينقدر كه بگويند تمام پيشانى