کتاب احکام بانوان

وقت نماز ظهر و عصر

14- 1- اگر چوب يا چيزى مانند آن را، راست در زمين هموار فرو برند، صبح كه خورشيد بيرون مى‌آيد سايه آن بطرف مغرب مى‌افتد و هر چه آفتاب بالا مى‌آيد، اين سايه كم مى‌شود و در شهرهاى ما، در اوّل ظهر شرعى به آخرين درجه كمى مى‌رسد و ظهر كه گذشت، سايه آن بطرف مشرق برمى‌گردد و هر چه خورشيد رو به مغرب مى‌رود، سايه زيادتر مى‌شود، بنابراين وقتى سايه به آخرين درجه كمى رسيد و دو مرتبه رو بزياد شدن گذاشت، معلوم مى‌شود ظهر شرعى شده است ولى در بعضى شهرها مثل مكه كه گاهى موقع ظهر، سايه بكلّى از بين مى‌رود بعد از آن كه سايه دوباره پيدا شد، معلوم مى‌شود ظهر شده است.

14- 2- نماز ظهر وعصر هر كدام وقت مخصوص ومشتركى دارند.

وقت مخصوص نماز ظهر از اوّل ظهر است تاوقتى كه از ظهر به اندازه خواندن نماز ظهر بگذرد، كه اگر كسى سهواً تمام نماز عصر را در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياطاً يك نماز چهار ركعتى به قصد ما فى الذمّة بخواند وقصد ظهر وعصر را بالخصوص ننمايد ووقت مخصوص نماز عصر موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عصر، وقت به مغرب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز ظهر را نخواند، نماز ظهر او قضا شده و بايد نماز عصر رابخواند، ومابين وقت مخصوص نماز ظهر ووقت مخصوص نماز عصر، وقت مشترك نماز ظهر ونماز عصر است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً

تمام نماز عصر را پيش از نماز ظهر بخواند نمازش صحيح است و بايد نماز ظهر را بعد از آن بجا آورد.

14- 3- در زمان حضور امام7واجب است انسان در روز جمعه به جاى نماز ظهر، دو ركعت نماز جمعه بخواند، ولى در اين زمان اگر كسى نماز جمعه را برجاء مطلوبيّت بخواند، واجب است كه نماز ظهر را هم بخواند.

وقت نماز مغرب و عشاء

14- 4- مغرب بنابر احتياط موقعى است كه سرخى طرف مشرق، كه بعد از غروب آفتاب پيدا مى‌شود، از بالاى سر انسان بگذرد.

14- 5- نماز مغرب وعشا هركدام وقت مخصوص ومشتركى دارند: وقت مخصوص نماز مغرب از اوّل مغرب است تا وقتى كه از مغرب به اندازه خواندن سه ركعت نماز بگذرد، كه اگر كسى مثلا مسافر باشد وتمام نماز عشا را سهواً در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياطاً نماز مغرب را بخواند و عشاء را به صورت شكسته بجا آورد، و وقت مخصوص نماز عشا موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز مغرب را نخواند، بايد اوّل نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بخواند وبين وقت مخصوص نماز مغرب ووقت مخصوص نماز عشا، وقت مشترك نماز مغرب و عشا است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً نماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود، نمازش صحيح است و بايد نماز مغرب را بعد از آن بجا آورد.

14- 6- آخر وقت نماز عشا، نصف شب است، و شب را بايد از

اوّل غروب تا اذان صبح حساب كرد، نه تا اوّل آفتاب. «1»

14- 7- اگر از روى معصيت، يا به واسطه عذرى نماز مغرب يا نماز عشا را تا نصف شب نخواند، بنابر احتياط واجب بايد تا قبل از اذان صبح بدون اين كه نيّت ادا وقضا كند بجا آورد.

وقت نماز صبح‌

14- 8- نزديك اذان صبح از طرف مشرق، سفيده‌اى رو به بالا حركت مى‌كند كه آن را فجر اوّل گويند، موقعى كه آن سفيده پهن شد، فجر دوم واوّل وقت نماز صبح است وآخر وقت نماز صبح موقعى است كه آفتاب بيرون مى‌آيد.

احكام وقت نماز

14- 9- موقعى انسان مى‌تواند مشغول نماز شود كه يقين كند وقت داخل شده است، يا دو مرد عادل به داخل شدن وقت خبر دهند.

14- 10- اگر به واسطه ابر يا غبار يا نابينايى و يا بودن در زندان، نتواند در اوّل وقت نماز، به داخل شدن وقت يقين كند، چنانچه گمان داشته باشد كه وقت داخل شده، مى‌تواند مشغول نماز شود، ولى اقوى آن است كه نماز را تأخير بيندازد تا يقين كند وقت داخل شده است، مخصوصاً اگر خودش موجب اين وضع شده باشد.

14- 11- كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد،

__________________________________________________

1- بنابراين تقريباً يازده ساعت و يك ربع بعد از ظهر شرعى آخر وقت نماز مغرب و عشاء است.

بايد نماز را به نيّت ادا بخواند ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تأخير بيندازد.

14- 12- كسى كه مسافر نيست اگر تا مغرب به اندازه خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد بايد نماز ظهر وعصر هر دو را بخواند و اگر كمتر وقت دارد، بايد فقط نماز عصر را بخواند و بعداً نماز ظهر را قضا كند و همچنين اگر تا نصف شب به اندازه خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز مغرب وعشا را بخواند و اگر كمتر وقت دارد بايد فقط عشا را بخواند و بعداً مغرب را انجام دهد ونيّت اداء وقضا نكند و به قصد ما فى الذمّة بخواند.

14- 13- كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز را به نيّت ادا بخواند ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تأخير بيندازد.

نمازهايى كه بايد به ترتيب خوانده شود

14- 14- انسان بايد نماز عصر را بعد از نماز ظهر، ونماز عشا را بعد از نماز مغرب بخواند و اگر عمداً نماز عصر را پيش از نماز ظهر ونماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند باطل است.

14- 15- اگر به نيّت نماز ظهر، مشغول نماز شود و در بين نماز يادش بيايد كه نماز ظهر را خوانده است، نمى‌تواند نيّت را به نماز عصر برگرداند، بلكه بايد نماز را بشكند ونماز عصر را بخواند وهمينطور است در نماز مغرب وعشا.

14- 16- اگر در نماز عشاء پيش از ركوع ركعت چهارم شك كند كه‌

نماز مغرب را خوانده يا نه، چنانچه وقت به قدرى كم است كه بعد از تمام شدن نماز نصف شب مى‌شود، بايد به نيّت عشا نماز را تمام كند و همچنين اگر بيشتر وقت دارد، به نيّت عشا نماز را تمام كند گرچه اگر مغرب را بعد از عشا به نيّت ما فى الذّمه انجام دهد بسيار شايسته است.

14- 17- اگر در نماز عشا بعد از رسيدن به ركوع ركعت چهارم، شك كند كه نماز مغرب را خوانده يا نه، بايد نماز را تمام كند، بعد نماز مغرب را بخواند و بنابر احتياط مستحبّ نماز مغرب را به قصد ما فى الذّمه انجام دهد.

14- 18- برگرداندن نيّت از نماز قضا به نماز ادا و از مستحبّ به نماز واجب جائز نيست.

نمازهاى مستحب‌

14- 19- نمازهاى مستحبّى زياد است و آنها را نافله گويند وبين نمازهاى مستحبّى، بخواندن نافله‌هاى شبانه روز بيشتر سفارش شده و آنها در غير روز جمعه سى وچهار ركعتند كه هشت ركعت آن نافله ظهر وهشت ركعت نافله عصر وچهار ركعت نافله مغرب ودو ركعت نافله عشا ويازده ركعت نافله شب و دو ركعت نافله صبح مى‌باشد ودو ركعت نافله عشا كه نشسته خوانده مى‌شود و يك ركعت حساب مى‌شود ولى در روز جمعه بر شانزده ركعت نافله ظهر وعصر، چهار ركعت اضافه مى‌شود.

14- 20- از يازده ركعت نافله شب، هشت ركعت آن بايد به نيّت نافله شب ودو ركعت آن به نيّت نماز شفع ويك ركعت آن به نيّت نماز

وتر خوانده شود، ودستور كامل نافله شب در كتابهاى دعا گفته شده‌است.

14- 21- نمازهاى نافله را مى‌شود نشسته خواند، ولى بهتر است دو ركعت نماز نافله نشسته را يك ركعت حساب كند، مثلا كسى كه مى‌خواهد نافله ظهر را كه هشت ركعت است نشسته بخواند، بهتر است شانزده ركعت بخواند و اگر مى‌خواهد نماز وتر را نشسته بخواند، دو نماز يك ركعتى نشسته بخواند.

14- 22- نافله ظهر وعصر را در سفر نبايد خواند ولى نافله عشا را مى‌تواند برجاء مطلوبيّت بخواند.

نماز غفيله‌

14- 23- يكى از نمازهاى مستحبّى نماز غفيله است كه بين نماز مغرب وعشا خوانده مى‌شود، و وقت آن بنابر احتياط پيش از آن است كه سرخى طرف مغرب از بين برود، و در ركعت اوّل بعد از حمد بايد به جاى سوره اين آيه را بخوانند:

(وَذَالنُّونِ إذْ ذَهَبَ مُغاضِبَاً فَظَنَّ أنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنادى فِى الظُّلُماتِ أنْ لا إلهَ إلا أنْتَ سُبْحانَكَ إنّى كُنْتُ مِنَ الظّالمِين فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجيّناهُ مِنَ الغَمِّ وَكَذلِكَ نُنْجِى‌المُؤمِنينَ)و در ركعت دوم بعد از حمد به جاى سوره اين آيه را بخوانند:(وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الغَيْبِ لا يَعْلَمُها إلّا هُو وَيَعْلَمُ مافى البَرِّ وَالبَحْرِ وَماتَسْقُطُ مِنْ وَرَقَة إلّا يَعْلَمُها وَلا حَبَّة فى ظُلُماتِ الأرْضِ وَلا رَطْب وَلا يابِس إلّا فِى كِتاب مُبين)، و در قنوت آن بگويند: «اللّهُمَّ إنّى أسْئَلُكَ‌

بِمَفاتِح الغَيْبِ التى لا يَعْلَمُها إلا أنْتَ أنْ تُصَلّيَ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَأنْ تَفْعَلَ بى كَذا وَكَذا»

، و به جاى كلمه كذا وكذا حاجتهاى خود را بگويند و بعد بگويند:

«اللّهُمَّ أنْتَ وَلِيُّ نِعْمَتي وَالقادِرُ عَلي طَلِبَتي تَعْلَمُ حاجَتى فَاسْئَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد عَلَيْهِ وَعَلَيْهِمُ السَّلام لَمّا قَضَيْتَها لِى».

احكام قبله‌

15- 1- خانه كعبه كه در مكّه معظّمه مى‌باشد قبله است، و بايد روبروى آن نماز خواند ولى كسى كه دور است اگر طورى بايستد كه بگويند رو به قبله نماز مى‌خواند كافيست، و همچنين است كارهاى ديگرى كه بايد رو به قبله انجام گيرد، مانند سر بريدن حيوانات.

15- 2- كسى كه نماز واجب را ايستاده مى‌خواند، بايد صورت وسينه وشكم وجلوى پاهاى او رو به قبله باشد ولازم نيست كه انگشتان پاى او هم رو به قبله باشد ولى مستحبّ است.

15- 3- نماز احتياط وسجده وتشهّد فراموش شده را بايد رو به‌قبله بجا آورد، و بنابر احتياط وجوبى سجده سهو را هم رو به قبله‌بجاآورد.