کتاب احکام اموات

ج-بلى از مواردى كه نبش قبر، جائز است موردى است كه اثبات حقّى موقوف به رؤيت جسد ميّت باشد.

س-شخصى وصيّت كرده كه بعد ازمرگش او را در زادگاهش بخاك سپارند ولى بعد از فوتش در همان سال او را در شهرى كه محل كار وى بود (در غربت) به امانت دفن نمودند، كسان متوفى اصرار دارند كه بنابر وصيت وى او را در محل خود دفن نمايند آيا نبش قبر او براى اين جهت جايز است يا خير؟

ج-در صورتيكه ميت به نحو شرعى دفن شده و در مورد وصيت از مشاهد مشرفه نيست نقل آن از بلد دفن شده به جاى ديگر جايز نيست و اللّه العالم.

س-پدرم قريب هشت سال قبل برحمت ايزدى پيوست و مادرم سه سال قبل و ما فرزندان قصد داريم چنانچه شارع مقدس اسلام اجازه فرمايد، جسد والدين خود را نبش كرده و در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه (ع) در قم دفن نمائيم. استدعا داريم دستور فرمائيد چه بايد بكنيم؟

ج-در فرض سئوال اگر نقل جنازه موجب هتك او نباشد از جهت بوى بد يا متفرقه شدن اجزاء بدن ميّت، نبش قبر و نقل آن براى دفن در مشاهد مشرفه و اماكن متبركه مشهد مقدّس و يا قم مانعى ندارد چه متوفى وصيّت كرده باشد چه نكرده باشد. و اللّه العالم.

س-قبرستانهائيكه بيش از 150 سال، 200 سال، 250 سال كمتر و بيشتر از دفن اموات مى‌گذرد و از اينكه آيا زمين مزار وقف است يا نه اطلاعى در دست نيست با اين وجود اهالى با كمبود زمين مواجه هستند و محل نيز احتياج به پاساژ و صندوق قرض الحسنه هست آيا اجازه ميفرمائيد قبور را تخريب كنند البته صحبت از 150 سال به بالا است يا مجاز نيستند

در صورتيكه بعضى از قبور خراب و كمتر آثارى ممكن است باشد؟

ج-در فرض سئوال قبرستان قابل تغير وتبديل نيست و تخريب قبور اموات مؤمنين و محو آثار آنها جايز نيست هرچند وقف هم نباشد و اللّه العالم.

س-در قريه‌اى قبرستانى وجود دارد قديم كه مدتهاست در آن جنازه دفن نمى‌شود و حاليه بنا داريم بدون نبش قبر با خاك‌ريزى روى قبور قديم قبرهاى جديد را احداث كنيم خواهشمند است لطفا مرقوم بفرمائيد چه صورت دارد؟

ج-مهيّا كردن قبرستان براى دفن اموات با خاك‌ريزى بدون نبش قبر ظاهرا مانعى ندارد بشرط اينكه قبرهاى جديد هم مطابق معمول و از زمين بالاتر نباشد و اللّه العالم.[1]

فشار قبر كفّاره گناهان‌

سكونى از امام صادق (ع) از پدرانش از امير المؤمنين (ع) روايت كرده كه رسول خدا (ص) فرمود: فشار قبر براى مؤمن كفّاره نعمتهائ است كه تباه كرده‌[2].

شرح: بزرگترين نعمتهاى الهى نعمت عمر و سلامتى و فرصت است و انسان در عالم برزخ خوب مى‌فهمد كه در تلف كردن اينها چقدر ضرر ديده.

ثواب زيارت اهل قبور

1- أسحاق بن عمّار ميگويد: به امام كاظم (ع) گفتم آيا مؤمن ميداند كه چه كسى بزيارت قبرش آمده؟

[1]. مجمع المسائل جلد اوّل احكام اموات.

[2]. ثواب الاعمال ص 437.

حضرت فرمود: بلى پيوسته مأنوس است با زائر خود تا وقتى كه نشسته است و همينكه از سر قبر او برخيزد و برود وحشتى صاحب قبر را فراگيرد[1].

2- عبد اللّه بن سنان ميگويد: به امام صادق (ع) گفتم چگونه سلام به اهل قبور كنم؟

فرمود: بگو السّلام على أهل الدّيار من المؤمنين و المسلمين انتم لنا فرط و نحن إن شاء اللّه بكم لا حقّون‌[2].

3- محمد بن اسمعيل بن بزيع ميگويد: شنيدم از امام باقر (ع) كه فرمود: كسيكه قبر برادر مؤمنش را زيارت كند و بعد رو بقبله بالين قبر بنشيند و دست خود را بر روى قبر گذاشته 7 مرتبه سوره انا انزلناه بخواند از فزع اكبر در قيامت مصون خواهد بود.

4- محمد بن مسلم گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: شما هم بزيارت اهل قبور ميرويد؟

فرمود: بلى.

گفتم: ما در زيارت اهل قبور چه چيز بگوئيم؟

امام (ع) فرمود: بگو اللّهمّ جاف الارض عن جنوبهم، و صاعد إليك أرواحهم، و لقّهم منك رضوانا، و اسكن اليهم من رحمتك ما تصل به وحدتهم، و تونس به وحشتهم، إنّك على كلّ شيئ قدير[3].

[1]. وسائل جلد 1 ص 881.

[2]. وسائل جلد 1 ص 882.

[3]. وسائل جلد 1 ص 880.

شهادت چهل مؤمن درباره ميّت‌

امام صادق (ع) فرمود: هرگاه مؤمنى از دنيا برود بر جنازه او چهل مؤمن حاضر شوند و بگويند: اين ميت خوب بود و ما بجز خوبى از او چيزى سراغ نداريم خداوند خطاب به آنها فرمايد منهم شهادت شما را درباره او پذيرفتم و گذشتم آنچه را كه من از او ميدانم و نميدانيد[1].

[1]. وسائل جلد 1 ص 925.

احكام صاحبان عزا

(م 639)بعد از دفن، مستحب است صاحبان عزا را سرسلامتى دهند ولى اگر مدتى گذشته است كه بواسطه سرسلامتى دادن، مصيبت يادشان ميآيد، ترك آن بهتر است و نيز مستحب است تا سه روز براى اهل خانه ميت غذا بفرستند و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مكروه است‌[1].

كراهت غذا خوردن تا سه روز از منزل صاحبان عزا و مصيبت و بردن غذا براى آنها

1- امام صادق (ع) فرمود: غذا خوردن در نزد صاحبان مصيبت از اعمال مردم زمان جاهليت است، ولى سنت اسلامى اينست كه جهت آنها غذا برده شود همچنانكه در قضيه شهادت جعفر بن أبى طالب پيامبر (ص) چنين كرد[2].

2- و باز در حديث ديگرى بهمين مضمون از امام صادق (ع) رسيده‌

[1]. متأسفانه اين كراهت در بين مسلمين همانند سنت حسنه‌اى رواج يافته و كسى پيدا نمى‌شود كه اين سنت سيّئه را از ميان بردارد.

[2]. وسائل جلد 1 ص 889.

كه فرمود: همينكه جعفر بن ابيطالب (ع) بشهادت رسيد پيامبر اكرم بر اسماء بنت عميس زوجه او وارد شد و (پس از تسلى دادن) امر فرمود: كه جهت خانواده جعفر طعام بياورند. پس اين امر از آن ببعد سنّت گرديد و تاكنون در اسلام اين سنت باقى است‌[1].

گرچه اين عمل در اسلام سنت است ليكن متأسفانه اين سنت در ايران رايج نگشته و از روز اوّل عزا تا مدتها بايد در منزل صاحبان مصيبت غذا جهت پذيرائى طبخ گردد.

3- امام صادق (ع) فرمود: همينكه جعفر بن ابيطالب بشهادت رسيد، پيامبر اكرم (ص) دستور داد به فاطمه زهرا (س) كه برود و اسماء بنت عميس و ساير زنها را بگويد بيايند منزل و تا سه روز از آنها پذيرائى كند[2].

گريه كردن جهت ميّت‌

1- امام صادق (ع) فرمود: بدرستيكه ابراهيم خليل (ع) از خدا خواست كه او را دخترى عطا فرمايد تا اينكه بعد از مرگش براى او گريه كند[3].

مؤمن واقعى راضى بقضاء الهى است‌

شخصى به امام صادق (ع) عرض كرد: از كجا بفهميم كه مؤمن (در حقيقت) مؤمن است؟

حضرت فرمود: باينكه تسليم (بى‌قيد و شرط) خدا بوده و بداده خدا

[1]. وسائل جلد 1 ص 889.

[2]. وسائل جلد 1 ص 889.

[3]. وسائل جلد 1 ص 892.

راضى باشد خواه موجب خوشنودى او باشد و خواه موجب خشم او[1].

مؤمن واقعى با بلا همدوش است‌

محمد بن بهلول، از امام صادق (ع) روايت ميكند كه فرمود: همانا مؤمن بمنزله كفّه ميزان است باين معنى كه هرچه ايمانش زياد شود بلا و مصيبتش نيز زياد مى‌شود[2].

از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: هرگاه كسى بمصيبتى گرفتار آيد بجاست كه بياد مصائب پيامبر اكرم (ص) بيفتد زيرا مصائب آنحضرت بزرگترين مصيبتها است‌[3].

بى صبرى نتيجه‌اى جز حرمان ندارد

هنگامى كه برادر اشعث بن قيس از دنيا رفت امير المؤمنين (ع) جهت تسليت او بديدارش رفت بعد (از اداى تسليت) فرمود: اگر جزع و بى‌تابى كنى حق خويشاوندى را رعايت كرده‌اى و چنانچه صبر كنى حق خدا را ادا كرده‌اى پس اگر بر امرى كه واقع شده صبر كردى مورد تعريف و تمجيد هستى و چنانچه براى پيش‌آمدى كه شده جزع و بى‌تابى نمودى مورد نكوهش و مذمت‌خواهى بود[4].

بى‌تابى در مصيبت، اجر را از بين ميبرد

زراره از امام صادق (ع) روايت ميكند كه فرمود: كسيكه (بر اثر

[1]. وسائل جلد 1 ص 899.

[2]. وسائل جلد 1 ص 908.

[3]. وسائل جلد 1 ص 911.

[4]. وسائل جلد 1 ص 913.

بى‌تابى) در هنگام مصيبت به زانوى خود بزند اجر آن مصيبت از بين ميرود[1].

شرح: اين روايت از پيامبر (ص) و على (ع) و موسى بن جعفر نيز رسيده است و مضمون هر چهارتا، بى‌تابى كردن در هنگام مصيبت و زدن بر زانو است كه موجب از بين رفتن اجر ميگردد.

ثواب استرجاع گفتن هنگام مصيبت‌

معروف كه يكى از معاصرين امام باقر (ع) است ميگويد: از آن حضرت شنيدم كه ميفرمود هرگاه مؤمنى در جهان بمصيبتى گرفتار آيد و هنگام رسيدن آن مصيبت بگويد: «انا للّه و انا اليه راجعون» خداوند گناهان گذشته او را بيامرزد. البته گناهان صغيره نه آنهائيكه از كبائر است و خداوند بر آنها وعده آتش داده كه مرتكبين آنها حتما بايد به آتش بسوزند.

و نيز فرمود: تا آخر عمر هرگاه ياد آن مصيبت افتد و اين كلام را بر زبان جارى سازد و خدا را بدان سپاس گويد، ايزد متعال گناهانيكه در ميان اين دو استرجاع از او سر زده همه را عفو ميفرمايد مگر گناهان كبيره‌[2].

شرح، از اين روايت ميشود اين نتيجه را گرفت كه اگر در روايتى مى‌بينم كه براى يك امر جزئى چقدر ثواب مقرر شده و وعده آمرزش گناهان داده‌اند مراد از آمرزش گناهان همين گناهان صغيره است و گناهان كبيره را شامل نمى‌شود.

ثواب تسليت دادن‌

از رسول خدا (ص) روايت شده كه فرمود: هر كس دلسوخته‌اى را

[1]. وسائل جلد 1 ص 914.

[2]. ثواب الاعمال ص 439.