(م 1543)انسان ميتواند براى بعضى از كارهاى مستحبى مثل زيارت قبر پيغمبر و امامان (ع)، از طرف زندگان اجير شود. و نيز ميتواند كار مستحبى را انجام دهد و ثواب آنرا براى مردگان يا زندگان هديه نمايد.
(م 1544)كسيكه براى نماز قضاى ميت اجيز شده، بايد يا مجتهد باشد يا مسائل نماز را از روى تقليد صحيح بداند يا عمل باحتياط كند.
(م 1545)اجير بايد موقع نيت، ميت را معين نمايد. و لازم نيست اسم او را بداند، پس اگر نيت كند از طرف كسى نماز ميخوانم كه براى او اجير شدهام كافيست.
(م 1546)اجير بايد يا خود را بجاى ميت فرض كند و عبادتهاى او را قضا نمايد و يا عمل خود را عمل ميت فرض كند و يا قصد كند واجب ميت را بجا آورد ولى اگر عملى را انجام دهد و ثواب آن را براى او هديه كند كافى نيست.
(م 1547)بايد كسيرا اجير كنند كه اطمينان داشته باشند عمل را بطور صحيح انجام ميدهد.
(م 1548)كسيكه ديگرى را براى نمازهاى ميت اجير كرده، اگر بفهمد كه عمل را بجا نياورده، يا باطل انجام داده، بايد دوباره اجير بگيرد.
(م 1549)هرگاه شك كند كه اجير عمل را انجام داده يا نه بايد دوباره اجير بگيرد ولى اگر اجير بگويد عمل را انجام دادهام كافى است و دوباره اجير گرفتن لازم نيست و اگر شك كند كه عمل او صحيح بوده يا نه، گرفتن اجير لازم نيست.
(م 1550)كسيرا كه عذرى دارد و مثلا با تيمم يا نشسته نماز ميخواند، نميشود براى نمازهاى ميّت اجير كرد، اگرچه نماز ميت هم همانطور قضا شده باشد.
(م 1551)مرد براى زن و زن براى مرد ميتواند اجير شود و در بلند خواندن و آهسته خواندن نماز بايد بتكليف خود عمل نمايد.
(م 1552)لازم نيست قضاى نمازهاى ميت بترتيب خوانده شود مگر در آنچه در اداء آن ترتيب لازم است مثل ظهر و عصر يك روز.
(م 1553)اگر با اجير شرط كنند كه عمل را بطور مخصوص انجام دهد بايد همانطور بجا آورد. و اگر با او شرط نكنند. بايد در آن عمل بتكليف خود رفتار نمايد و احتياط مستحب آنست كه از وظيفه خودش و ميت هركدام باحتياط نزديكتر است بآن عمل كند مثلا اگر وظيفه ميت گفتن سه مرتبه تسبيحات اربع بوده، و تكليف او يك مرتبه است، سه مرتبه بگويد.
(م 1554)اگر با اجير شرط نكنند كه نماز را با چه مقدار از مستحبات آن بخواند، بايد مقدارى از مستحبات نماز را كه معمول است بجا آورد.
(م 1555)اگر انسان چند نفر را براى نماز قضاى ميت اجير كند و بخواهد احتياط كند و ترتيب را مراعاة نمايد بايد براى هركدام آنها وقتى را معين نمايد، مثلا اگر با يكى از آنها قرار گذاشت كه از صبح تا ظهر نماز قضا بخواند، با ديگرى قرار بگذارد كه از ظهر تا شب بخواند، و نيز بايد نمازى را كه در هر دفعه شروع ميكند معين نمايد مثلا قرار بگذارد، اوّل
نمازى را كه ميخواند صبح باشد يا ظهر يا عصر و همچنين بايد با آنها قرار بگذارد كه در هر دفعه نماز يكشبانهروز را تمام كنند و اگر ناقص بگذارند آن را حساب نكنند و دفعه بعد نماز يكشبانهروز را از سر شروع نمايند.
(م 1556)اگر كسى اجير شود كه مثلا در مدت يك سال نمازهاى ميّت را بخواند و پيش از تمام شدن سال بميرد، بايد براى نمازهائى كه ميدانند بجا نياورده ديگريرا اجير نمايند و همچنين براى نمازهائيكه احتمال ميدهند بجا نياورده باشد بنابر احتياط واجب.
(م 1557)كسى را كه براى نمازهاى ميت اجير كردهاند، اگر پيش از تمام كردن نمازها بميرد و اجرت همه آنها را گرفته باشد، چنانچه شرط كرده باشند كه تمام نمازها را خودش بخواند، بايد اجرت مقدارى را كه نخوانده از مال او به ولّى ميّت بدهند مثلا اگر نصف آنها را نخوانده بايد نصف پولى را كه گرفته از مال او به ولّى ميت بدهند و اگر شرط نكرده باشند، بايد ورثهاش از مال او اجير بگيرند اما اگر مال نداشته باشد بر ورثه او چيزى واجب نيست.
(م 1558)اگر اجير پيش از تمام كردن نمازهاى ميت بميرد و خودش هم نماز قضا داشته باشد، بايد از مال او براى نمازهائى كه اجير بوده ديگرى را اجير نمايئد. و اگر چيزى زياد آمد. در صورتيكه وصيت كرده باشد و ورثه اجازه بدهند، براى تمام نمازهاى او اجير بگيرند، و اگر اجازه ندهند ثلث آن را بمصرف نماز خودش برسانند.
احكام روزه
(م 1572)كسى كه براى بجا آوردن روزه ميتى اجير شده، اگر روزه مستحبى بگيرد اشكال ندارد ولى كسيكه روزه قضا يا روزه واجب ديگرى دارد، نمىتواند روزه مستحبّى بگيرد و چنانچه فراموش كند و روزه مستحب بگيرد، درصورتيكه پيش از ظهر يادش بيايد، روزه مستحبّى او بهم ميخورد و مىتواند نيّت خود را بروزه واجب برگرداند و اگر بعد از ظهر ملتفت شود، روزه او باطل است بلكه اگر بعد از مغرب يادش بيايد معلوم نيست روزهاش صحيح باشد.
(م 1653)كسيكه مس ميت كرده يعنى جائى از بدن خود را ببدن ميّت رسانده، ميتواند بدون غسل مس ميّت روزه بگيرد و اگر در حال روزه هم ميت را مس نمايد، روزه او باطل نميشود[1].
نماز قضا:
س-شخصى كه سكته كرده و مدّتى بسترى بوده و هيچگونه قدرت بر حركت نداشته و بعلاوه حواسش هم بجا نبوده آيا نماز از گردن او ساقط است يا نه و بعد از او بر ورثه قضاء نماز او لازم است يا نه؟
ج-در فرض مسئله اگر مريض حواسّ نداشته كه اوقات نماز را تميز دهد نمازهاى فوت شده قضاء ندارد و اگر ملتفت بوده و مسامحه كرده قضاء نمازها را بجا بياورند.
[1]. توضيح المسائل.
س-پدرى كه در مدّت عمرش بىنماز بوده آيا بعد از مرگ او قضاى نماز و روزهاش بر پسر بزرگتر واجب است يا نه؟
ج-بنظر اينجانب، احتياط لازم آنستكه پسر بزرگتر نمازهاى قضا شده عمدى پدر را هم بجا آورد، ولى ميتواند در اين احتياط به علمائى مراجعه كند كه عمل به اين احتياط را لازم نميدانند، با رعايت الاعلم فالاعلم.
س-اگر پسر بزرگتر (كه اداء دين پدر و مادر، بر او واجب است) مريض باشد و ثروتى ندارد، آيا بر پسر ديگر واجب است يا نه؟
ج-اگر مقصود از دين پدر، ديون مالى است كه بايد ورثه، از تركه پدر، ادا كنند و اگر مقصود، نماز و روزه است، كه بر پسر بزرگتر واجب است و در صورتيكه او قادر بر قضا نيست و قدرت بر استيجار هم ندارد و شرعا معذور است، احتياط لازم آنست كه پسر بعدى بجا آورد.
س-شخصى حدود شصت سال عمر كرده و در حدود سى سال آخر عمرش اختلال حواسّ و بعارضه روانى مبتلا بوده بنحوى كه در اوائل سى سال اخير، فرائض يوميّه خود را بطور ناقص انجام و بقيه را بر اثر بيمارى مزبور، ابدا توجّهي به انجام فرائض خويش نداشته، حال آيا لازم است كليّه فرائض متروكه (در زمان بيمارى موصوف متوفّى از نماز و روزه) را قضا نمود يا نه؟
ج-اگر شعور خود را بكلّى از دست داده بوده كه اصلا درك تكليف نميكرده، نماز و روزهاش قضا ندارد و اگر متوجّه تكليف بوده و مع ذلك ترك كرده اگر با عذر ترك كرده بر پسر بزرگ واجب است كه آنرا قضا نمايد و اگر بى غذر ترك كرده احتياط آنستكه قضاء آن مقدار،
نماز و روزه را بجا آورد.
س-پسرى كه به تكليف نرسيده ميتواند نماز قضاء پدر و مادر را بخواند يا نه؟
ج-اگر مميز باشد و صحيح هم بخواند اشكال ندارد.
س-آيا پسر بزرگ مىتواند در زمان حيات پدر و مادر به آنها بگويد من نمىتوانم قضاء نماز و روزه شما را بجا آورم و يا بگويد من در برابر نماز و روزه شما اجرت مىگيرم؟ و آيا مىشود از تركه ميّت با ندازه خرج نماز و روزه را برداشت يا نه و راستى چگونه ممكن است يك فرزند، به خاطر اينكه بزرگتر است اين تكليف سخت بر او بار باشد؟
ج-شرط اجرت، براى پسر بزرگ در برابر قضاء نماز و روزه پدر و مادر، مشكل است ولى اگر پدر و مادر وصيت كنند كه آنچه نماز و روزه از آنها فوت شده استيجار كنند و مبلغى را هم در مقابل، تعيين نمايند، در صورتيكه اجير، انجام دهند از پسر بزرگتر ساقط است.
نماز استيجارى:
س-كسيكه خودش نماز قضاء در ذمّه دارد ميتواند براى قضاء نماز اجير شود و همراه نماز قضاى خودش بخواند يا نه؟
ج-بلى ميتواند ولى در قضاى نماز خود، مسامحه ننمايد.
س-زن ميتواند نماز وحشت بخواند، و همچنين براى بجا آوردن نماز و روزه، جهت غير اجير شود يا نه؟
ج-بلى ميتواند نماز وحشت بخواند و براى نماز و روزه قضاء اجير شود[1].
نماز استيجارى
س-شخصى اجير ميشود براى چند نفر كه مدتى نماز و روزه بجا آورد ولى مدت نماز و روزه را فراموش نموده و نميداند چند مدت است تكليف او چيست؟
ج-اگر مراد مقدار نماز و روزه است ميتواند بقدرى كه يقين دارد اكتفا كند لكن احتياط آن است كه بقدرى بجا آورد كه يقين حاصل شود برئ الذمّه شده است.
س-شخصى كه قضاء يقينى عبادت از خود بر ذمه دارد اجير شدنش براى انجام عبادت غير جايز است يا نه و در هر صورت بين نماز و روزه فرقى هست يا نه؟
ج-در فرض مسئله اجير شدن بنظر حقير جايز است و فرقى بين نماز و روزه نيست.
س-شخصى اجير براى روزه و يا نماز ديگرى شده و قبل از انجام همه اعمال از دنيا رفته آيا اينهم مثل عبادات بالاصاله بگردن پسر بزرگتر است كه بايد پس از فوت بجا آورد يا خير؟
ج-در فرض مسئله آنچه از نماز و روزه باقيمانده دين است و بايد از تركه بصاحب وجه برگردانند.
س-كسى نمازى را عهدهدار شده جهت ميتى بجا آورد و مقدارى
[1]. مجمع المسائل جلد اوّل.
هم خوانده آيا ميتواند بقيه را به شخصى ديگر واگذار كند در صورت موثق بود آن شخص دوم يا نه؟
ج-در صورتيكه شرط و قيد مباشرت نشده باشد مىتواند به ديگرى واگذار كند و چون غالبا خصوصيت اشخاص در نماز استيجارى ملحوظ است بدون اذن صاحب وجه يا وكيل او بديگرى واگذار نكند.
س-جوانيكه بسن چهارده سال بيشتر نيست، ميتواند نماز و روزه ميتى را بعهده بگيرد و اجير شود يا نه؟
ج-گرچه اقوى صحت عبادت صبى مميز است لكن اكتفاء بآن مشكل است چون اصالة الصّحه ندارد[1].
روزه استيجارى:
س-شخصى پير شده قادر بگرفتن روزه نيست و روزه قضاء بر ذمّه دارد و از كسان و بازماندگانش اميدوار نيست كه بعد از موت او روزههايش را قضاء نمايند و يا جهت او اجير بگيردند در اين صورت در حال حيوة خود ميتواند براى خود اجير بگيرد كه روزههاى او را قضا نمايد يا نه؟
ج-در زمان حيوة نميتواند براى خود روزه استيجار نمايد.
س-آيا همچنانكه قضاء نماز و روزه پدر و مادر، بر پسر بزرگتر است كفّاره روزههاى ماه رمضان كه عمدا افطار كردهاند نيز بر پسر بزرگتر واجب است يا نه؟
[1]. مجمع المسائل جلد دوم.