غير از اولاد قبلى شده و اكنون آن اولاد صغير ميباشند و آنشخص از دنيا رفته آيا وصيتنامهاى كه چند سال قبل بطريق مذكور نوشته شده در اموال حين الوصيه نافذ است و يا اموال فعلى را شامل ميشود؟
ج-در صورتيكه از وصيتنامه قبل برنگشته باشد اموال بعد را شامل است و در ثلث مال فعلى نافذ است.
س-شخصى نسبت باموال خوش وصيت به ثلث نموده كه بعد از فوت او بمصارفيكه معن كرده خرج نمايند و بعد از فوتش ورثه منكر وصيت شدند و نگذاشتند كه ثلث مصرف شود الحال ورثه ميخواهند بوصيت متوفى عمل نمايند در اين صورت بايد قيمت زمان متوفى حساب شود يا بقيمت حاليه كه املاك و اشجار ترقى كرده است، و اگر كسى اينها را خريدارى نمايد، صحيح است يا نه؟
ج-در صورتيكه خود موصى ثلث را در اعيان مخصوصى معين نموده همان عين ثلث حين الموت است و بايد بقيمت فعلى حساب شود و اگر وجه معين نموده مثلا گفته هزار تومان ثلث خرج كنيد همان هزار تومان فعلى بايد مصرف شود و ترقى قيمت مال ورثه است.
س-شخصى مبلغى را كه زائد بر ثلث اموالش مىباشد جهت نماز و روزه وصيت كرده و ورثه بيش از ثلث را امضاء نمىنمايند در اين صورت بر وصى واجب است طبق وصيت، تمام آن مبلغ را صرف نماز و روزه كند و لو ورثه راضى نباشند يا نه؟
ج-نفوذ وصيت در زائد بر ثلث اموالش موقوف به امضاء ورثه است ولى در وصيت زائد بر ثلث اگر واجب و غير واجب هر دو ذكر شده واجب مقدم است.
س-اگر كسى وصيت بكند كه از اموال خودم برايم خرج كنيد ولى تعيين مقدار نكرده و مقيد بثلث هم ننموده و صغير هم دارد در اين صورت وصى بعد از فوت موصى چه مقدار مىتواند از مال او برايش خرج كند.
ج-اگر بحسب وجود بعض قرائن و معمول و متعارف وصيت منصرف بمبلغ معينى نباشد ظاهر آنست كه وصى بنظر خودش تا مقدارى كه زائد بر ثلث نباشد ميتواند عمل نمايد.
س-اگر پدر نماز و روز و رد مظالمى را وصيت كرده آيا پرداخت پول آنها بصغير هم تعلق مىگيرد يا نه؟
ج-وصيت تا مقدار ثلث كه نافذ است از تمام مال برداشته مىشود و ما بقى بين ورثه تقسيم مىشود چه صغير باشند و چه كبير يا مختلط.
اگر مال الوصاية براى موارد وصيت كافى نباشد
س-شخصى فوت نموده و وصيت كرده كه از ثلث مالش بيست سال نماز و روزه استيجار كنند و اندازه معينى هم از ثلث به پسر بچه صغيرى كه دارد بدهند حال براى هر دو كافى نيست كدام از آنها مقدم است؟
ج-ظاهرا نماز و روزه مقدم است.
وصى و ناظر
س-شخصى عمارت مسكونى خود را بابت ثلث معين نموده و
عمارت هم وفاء به ثلث مىنمايد و فرزند ارشد خود را وصى خود قرار داده در اين صورت فرزند مزبور كه وصى پدر است مىتواند خانه را تصرف نمايد و نماز و روزه را خودش انجام دهد و ورثه ديگر حق مداخله در اين عمارت دارند يا نه؟
ج-در فرض مسئله اگر عمارت را بابت ثلث معين كرده باشد كه بمصرف نماز و روزه برسد و بغير وصى منصرف نباشد، وصى مىتواند عمارت را خودش بردارد و نماز و روزه را بجا آورد و در نزاع موضوعى محتاج بمرافعه شرعيه است.
س-شخصى در وصيتنامه خود نوشته عوائد ملكى را كه ثلث قرار دادهام صرف نماز و روزه و رد مظالم و كفارات مطلقه و امور خيريه نمائيد آيا بايد عوائد ثلث بطور مساوى در مصارف مزبوره صرف شود يا بتفاوت و بر طبق نظر وصى، ضمناّ مراد از كفارات مطلقه چيست؟
ج-اگر در وصيتنامه تعيين نشده بطور تساوى در موارد مذكوره صرف نمائيد و نسبت به كفارات مطلقه اگر از حال او ظاهر باشد كه خصوص كفارات معينى بذمه دارد در همان كفارات صرف شود و الّا در كفاراتى كه محتمل است بذمه او باشد صرف شود.
س-اگر شخصى وصيت كند كه عوائد ملكى را كه ثلث قرار دادهام صرف در عزادارى و اطعام نمائيد و مازادش در امور خيريه مطابق نظر وصى صرف شود و لكن كمّ و كيف سوگوارى و اطعام را بيان نكرده تا مازاد آن معلوم باشد بنابراين آيا وصى در عمل باين وصيت در كمّ و كيف مجاز است يا نه؟
ج-بلى مختار است مگر آنكه وصيت منصرف به نحو خاصى
باشد.
س-شخصى وصيت مىنمايد كه ثلث مال مرا براى من خرج نمائيد در اين صورت وصى ميتواند بعد از فوت موصى ثلث مال ميت را از اجناس نقدى معين كند و يا از هر چيز ثلث را بردارد و اگر ورثه حاضر بقسمت تركه و اموال نباشند و در اثر اختلاف ورثه ممكن است ثلث مال ميّت از بين برود وصى ميتواند با بودن عدول مؤمنين ثلث را از اموال جدا كند يا نميتواند؟
ج-ثلث از تمام تركه بايد خارج شود از منقول و غير منقول و در اخراج و تعيين بايد با رضايت ورثه باشد و در صورت امتناع حاكم شرع آنها را وادار به تعيين مىنمايد و در صورت تمكن با اذن حاكم شرع و يا عدول مؤمنين و در صورت عدم دسترسى بحاكم شرع و عدول مؤمنين ميتواند از اموال بردارد و بمصرف برساند.
س-شخصى املاك خود را باولادش هبه كرده و بعدا از اولاد خود آن املاك را اجاره نموده و مدت اجاره هنوز باقى است و آن شخص از دنيا رفته و وصيت به ثلث اموال براى خودش نموده آيا تا مدت اجاره باقى است هر سال بايد ثلث اخراج گردد يا اينكه بمردن اجاره باطل ميشود؟
ج-اجاره بمرگ موجر يا مستأجر باطل نمىشود و با فرض آنكه وصيت به ثلث جميع اموال خودش كرده باشد ثلث منافع مدت اجاره بايد بمصرف خود ميت برسد. (بحث اجاره ص 56) جلد دوم مجمع
س-هرگاه وصى بعد از فوت موصى ديوانه شود و بعد از مدتى جنون او بكلى از بين برود آيا بوصايت باقى است يا خير؟
ج-به محض جنون وصايت باطل مىشود و بعد از بهبودى هم بر نميگردد و لازم است حاكم شرع كسى را نصب كند بلى در صورتيكه موصى شخصى را وصى قرار دهد و قبل از اينكه از دنيا برود وصى ديوانه شود و موصى تصريح كند به اينكه هر وقت ديوانگى او برطرف شد باز هم وصى من است چنانچه بهبودى حاصل شود باز هم شخص مذكور وصى است.
س-آيا لازم است وصى عادل باشد يا خير؟
ج-لازم نيست و همين اندازه كه موثق و مورد اطمينان باشد كافى است اگرچه اعتبار عدالت مطابق با احتياط است.
خيانت وصى
س-هرگاه خيانت يا عجز وصى ظاهر شود تكليف چيست؟
ج-در مورد خيانت بعضى فرمودهاند حاكم شرع ميتواند او را عزل كند لكن بعيد نيست بنفس خيانت منعزل شود و حاكم شرع ميتواند شخص ديگرى را بجاى او نصب كند يا امين را به او منضم نمايد هرطور صلاح دانست و در صورت عجز اگر طورى باشد كه احتياج به معاون دارد حاكم شرع امينى را تعيين ميكند كه او را كمك كند و اگر بكلى عاجز شود شخص ديگرى را بجاى او نصب ميكند.
س-شخصى در حال صحت جسم كتبا براى خود وصى تعيين نموده و بعد از مدتى در حال مرض موت شفاها در حضور جمعى از افراد مورد اعتماد وصى سابق خود را عزل و وصى جديدى معين نموده در اين صورت وصيت دوم معتبر است يا نه؟
ج-اگر مشاعر او بجا بوده وصيت ثانيه معتبر و وصى قبلى معزول است و در نزاع موضوعى مرافعه شرعيه لازم است.
س-شخصى با كمال صحت و سلامت بدن، وصيت نمود و بعد هم در حال شدت مرض و فشار درد وصيت ديگر نموده آيا وصيت در حال صحت معتبر است يا وصيت در حال مرض و فشار درد آنچه نظر مبارك است بيان فرمائيد؟
ج-در فرض مسئله وصيت ثانى معتبر است مگر آنكه مشاعر او بجا نباشد.
وصيت باطل
س-شخصى در حال حيات، فرزندش را از خودش جدا كرده و وصيت نموده كه از اموالش چيزى باو ندهند آيا اين وصيت صحيح است يا نه؟
ج-وصيت بحرمان وارث صحيح نيست و اگر وصيت كرده باشد كه به بعض ورثه علاوه بر سهم الارث چيزى بدهند بمقدار ثلث نافذ و در ما زاد بر ثلث محتاج بامضاء ورثه است.
س-زيد چند پسر دارد كه يكى مسمى بعمرو است و زيد وصيت مىكند كه عمرو نسبت به مال او حق ندارد چون سهم خود را برده ولى از اثاث رعيتى بايد سهم ببرد آيا گاو و الاغ جزء اثاثيه محسوب است يا نه؟
ج-وصيت باينكه عمرو به اموال بعد از خودش حق ندارد باطل است و عمرو هم با ساير ورثه شريك است.
س-شخصى از دنيا رفته و در وصيتنامه خود نوشته كه بيكى از اولاد او سيصد تومان وجه داده شود و از بقيه اموال ممنوع باشد اين وصيت چه حكمى دارد؟
ج-وصيت بدادن سيصد تومان اگر زائد بر ثلث نباشد صحيح است و اما وصيت باينكه از ما بقى اموال محروم باشد باطل است. و از ساير اموال حسب السهم ارث مىبرد.
وصيت شخصى كه اقدام به خودكشى كرده
س-وصيت شخصى كه خودكشى كرده نافذ است يا نه؟
ج-اگر وصيت قبل از اقدام به خودكشى بوده صحيح است اگرچه در حين وصيت بنابر خودكشى داشته باشد.
س-بعضى از فقها فرمودهاند اشخاصى كه زخمى بخود زدهاند و يا سمى خوردهاند و يقين بموت دارند وصيت ايشان نافذ نيست بعد از بيان فتوى و جهش را مرقوم فرمائيد.
ج-شخصى كه بقصد خودكشى سم خورده يا زخمى بخود زده و بعد وصيت كرده وصيت او نافذ نيست و دليل آن نص معتبرى است كه به آن عمل كردهاند.
تبديل و تغيير وصيت
س-شخصى وصيت كرده كه از ثلث مالش صرف مخارج مسجد و پلسازى بشود آيا ميشود از اين پول براى تكميل ساختمان كتابخانه كه داخل مسجد ساخته شده و چسبيده بمسجد است مصرف شود يا نه؟
ج-بايد طبق وصيت صرف مسجد و پلسازى شود و صرف آن در تكميل ساختمان كتابخانه برخلاف وصيت است و جايز نيست.
س-علماء اعلام كثر اللّه امثالهم عنوان دارند كه تا ثلث ميت را منجز نكنند تصرفات ورثه در تركه متوفى جايز نيست عمل نمودن باين مسئله در دو صورت ممكن است يا فروش قطعى و يا تقسيم قطعى باينكه شخص متوفى املاكى داشته باشد كه بحسب قسمت ميشود آنرا تقسيم نمود به سه قسمت و درآمد يك قسمت آنرا براى شخص متوفى مصرف نمود ولى اگر طورى باشد كه فروش آن مقدور نباشد يا از جهت عدم مشترى و يا جهات ديگر تكليف ورثه نسبت بعبادات و تصرفات ديگر چيست خواهشمند است نظر مبارك را مرقوم فرمائيد كه اين مسئله عام البلوى است.
ج-در فرض مسئله وصى يا ولى شرعى اگر ممكن است بعد از موت بوصيت عمل كند و الّا از اموال بمقدار ثلث جدا ميكنند و هر وقت ممكن شد ميفروشند و اگر ممكن نشد معذور هستند و در ما بقى اموال ميتوانند تصرفات كنند.
س-اگر نماز و روزه بر عهده ميت باشد چنانچه وصيت نكرده آيا از اصل مال خارج مىشود يا از ثلث؟
ج-بنظر حقير نماز و روز از اصل مال خارج نمىشود ليكن چنانچه وصيت به نماز و روزه شود بايد از ثلث خارج نمود و در زائد بر ثلث محتاج به امضاء ورثه است.
س-شخصى مستطيع بوده و وصيت نموده كه خصوصا يكى از اولادش به نيابت او حج بجا آورد آيا مبلغى را كه معيّن نموده بايد از مال و يا از ثلث بردارند و يا مازاد از متعارف را از ثلث بايد منظور داشت؟