کتاب احکام اموات

زيرا مردگان بكفنهاى خود نسبت بيكديگر مباهات ميكنند[1].

ثواب كسى كه كفن مؤمنى را عهده‌دار شود

3- امام باقر (ع) فرمود: كسى كه كفن مؤمنى را عهده‌دار شود و آنرا باو هديه كند مانند كسى است كه پوشش او را تا روز قيامت عهده‌دار گشته‌[2].

4- ابن عباس ميگويد: هنگامى كه فاطمه بنت اسد مادر امير المؤمنين (ع) از دنيا رفت پيامبر اكرم (ص) به على (ع) فرمود: اين عمامه من و پيراهنم را بگير و مادرت را در ميان آنها كفن كن و بزنها بگو كه او را نيكو غسل دهند[3].

[1]. وسائل جلد 1 ص 750

[2]. وسائل جلد 1 ص 754

[3]. وسائل جلد 1 ص 755

احكام حنوط

(م 591)بعد از غسل واجب است ميت را حنوط كنند، يعنى به پيشانى و كف دستها و سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهاى او كافور بمالند و بنابر احتياط واجب در اين چند موضع مقدارى كافور هم بگذارند و مستحب است به سر بينى ميت هم كافور بمالند، و بايد كافور سائيده و تازه باشد، و اگر بواسطه كهنه بودن عطر او از بين رفته باشد بنابر احتياط كافى نيست.

(م 592)احتياط واجب آنست كه اول كافور را به پيشانى ميّت بمالند، ولى در جاهاى ديگر ترتيب لازم نيست.

(م 593)بهتر آنست كه ميت را پيش از كفن كردن، حنوط نمايند اگرچه در بين كفن كردن و بعد از آن هم مانعى ندارد.

(م 594)كسيكه براى حج يا عمره احرام بسته است اگر پيش از تمام كردن طواف بميرد، حنوط كردن او جايز نيست.

(م 595)زنيكه شوهر او مرده و هنوز عده‌اش تمام نشده، اگرچه حرام است خود را خوشبو كند ولى چنانچه بميرد حنوط او واجب است.

(م 596)احتياط مستحب آنستكه، ميت را با مشك و عنبر و عود و عطرهاى ديگر خوشبو نكنند و اينها را با كافور مخلوط ننمايند.

(م 597)مستحب است، قدرى تربت حضرت سيّد الشهداء (ع) با كافور مخلوط كنند ولى بايد از آن كافور بجاهائى كه بى‌احترامى ميشود نرسانند و نيز بايد تربت بقدرى زياد نباشد، كه وقتى با كافور مخلوط شد، آنرا كافور نگويند.

(م 598)اگر كافور پيدا نشود، يا فقط بانداره غسل باشد، حنوط لازم نيست و چنانچه از غسل زياد بيايد ولى بهمه هفت عضو نرسد، بايد اوّل پيشانى و اگر زياد آمد بجاهاى ديگر بمالند.

(م 599)مستحب است دو چوب تروتازه در قبر همراه ميّت بگذارند.

س-شخصى، ميّت را غسل داد و حنوط را فراموش كرد، بعد از دو روز يادش آمد كه ميّت را بدون حنوط دفن كرده‌اند در اين صورت جائز است جهت حنوط نبش قبر كنند يا نه؟[1]

ج-در فرض مسئله نبش قبر و حنوط، واجب است، مگر جائى كه بواسطه تعفّن بدن، نبش، موجب هتك حرمت شود.

س-بچّه غير بالغ، حنوطش واجب است يا نه؟

ج-بلى حنوط، واجب است و فرق بين صغير و كبير نيست‌[2].

[1]. توضيح المسائل.

[2]مجمع المسائل جلد 1 احكام اموات.

احكام نماز ميّت‌

(م 600)نماز خواندن بر ميّت مسلمان، اگرچه بچه باشد واجب است، ولى بايد پدر و مادر آن بچه يا يكى از آنان مسلمان باشند و شش سال بچه تمام شده باشد.

(م 601)نماز خواندن بر بچه‌ايكه شش سال او تمام نشده مستحب است. ولى نماز خواندن بر بچه‌اى كه مرده بدنيا آمده مستحب نيست.

(م 602)نماز ميّت بايد بعد از غسل و حنوط و كفن كردن او خوانده شود، و اگر پيش از اينها، يا در بين اينها بخوانند، اگرچه از روى فراموشى يا ندانستن مسئله باشد كافى نيست.

(م 603)كسيكه ميخواهد نماز ميت بخواند، لازم نيست با وضو يا غسل يا تيمم باشد و بدن و يا لباسش پاك باشد و اگر لباس او غصبى هم باشد اشكال ندارد، ولى احتياط لازم آنستكه تكلم و خنده و پشت بقبله كردن و كارهائى كه مانند آنها نماز را باطل ميكند ترك نمايد.

(م 604)كسيكه به ميّت نماز ميخواند، بايد رو بقبله باشد و نيز

واجبست ميت را مقابل او بپشت بخوابانند، بطورى كه سر او بطرف راست نمازگزار و پاى او بطرف چپ نمازگزار باشد.

(م 605)مكان نمازگزار بايد غصبى نباشد و نيز بايد از جاى ميت پست‌تر يا بلندتر نباشد ولى پستى و بلندى مختصر اشكال ندارد.

(م 606)نمازگزار بايد از ميت دور نباشد، ولى كسيكه نماز ميت را بجماعت ميخواند اگر از ميت دور باشد چنانچه صفها بيكديگر متصل باشد اشكال ندارد.

(م 607)نمازگزار بايد مقابل ميّت بايستد، ولى اگر نماز بجماعت خوانده شود وصف جماعت از دو طرف ميت بگذرد، نماز كسانيكه مقابل ميت نيستند اشكال ندارد.

(م 608)بين ميت و نمازگزار، بايد پرده و ديوار يا چيزى مانند اينها نباشد ولى اگر ميت در تابوت و مانند آن باشد اشكال ندارد.

(م 609)در وقت خواندن نماز، بايد عورت ميّت پوشيده باشد و اگر كفن كردن او ممكن نيست، بايد عورتش را اگرچه با تخته و آجر و مانند اينها باشد بپوشانند.

(م 610)نماز ميت را بايد ايستاده و با قصد قربت بخوانند و در موقع نيت، ميت را معين كنند، مثلا نيت كنند نماز ميخوانم بر اين ميت قربة الى اللّه.

(م 611)اگر كسى نباشد كه بتواند نماز ميت را ايستاده بخواند، ميشود نشسته بر او نماز خواند.

(م 612)اگر ميت وصيت كرده باشد كه شخص معين بر او نماز بخواند احتياط واجب آنست كه آن شخص از ولى ميت اجازه بگيرد و بر ولى هم واجب است كه اجازه بدهد.

(م 613)مكروه است بر ميّت چند مرتبه نماز بخوانند ولى اگر ميت اهل علم و تقوا باشد مكروه نيست.

(م 614)اگر ميّت را عمدا يا از روى فراموشى يا بجهة عذرى بدون نماز دفن كنند، يا بعد از دفن معلوم شود، نمازى كه بر او خوانده شده باطل بوده است، تا وقتى جسد او از هم نپاشيده واجب است با شرطهائى كه براى نماز ميت گفته شد بقبرش نماز بخوانند.[1]

س-شخصى يك عمر ديوانه بوده و بعد از فوت، واجب است نماز ميّت بر او خوانده شود يا نه و در صورتيكه نماز خواندن بر او واجب باشد جمله (اللهم انا لا نعلم منه الّا خيرا) بر وى صدق ميكند يا چونكه اين شخص در حال حيات، از نظر تكاليف شرعيّه، مرفوع القلم بوده است بايد چيز ديگرى گفت؟

ج-خواندن نماز ميّت واجب است و بجاى جمله مذكوره، در دعاى بر او جمله ديگر كه مناسب باشد مثل (اللهم ادخله الجنة و اكرمه و احسن اليه) بگويد.

س-شخصى براى حفظ جان خود، بدستور طبيب تا آخر عمر بدون ختنه مانده آيا نماز بر جنازه او جائز است يا نه و بعد از غسل ميشود او را ختنه كرد يا نه؟

ج-ختنه، واجب است و از ضروريّات مى‌باشد و كسيكه آنرا بدون عذر شرعى ترك كرده اگر وجوب آن را قبول داشته معصيت كرده و ترك آن براى حفظ جان، اشكالى ندارد و در هر حال، مسلمان است و نماز بر جنازه او

[1]. توضيح المسائل.

واجب مى‌باشد و بعد از مرگ، ختنه ميّت جائز نيست.

س-شخصى كه اهل نماز و روزه نبوده و منكر هم نبوده و از دنيا رفته آيا غسل و كفن و نماز و تشييع جنازه او چه صورت دارد؟

ج-تجهيزات ميّت مسلمان- هرچند فاسق و بى‌نماز باشد واجب است.

س-نماز خواندن بر جنازه اشخاصى كه بوسيله سمّ يا وسائل ديگر خودكشى مى‌كنند، چه صورت دارد؟

ج-اگر مسلمان باشد نماز بر جنازه او واجب است.

س-شخص بى‌نماز مرده كسى از روى ترس و يا ملاحظه قبيله او نماز بر جنازه‌اش بخواند گناهى كرده يا نه؟

ج-خواندن نماز ميّت بر او اشكال ندارد لكن نگويد: (اللّهم انا لا نعلم منه الّا خيرا) بلكه بگويد: (اللهم انت اعلم به منّا)[1].

ثواب نماز ميت‌

گروهى از يهود آمدند خدمت رسول خدا (ص) و مسائلى چند از آن حضرت پرسش كردند كه از جمله آنها اهميت نماز ميت بود حضرت فرمود:

هرگاه مؤمنى بر جنازه‌اى نماز بخواند خداوند بهشت را بر او واجب ميكند مگر اينكه آن شخص نمازگزار منافق و يا عاق والدين باشد (كه در اين صورت اين نماز ميّت با اينهمه ثواب براى او سودى نخواهد داشت)[2].

[1]. مجمع المسائل جلد اوّل احكام اموات.

[2]. وسائل جلد 1 ص 762.

علت اينكه نماز ميت پنج تكبير دارد

ابا بصير ميگويد: خدمت امام صادق (ع) عرض كردم چرا در نماز ميّت پنج تكبير گفته ميشود؟

حضرت فرمود: چون اسلام بر پنج پايه استوار شده كه عبارت است از: نماز زكاة روزه حج و ولايت ما اهل بيت، پس خداوند قرار داد براى ميت از هر پايه‌اى يك تكبير و شما (شيعيان ما) كه بر هر پنج پايه اسلام اقرار كرده‌ايد ازاينرو بايد بر جنازه شما پنج تكبير گفته شود ليكن مخالفين ما چون بولايت ما كه پنجمين است اعتقاد ندارند چهار تكبير گفته مى‌شود[1].

دستور نماز ميت‌

(م 615)نماز ميت پنج تكبير دارد، و اگر نمازگزار پنج تكبير باين ترتيب بگويد كافى است: بعد از نيت و گفتن تكبير اوّل بگويد: اشهد ان لا اله الّا اللّه و انّ محمّدا رسول اللّه و بعد از تكبير دوّم بگويد، اللّهمّ صلّ على محمّد و آل محمّد و بعد از تكبير سوم بگويد اللّهمّ اغفر للمؤمنين و المؤمنات و بعد از تكبير چهارم اگر ميت مرد است بگويد اللّهمّ اغفر لهذا الميّت و اگر زن است بگويد اللّهمّ اغفر لهذه الميّت و بعد تكبير پنجم را بگويد: و از نماز فارغ شود.

نماز ميت مرد مؤمن‌

بهتر است بعد از تكبير اوّل بگويد: اشهد ان لا اله الّا اللّه وحده لا

[1]. وسائل ج 1 ص 775.