اشتباه نشود و روى قبر آب بپاشند و بعد از پاشيدن آب كسانيكه حاضرند، دستها را بر قبر بگذارند و انگشتها را باز كرده، در خاك فروبرند و هفت مرتبه سوره مباركه انا انزلناه بخوانند و براى ميت طلب آمرزش كنند و اين دعا را بخوانند.
اللّهمّ جاف الارض عن جنبيه و اصعد اليك روحه و لقّه منك رضوانا و اسكن قبره من رحمتك ما تغنيه به عن رحمة من سواك.
(م 638)پس از رفتن كسانيكه تشييع جنازه كردهاند، مسحب است ولى ميت يا كسيكه از طرف ولى اجازه دارد دعاهائى را كه دستور داده شده، به ميّت تلقين كند.
نماز وحشت
(م 645)مستحب است در شب اوّل قبر، دو ركعت نماز وحشت براى ميت بخوانند و دستور آن اينست كه، در ركعت اول بعد از حمد يك مرتبه آية الكرسى و در ركعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره انا انزلناه بخوانند و بعد از سلام نماز بگويند: «اللّهمّ صلّ على محمّد و آل محمّد و ابعث ثوابها الى قبر فلان» و بجاى كلمه فلان اسم ميت را بگويد.
(م 646)نماز وحشت را در هر موقع از شب اول قبر ميشود خواند، ولى بهتر است در اوّل شب بعد از نماز مغرب و عشا خوانده شود.[1]
[1]. توضيح المسائل.
احكام نبش قبر
(م 647)اگر بخواهند ميّت را بشهر دورى ببرند يا بجهت ديگر دفن او تأخير بيفتد بايد نماز وحشت را تا شب اوّل قبر او تأخير بيندازند.
نبش قبر
(م 648)نبش قبر مسلمان، يعنى شكافتن قبر او اگرچه طفل يا ديوانه باشد حرام است ولى اگر بدنش از بين رفته و خاك شده باشد اشكال ندارد.
(م 649)نبش قبر امامزادهها و شهداء و علماء و صلحاء اگرچه سالها بر آن گذشته باشد حرام است.
(م 650)شكافتن قبر در هفت مورد حرام نيست بلكه در بعضى از آنها واجب است:
اوّل- آنكه ميت در زمين غصبى دفن شده باشد و مالك زمين راضى نشود كه در آنجا بماند.
دوّم- آنكه كفن يا چيز ديگرى كه با ميت دفن شده غصبى باشد و صاحب آن راضى نشود كه در قبر بماند و همچنين است اگر چيزى از مال خود ميت كه بورثه او رسيده با او دفن شده باشد و ورثه راضى نشوند كه آنچيز در قبر بماند، ولى اگر وصيت كرده باشد كه دعا يا قرآن يا انگشترى را با او دفن كنند، براى بيرون آوردن اينها نمىتوانند قبر را بشكافند مگر آنكه زيادتر بر ثلث باشد و ورثه امضاء نكرده باشند.
سوم- آنكه ميت بىغسل يا بىكفن دفن شده باشد يا بفهمند غسلش باطل بوده، يا بغير دستور شرع كفن شده، يا در قبر او را رو بقبله نگذاشتهاند ولى اگر نبش در اين صورت باعث هتك ميّت و اذيّت مردم شود جايز نيست.
چهارم- آنكه براى ثابت شدن حقى بخواهند بدن ميت را به بينند.
پنجم- آنكه ميت را در جائى كه بىاحترامى باوست مثل قبرستان كفار يا جائى كه كثافت و خاكروبه ميريزند دفن كرده باشند.
ششم- آنكه براى يك مطلب شرعى كه اهميت آن از شكافتن قبر بيشتر است، قبر را بشكافند مثلا بخواهند بچه زنده را از شكم زن حاملهاى كه دفنش كردهاند بيرون آورند.
هفتم- آنكه بترسند درندهاى بدن ميّت را پاره كند، يا سيل او را ببرد، يا دشمن بيرون آورد و هرگاه قسمتى از بدن ميت با او دفن نشده باشد احتياط لازم آنست كه آن قسمت از بدن را طورى در قبر بگذارند كه بدن ميت ديده نشود.
س-شخصى ميت را غسل داد و حنوط را فراموش كرد بعد از دو روز يادش آمد كه ميّت را بدون حنوط دفن كردهاند در اين صورت جائز است جهت حنوط نبش قبر كنند يا نه؟
ج-در فرض مسئله نبش قبر و حنوط، واجب است مگر جائى كه بواسطه تعفّن بدن، نبش، موجب هتك حرمت شود.
س-در غسل ميّت كه ترتيب لازم است اگر از روى اشتباه غسل با آب كافور را بر آب سدر مقدّم داشتند آيا لازم است نبش قبر نموده به ترتيب، غسل بعمل بيايد يا نه؟
ج-در فرض مسئله تا زمانيكه نبش قبر، موجب هتك ميّت نباشد- از جهت بوى بد و يا متفرّق شدن اجزاء بدن ميّت- نبش قبر براى رعايت ترتيب اغسال سهگانه، واجب است.
س-قبرستانى است تقريبا مدّت دو سال است متروك شده و فعلا از طرف شهردارى در قسمتى از آن، مشغول ساختمان هستند و ما بقى آن را چون ارتفاع دارد خاكبردارى مينمايند تا اينكه مسطّح شود. و با اين عمل شهردار، اثر قبور از بين ميرود و احتمال دارد كه چون با وسائل امروزه و ماشين آلات خاكبردارى مينمايند، به لحد برسد در اين صورت جائز است اموات را از آن محلّ بيرون آورده و در جاى ديگر دفن نمايند. يعنى نبش قبر را در اين صورت جائز ميدانيد يا نه؟
ج-نبش قبر جائز نيست، اگر معصيت كردند و نبش شد واجب است ميّت را در محل ديگر دفن كنند و اگر در شرف نبش و هتك واقع شد جائز است قبلا نبش كنند و در محلّ ديگر دفن نمايند و به احتمال هتك، نبش كردن جائز نيست، بايد در شرف هتك باشد تا حمل بمكان ديگر، لازم شود.
س-در صورتيكه اثبات حقى مستلزم نبش قبر بشود اجازه مىفرمائيد كه نبش كنند يا نه؟
ج-بلى از مواردى كه نبش قبر، جائز است موردى است كه اثبات حقّى موقوف به رؤيت جسد ميّت باشد.
س-شخصى وصيّت كرده كه بعد ازمرگش او را در زادگاهش بخاك سپارند ولى بعد از فوتش در همان سال او را در شهرى كه محل كار وى بود (در غربت) به امانت دفن نمودند، كسان متوفى اصرار دارند كه بنابر وصيت وى او را در محل خود دفن نمايند آيا نبش قبر او براى اين جهت جايز است يا خير؟
ج-در صورتيكه ميت به نحو شرعى دفن شده و در مورد وصيت از مشاهد مشرفه نيست نقل آن از بلد دفن شده به جاى ديگر جايز نيست و اللّه العالم.
س-پدرم قريب هشت سال قبل برحمت ايزدى پيوست و مادرم سه سال قبل و ما فرزندان قصد داريم چنانچه شارع مقدس اسلام اجازه فرمايد، جسد والدين خود را نبش كرده و در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه (ع) در قم دفن نمائيم. استدعا داريم دستور فرمائيد چه بايد بكنيم؟
ج-در فرض سئوال اگر نقل جنازه موجب هتك او نباشد از جهت بوى بد يا متفرقه شدن اجزاء بدن ميّت، نبش قبر و نقل آن براى دفن در مشاهد مشرفه و اماكن متبركه مشهد مقدّس و يا قم مانعى ندارد چه متوفى وصيّت كرده باشد چه نكرده باشد. و اللّه العالم.
س-قبرستانهائيكه بيش از 150 سال، 200 سال، 250 سال كمتر و بيشتر از دفن اموات مىگذرد و از اينكه آيا زمين مزار وقف است يا نه اطلاعى در دست نيست با اين وجود اهالى با كمبود زمين مواجه هستند و محل نيز احتياج به پاساژ و صندوق قرض الحسنه هست آيا اجازه ميفرمائيد قبور را تخريب كنند البته صحبت از 150 سال به بالا است يا مجاز نيستند
در صورتيكه بعضى از قبور خراب و كمتر آثارى ممكن است باشد؟
ج-در فرض سئوال قبرستان قابل تغير وتبديل نيست و تخريب قبور اموات مؤمنين و محو آثار آنها جايز نيست هرچند وقف هم نباشد و اللّه العالم.
س-در قريهاى قبرستانى وجود دارد قديم كه مدتهاست در آن جنازه دفن نمىشود و حاليه بنا داريم بدون نبش قبر با خاكريزى روى قبور قديم قبرهاى جديد را احداث كنيم خواهشمند است لطفا مرقوم بفرمائيد چه صورت دارد؟
ج-مهيّا كردن قبرستان براى دفن اموات با خاكريزى بدون نبش قبر ظاهرا مانعى ندارد بشرط اينكه قبرهاى جديد هم مطابق معمول و از زمين بالاتر نباشد و اللّه العالم.[1]
فشار قبر كفّاره گناهان
سكونى از امام صادق (ع) از پدرانش از امير المؤمنين (ع) روايت كرده كه رسول خدا (ص) فرمود: فشار قبر براى مؤمن كفّاره نعمتهائ است كه تباه كرده[2].
شرح: بزرگترين نعمتهاى الهى نعمت عمر و سلامتى و فرصت است و انسان در عالم برزخ خوب مىفهمد كه در تلف كردن اينها چقدر ضرر ديده.
ثواب زيارت اهل قبور
1- أسحاق بن عمّار ميگويد: به امام كاظم (ع) گفتم آيا مؤمن ميداند كه چه كسى بزيارت قبرش آمده؟
[1]. مجمع المسائل جلد اوّل احكام اموات.
[2]. ثواب الاعمال ص 437.
حضرت فرمود: بلى پيوسته مأنوس است با زائر خود تا وقتى كه نشسته است و همينكه از سر قبر او برخيزد و برود وحشتى صاحب قبر را فراگيرد[1].
2- عبد اللّه بن سنان ميگويد: به امام صادق (ع) گفتم چگونه سلام به اهل قبور كنم؟
فرمود: بگو السّلام على أهل الدّيار من المؤمنين و المسلمين انتم لنا فرط و نحن إن شاء اللّه بكم لا حقّون[2].
3- محمد بن اسمعيل بن بزيع ميگويد: شنيدم از امام باقر (ع) كه فرمود: كسيكه قبر برادر مؤمنش را زيارت كند و بعد رو بقبله بالين قبر بنشيند و دست خود را بر روى قبر گذاشته 7 مرتبه سوره انا انزلناه بخواند از فزع اكبر در قيامت مصون خواهد بود.
4- محمد بن مسلم گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: شما هم بزيارت اهل قبور ميرويد؟
فرمود: بلى.
گفتم: ما در زيارت اهل قبور چه چيز بگوئيم؟
امام (ع) فرمود: بگو اللّهمّ جاف الارض عن جنوبهم، و صاعد إليك أرواحهم، و لقّهم منك رضوانا، و اسكن اليهم من رحمتك ما تصل به وحدتهم، و تونس به وحشتهم، إنّك على كلّ شيئ قدير[3].
[1]. وسائل جلد 1 ص 881.
[2]. وسائل جلد 1 ص 882.
[3]. وسائل جلد 1 ص 880.
شهادت چهل مؤمن درباره ميّت
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه مؤمنى از دنيا برود بر جنازه او چهل مؤمن حاضر شوند و بگويند: اين ميت خوب بود و ما بجز خوبى از او چيزى سراغ نداريم خداوند خطاب به آنها فرمايد منهم شهادت شما را درباره او پذيرفتم و گذشتم آنچه را كه من از او ميدانم و نميدانيد[1].
[1]. وسائل جلد 1 ص 925.