احكام بانوان
تأليف
گلپايگانى، محمدرضا
موضوع: فقه استدلالى
زبان: فارسى
تعداد جلد: 1
محل نشر: قم- ایران
انتشارات: غیاث
زمان نشر: 174 ش.
چاپ اول
[پيش در آمد]
تقديم به:
پيشگاه با عظمت صدّيقه طاهره، مظلومه شهيده، امّ الائمة النّقباء، سيّده نساء العالمين، نور چشم و پاره تن و روح رسول اللّه (ص)فاطمة الزّهراعليها السلام و هديه به محضر مقدّس فرزند عزيزش حضرت بقية اللّه الاعظم، يگانه مصلح جهان بشريتحجة بن الحسن العسكرىارواحنا و ارواح العالمين له الفداء.
1
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
مقدمه:
با توفيقات خداوند تبارك و تعالى و توجّه حضرت ولّى عصر اروحنا له الفداء در سالهاى گذشته مجموعهاى تحت عنوان رساله آموزشى كه منتخبى از توضيح المسائل بود به چاپ رسيد و بحمد اللّه با استقبال قابل توجهّى مواجه گشت و مورد استفاده اقشار مختلف مردم و مراكز تحصيلى و تربيتى قرار گرفت، با توجّه به نياز شديد به فراگيرى احكام و تعليم و تعلّم آن و اينكه اين شيوه دستهبندى و تنظيم براى اين منظور سهولتى فراهم مىنمايد اينك بعضى از مسائلى هم كه به دلائيل خاصى ذكر نشده بود در معرض نشر و استفاده قرار مىگيرد البته در رساله آموزشى سعى بر آن بود كه غالب احكامى كه مورد ابتلاء و نياز عمومى و مشترك بين زن و مرد، مىباشد بصورت آموزشى در دسترس افراد قرار گيرد و در اين مجموعه (جلد 2) سعى بر اين است كه گوشهاى از اهمّ تكاليف و وظائف خاص بانوان و به اصطلاح مسائل خاص زنانه (استحاضه، حيض، نفاس) ذكر شود. ضرورت و اهميّت
اين موضوع به اين دليل است كه:
اوّلا بانوان مسلمان مرتب به اينگونه احكام برخورد پيدا مىكنند و با وظائف جديد و تازهاى مواجه مىشوند و معمولا بنابر خصوصيت و حسّاسيت اين نوع مسائل و حياء عفّت بانوان محترم ممكن است از پرسيدن و ياد گرفتن كوتاهى ورزند و يا با مراجعه به رساله نتوانند بطور كامل و واضح مسائل مورد نياز خود را پيدا كنند.
ثانيا با كمال تأسّف بسيارى از پدران و مادران هم در آگاه نمودن دختران خويش به وظائف آنان (قبل از رفتن به خانه شوهر) كم لطفى مىكنند و چون در بين خود زنها هم براى فراگيرى احكام زنانه كمتر صرف وقت مىشود و جلسات كمترى به اين منظور منعقد مىگردد، و در مجالس عمومى نيز در مساجد و غيره به حسب رعايت حياء و عفّت عمومى، از نقل و بيان اين نوع مسائل خوددارى مىشود، در نتيجه بانوان در فهم مسائل مخصوص خود غالبا دچار ترديد و حيرت گشته و به زحمت و مشقّت مىافتند و از عهده انجام وظائف مخصوص خود برنمىآيد، ولى در هر حال فراگيرى احكام و مسائل مورد ابتلاء از واجبات بوده و مسلما خجالت و نظير آن نمىتواند موجب اسقاط تكليف شود و اميد است اين مجموعه راهى باشد براى بهتر ياد گرفتن احكام و قدم مثبتى در جهت آشنائى بانوان با مسائل اختصاصى آنها كه به اين وسيله بتوانند با سهولت كامل و براحتى مسائل مورد ابتلاى خود را دريابند و از وظائف دينى خود مطّلع شوند انشاء اللّه. در پايان مقدمه لازم است نظر خوانندگان محترم و گرامى به چند نكته جلب شود.
1- تنظيم اين رساله در زمان حيات حضرت امام خمينى رحمة اللّه عليه انجام گرفت ولى با كمال تأسّف بيش از دو سال در دفتر انتشارات اسلامى متوقف گرديد و پس از رحلت امام (ره) طبق فتواى ايشان و نيز مطبق با فتواى حضرت آية اللّه العظمى گلپايگانى (دام ظلّه) تنظيم گرديد و موارد اختلاف فتوا نيز ذكر شد، بنابراين مجموعه حاضر حاوى فتاوا و استفتاءات هر دو مرجع بوده و منابعى هم كه از آنها استفاده گرديده عبارت است از:
عروة الوثقى، وسيلة النجاة، تحرير الوسيله، مجمع المسائل و توضيح المسائل هر دو مرجع.
مسائل امام قدّس سرّه با كلمه (امام) و مسائل آية العظمى گلپايگانى با كلمه (گلپايگانى) مشخص شده و شمارهها بطور دقيق با توضيح المسائل معظّم لهما مىباشد و ضمنا در آخر اين
كتاب مسائل خاص بانوان از متن توضيح المسائل حضرت آية اللّه العظمى خوئى (دامت بركاته) و حضرت آية اللّه العظمى اراكى (دامت بركاته) ضميمه گرديده است.
2- نظر به اينكه مسائل واحكام اين كتاب اختصاص به زنها دارد لازم است براى آموزش و تدريس آن افرادى ذى صلاح و مطالعه كرده از بين خود بانوان انتخاب گرديده و چنانچه ضرورتى ايجاب كرد كه مربّى مرد تدريس نمايد (ضمن رعايت تمام جوانب و احتياط كامل و با در نظر گرفتن مسائل شرعيه و حفظ عفاف و پرهيز ار هرگونه شوخى و خند و امثال آن) با مطالعه قبلى تدرس كند.
3- اگرچه فراگيرى اين احكام با مطالعه و به تنهائى ميسّر است لكن با كيفيّت خاصّى كه جمعآورى شده بهتر است بصورت آموزشى، تعليم و تدريس گردد كه در اين صورت مربّى محترم بايد با شيوههاى خاصّ تدريسى از طريق تابلو و غيره آشنا باشد، براى اين منظور بد نيست به مقدمّه رساله آموزشى جلد اوّل مراجعه فرمائيد.
ضمنا بخاطر اهميّت فراوان موضوع احكام و جلوگيرى از هرگونه دخالت بىمورد، نهايت سعى بعمل آمده تا شماره و منبع هر مسئلهاى دقيقا ذكر گردد، بنابراين پس از طالعه عميق هر بخشى، اگر در فهم مسئلهاى دچار ترديد شديد بايد به اصل مسائل (به مأخذ مشخص) مراجعه نموده و اگر باز هم لازم بود و مطلبى خوب روشن نشد از علماء و روحانيون معظّم استفاده نمائيد.
در پايان با كمال تشكر تقاضا مىشود براى رفع نواقص در كميّت و كيفيّت و يا درخواست كتاب، انتقاد يا پيشنهاد خود را به آدرس زير مرقوم فرمائيد.
خداوند متعال همه ما را در راه خدمت به اسلام و نشر احكام موفق فرمايد.
آمين يا ربّ العالمين
و السلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته
رضا قربانيان
تلفن منزل 511588
ارزش و اهميّت و تعليم و تعلّم احكام دين
زنى حضور فاطمه زهرا (سلام اللّه عليها) رسيد و عرض كرد: مادرى دارم كه ضعيف المزاج است و درباره نماز با اشكالات و مسائلى مواجه مىشود، مرا نزد شما فرستاد تا پرسشهاى او را با شما مطرح سازم.
حضرت زهرا (سلام اللّه عليها) به پرسش اين زن پاسخ داد ولى اين زن پرسش ديگرى را مطرح مىساخت و آن حضرت پاسخ آن را نيز بيان فرمود و همينگونه پرسشهاى متعددى را با آن حضرت در ميان گذاشت تا به ده سئوال رسيد و فاطمه زهرا- سلام اللّه عليها- به تمام آنها جواب لازم را دادند اين زن به علّت كثرت پرسشها احساس شرمندگى نمود و از بيان نمودن سئوالات بيشتر خجالت مىكشيد به همين جهت عرض كرد: بيش از اين مزاحم نمىشوم، فاطمه زهرا (سلام اللّه عليها) فرمود: هر سئوالى كه به نظرت مىآيد بپرس و از بازگو كردن آن شرمگين مباشد (آن حضرت براى آنكه اين زن را به طرح سئوالاتش ترغيب و تشويق فرمايد، از او پرسيد) اگر كسى در مدت يك روز، بار گران و سنگينى را بدوش كشد و آن را به بلاى بام خانهاى و ساختمانى حمل كند و در برابر آن حقّ الزحمهاى معادل هزار دينار دريافت نمايد، آيا (با داشتن چنان مزد و پاداش فراوانى)، تحمّل رنج و زحمت بار گران بر او ناگوار و غير قابل تحمّل است؟ عرض كرد نه آنگاه حضرت فرمود: مزد و اجرت من در ازاء پاسخ به هر سئوالى، بيشتر از مجموع درّ و مرواريدى است كه فاصله ميان آسمان و زمين را پر مىكند .... تا آنجا كه فرمود: از پدر «رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله» شنيدم كه مىفرمود:
دانشمندانى كه پيرو مكتب ما هستند در روز قيامت محشور و زنده خواهند شد به گونهاى كه به ميزان علوم و دانشها و كوششهايشان در جهت ارشاد مردم با خلعتها و لباسهاى كرامت آراسته مىگردند ...
(بحار الانوار ج 2 ص 3 ح 3)
و نيز در مورد اهميّت فراگيرى احكام پيامبر اكرم (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود:
افّ باد بر هر مسلمانى كه هر هفته يك روز را براى شناخت امر دين خود و پرسش از آن قرار ندهد.
(بحار الانوار ج 1 ص 176 ح 44)
و همچنين فرمود:
كسى كه يك مسئله ياد بگيرد خداوند متعال در قيامت هزار گردنبند از نور به گرد ن او مىآويزد و هزار گناه او را مىبخشد و براى او شهرى بنا مىكند و به اندازه هر موئى در بدن او ثواب حج و عمره مىنويسد.
(عوالم- العقل و العلم. ص 130 ح 9)
و امام باقر عليه السلام هم فرمود:
اگر جوانى از شيعه به نزد من آورده شود كه درصدد فهم و فراگيرى احكام دين خود نباشد او را تنبيه دردناك مىكردم.
(سفينة البحار ج 1 ص 680 باب شبب)
و امام صادق عليه اسلام نيز فرمود:
راستى دوست مىدارم كه با تازيانه بر سر اصحابم زده شود تا احكام دين خود را فرا بگيرند و بفهمند.
(اصول كافى ج 1 ص 31 ح 8)
محقّق بزرگوار مرحوم نائينى از شيخ انصارى رحمة اللّه عليه نقل نموده كه در رساله عمليه خود حكم فرموده به فسق كسى كه تعلّم (يادگيرى) مسائل مورد ابتلاء را ترك كند و در صدد يا گرفتن آنها نباشد.
(اجود التقريرات باب مقدمه واجب ص 158)
و طبق فتواى مراجع معظّم تقليد: مسائلى را كه انسان غالبا به آنها احتياج دارد واجب است ياد بگيرد.
(توضيح المسائل امام مسئله 11)
(توضيح المسائل گلپايگانى مسئله 11)
(توضيح المسائل خوئى مسئله 11)
(توضيح المسائل اراكى مسئله 11)
يك مسئله كاملا قابل توجّه
تقليد از مجتهد ميّت
آيا از مجتهدى كه از دنيا رفته مىتوان تقليد كرد ياخير؟
1- تقليد ابتدائى
2- باقى ماند بر تقليد
تقليد ابتدايى از مجتهدى كه از دنيا رفته مطلقا جايز نيست (چه آنكه از اوّل تكليف تاكنون اصلا تقليد نكرده باشد و يا تازه اوّل تكليف او بوده و اكنون مىخواهد از مجتهدى جامع الشرائط تقليد كند) بنابراين چنين كسانى بايد از مجتهد زنده تقليد نمايند.
تحرير الوسيله مسئله 13، وسيلة النجاة مسئله 13
اما كسانى كه از مجتهدى تقليد مىكردهاند و فعلا ان مجتهد از دنيا رفته است (مانند مقلدين حضرت امام خمينى رحمة اللّه عليه) اين نوع افراد بايد به مجتهد زنده اعلم رجوع نمايند تا ببينند او باقى ماندن بر تقليد مجتهد اعلم را جايز مىداند يا نه.
تحرير الوسيله مسئله 13، وسيلة النجاة مسئله 13
قطعا كسى كه پس از فوت مجتهدى كه از او تقليد مىكرد بر تقليد او باقى بماند بدون رجوع به مجتهد زنده اعلم كه بقاء را جايز مىداند، مانند كسى است كه اعمالش را بدون تقليد انجام داده باشد و بنابراين در مسئله مذكور نظر مرجع زنده اعلم ملاك است و در اين مسئله بخصوص يعنى بقاء بر تقليد از مجتهد متوقّى، انسان هر مرجعى را اعلم بداند بايد به همان مرجع رجوع كند.
س- براى رجوع به مجتهد زنده اعلم و شناخت آن چه راهى وجود دارد؟
ج- از همان راهى انسان اوّل براى انتخاب مجتهد قبلى اقدام نمود كه راههاى شناخت مجتهد جامع اشرائط عبارت بود از:
1- خود انسان يقين كند و بشناسد.
2- دو نفر عالم عادل كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند تصديق كنند بشرط آنكه دو نفر عالم عادل ديگر با گفته آنان مخالفت ننمايد. (1)
3- از گفته اهل علم كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند اطمينان حاصل گردد.
امام (مسئله 3)
گلپايگانى (مسئله 3)
خوئى (مسئله 3)
اراكى (مسئله 3)
نظر حضرت آية اللّه العظمى گلپايگانى دام ظلّه
مسائلى را كه مقلّد، در زمان مجتهدى كه از او تقليد مىكرد ياد گرفته براى عمل نمودن به آن مسائل اعم از اينكه:
عمل كرده باشد يا عمل نكرده باشدمىتواند در اين صورت باقى باشد، البته تنها اكتفاء كردن به باقى ماندن در مسائلى كه عمل نموده بهتر است و ضمنا احتياط مستحب آن است كه اصلا از مجتهد زنده اعلم تقليد كند. (توضيح المسائل گلپايگانى مسئله 9)
و اما در مسائلى كه: اصلا ياد نگرفته يا در مسائل جديده يا مسائلى كه ياد گرفته اما نه براى عمل نمودن بلكه به منظور ديگرى ياد گرفته مثل اينكه شخص مسئلهگوئى است و براى جوابگوئى فتاواى مراجع تقليد و- آموختن به مقلّدين آنان يادگرفته باقى ماندن بر تقليد ميت جايز نيست و لازماست به مجتهد زنده اعلم مراجعه نمايد. (توضيح المسائل، مسئله 9)