و بكن كه اين گونه گواراتر است و نان را زير ظرف نگذار و آن را وسيلهى خوردن چيزهاى ديگر قرار مده كه باعث بينوايى و ابتلا به بيمارى جذام است و خوردههاى غذا را كه در زير و روى سفره ريخته شده است، بخور كه فقر را مىزدايد و مهريهى حور العين مىشود و هر كه آنها را بخورد، دلش از دانش و حكمت و ايمان و نور پر مىشود؛ امّا اگر در بيابان بودى، آن را مخور و بگذار و بگذر.
طبرسى مىگويد: در وقت پرى معده، غذا نخور كه مكروه است و چه بسا به سر حدّ خطر برسد! غذا و آب را، جز در وقت ضرورت، با دست چپ مصرف نكن. بعد از خوردن غذا، دندانها را حتما خلال كن كه حضرت صادق7فرمود:
«دستور مسواك و حجامت و خلال را جبرئيل7آورد.» دندانها را با نى و چوب مورد[1]و چوب انار خلال نكن.[2]نيز طبرسى كه خدا از او خشنود باد گويد: هنگام خوردن غذا اين دعا را بخوان:
الحمد للَّه الّذي يطعم و لا يطعم و يجير و لا يجار عليه و يستغني و يفتقر إليه. اللّهمّ لك الحمد على ما رزقتنا من طعام و إدام في يسر منك و عافية بغير كدّ منّي و لا مشقّة. بسم اللَّه خير الأسماء، بسم اللَّه ربّ الأرض و السّماء، بسم اللَّه الّذي لا يضرّ مع اسمه شيء في الأرض و لا في السّماء و هو السّميع العليم. اللّهمّ أسعدني في مطعمي و مشربي هذا بخيره و أعذني من شرّه و أمتعني بنفعه و سلّمني من ضرّه.
خدايى را سپاس كه به اشخاص غذا مىدهد؛ ولى خود غذا نمىخورد. پناه مىدهد و به كسى پناهنده نمىشود. از همگان بىنياز
[1]درختچهاى است زيبا از ردهى دو لپهاىهاى جدا برگ كه سردستهى تيرهى خاصّى به نام تيرهى موردها مىباشد.( فرهنگ معين)
[2]روضة المتّقين 7: 540.
است و همه نيازمند اويند. پروردگارا، تو را مىستايم بر آن چه از نان و خورش كه روزىمان ساختهاى، در رفاه و تن درستىاى كه از جانب تو است، بدون آن كه برايش زحمتى كشيده يا رنجى برده باشم. به نام خدا كه بهترين نامهاست؛ به نام خدا كه پروردگار زمين و آسمانهاست؛ به نام خداوندى كه با بردن نام او هيچ چيزى، نه در زمين و نه در آسمان، ضرر نمىرساند و او شنوا و داناست. پروردگارا، مرا از خير اين خوراك برخوردار گردان و از گزند آن آسودهام بدار و آن را برايم سودمند و لذّت بخش گردان و از زيانش آسوده دار.[1]او مىگويد: غذا خوردن را با نمك شروع كن و در پايان، با خوردن سركه از غذا دست بكش.[2]نيز گويد: پيامبر اكرم6وقت خوردن غذا، اين گونه دعا مىكرد:
«اللّهمّ بارك لنا فيه و ارزقنا خيرا منه.»
«پروردگارا، در آن بر ايمان بركت قرار ده و بهتر از آن را روزىمان فرما.»[3]هم چنين هر وقت شير و ماست ميل مىفرمود، چنين مىخواست:
«اللّهمّ بارك لنا فيه و ارزقنا منه.»
«پروردگارا، براى ما در آن بركت قرار ده و از آن روزىمان نما.» طبرسى مىگويد: وقت فراغت از خوردن غذا بگو:
الحمد للَّه الّذي أطعمني فأشبعني و سقاني فأرواني و صانني و حماني. الحمد للَّه الّذي عرّفني البركة و اليمن فيما أصبته و تركته منه. اللّهمّ اجعله هنيئا مريئا لا وبيئا و لا دويّا و أبقني بعده سويّا قائما بشكرك محافظا على طاعتك و ارزقني رزقا دارّا و أعشني عيشا قارّا
[1]مكارم الأخلاق: 144؛ الآداب الدّينية: 21.
[2]فقيه 3: 225.
[3]الآداب الدّينية: 22.
و اجعلني ناسكا بارّا و اجعل ما يتلقّاني في المعاد منهجا سارّا؛ برحمتك يا أرحم الرّاحمين.
حمد خدايى را كه به من خوراك داد و سيرم كرد و آبم داد و سيرابم ساخت و نگهدارى و حمايتم كرد. خدايى را ثنا مىگويم كه بركت و ميمنت نعمتهايى را كه به آن رسيده و ترك كردهام، از جانب خود به من شناسانيد. پروردگارا، اين غذا را بر من گوارا گردان؛ نه ناگوار و بيمارىزا و پس از آن هم مرا نيرومند و سپاسگزار قرار ده و به كوشش و مراقبت بر انجام دستورهايت استوارم گردان و روزىاى نيكو و پر بركت و زيستى خوش و پاى دار نصيبم فرماى و نيكو كارم كن و آن چه را كه در روز رستاخيز به من رسد، راه خرسندىام قرار ده؛ به رحمتت، اى مهربانترين مهربانان.[1]در آداب آشاميدن آب فرموده است: وقت نوشيدن آب، از طرف دسته و از جاى شكستهى ظرف آب مخور؛ چون شياطين در آن موضع جاى دارند[2]و يك باره آب نياشام؛ بلكه خوب است با فاصلهى سه بار تنفّس آب بنوشى و هنگام نوشيدن آب بگويى:
الحمد للَّه منزل الماء من السّماء، مصرّف الأمر كيف يشاء، بسم اللَّه خير الأسماء.
سپاس خداى را كه آب را از آسمان فرو مىفرستد. كارها را هر گونه كه خود بخواهد، مىگرداند. به نام خدا كه بهترين نامهاست.[3]هم چنين در پايان آشاميدن آب مىگويى:
الحمد للَّه الّذي سقاني عذبا فراتا و لم يجعله ملحا أجاجا فله الشّكر على إنعامه و إحسانه و جوده و امتنانه. الحمد للَّه الّذي
[1]فقيه 3: 225؛ روضة المتّقين 9: 338؛ مكارم الأخلاق: 152؛ الآداب الدّينية: 21.
[2]تهذيب 9: 94؛ مكارم الأخلاق: 151.
[3]مكارم الأخلاق: 151.
سقاني فأرواني و أعطاني فأرضاني و عافاني و كفاني. اللّهمّ اجعلني ممّن تسقيه في المعاد من حوض محمّد6و تسعده بمرافقته. برحمتك يا أرحم الرّاحمين.
خداوندى را شكر مىكنم كه آب شيرين و گوارا را به من نوشانيد و آن را شور و تلخ نساخت. پس بر نعمتى كه داده و بخششى كه نموده و نيكىاى كه نسبت به من كرده است، او را مىستايم. خداوندى را ستايش مىكنم كه آبم داد و سيرابم نمود و با بخشش خود مرا شادمان و تن درست نمود و عهدهدار امورم گرديد. خدايا، مرا از كسانى قرار ده كه در روز رستاخيز از حوض محمّد6به آنان آب مىدهى و به هم راهى با او، آنها را خوش بخت مىگردانى؛ به رحمتت، اى مهربانترين مهربانان.
[طبرسى] در آداب خوردن و آشاميدن مىگويد: هر گاه عذرى در ميان نباشد، خوردن و آشاميدن در حال راه رفتن مكروه است و مستحبّ است اوّل ميزبان خوردن غذا را شروع كند و آخرين كسى باشد كه از غذا دست مىكشد و هر گاه خواستند دستها را بشويند، از آن كه در سمت راست اوست آغاز كند و تا آخرين نفر دست يك به يك را بشويد.[1]مستحبّ است آبى را كه به هنگام شستن دستها فرو مىريزد، در يك ظرف گرد آورند.[2]پيامبر اكرم6هر وقت خرما تناول مىكرد، هستهها را در كف دستش مىنهاد و سپس آنها را مىريخت. عبد اللَّه بن عبّاس رضى اللَّه عنه وقتى انارى را مىخورد، ديگرى را در آن شريك نمىساخت و مىگفت: در هر انارى يك دانهى بهشتى است. [طبرسى] مىافزايد: خوردن انار در روز جمعه مستحبّ است.
هم چنين مىگويد: در آداب مهمانى وارد شده است: مردى امير المؤمنين7را دعوت كرد. آن حضرت فرمود: «در صورتى كه سه چيز را از
[1]مكارم الأخلاق: 139؛ محاسن: 426.
[2]الآداب الدّينية: 22.
من بپذيرى، من هم دعوت تو را مىپذيرم.» گفت: يا امير المؤمنين، آنها چيست؟ فرمود: «از بيرون منزل چيزى برايم تهيّه نكنى و از آن چه در خانه دارى، از من دريغ نكنى و زن و فرزندت را به زحمت و فشار نيندازى.» عرض كرد: پذيرفتم. امير المؤمنين7هم دعوتش را قبول فرمود.[1]
[1]الآداب الدّينية: 23.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش چهارم در بيان آداب پوشيدن كفش و نعلين و برگرفتن اسلحه و وسايل ايمنى هنگام سفر
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة