بزرگ- كه دستور داده است «سپردهها و امانات را حفظ كنيد» و آن را از صفات كامل قرار داده است- بسپارد كه خداوند بزرگتر و بر حفظ امانت تواناتر است.
در كتاب «الياقوت الأحمر» تأليف احمد بن حسن اهوازى چنين عبارتى ديدم: شنيدم كه يكى از نديمهها و داستانسرايان پادشاهان ايران گفته است:
كسرى هرگز به خواب نمىرفت؛ مگر آن كه پيش از آن براى خدا سر به سجده مىنهاد و از خدا مىخواست كه وى را بعد از ميراندن زنده كند. مقصود وى از مرگ، خواب و از حيات، بيدار شدن بود.
فصل 7: دعاى پيامبر اكرم6وقتى در جنگ يا مسافرتى بود و شب فرا مىرسيد
اين دعا را به سند خودم از كتاب «التّذييل» تأليف محمّد بن نجّار- كه در بيان حال حمزة بن علىّ بن عثمان قريشى مخزومى نقل كرده است- روايت مىكنم كه گفت: هر گاه پيامبر اكرم6به جنگ يا مسافرتى مىرفت و شب فرا مىرسيد، چنين مىگفت:
«يا أرض، ربّي و ربّك اللَّه. أعوذ باللَّه من شرّك و شرّ ما فيك و شرّ ما خلق فيك و شرّ ما دبّ عليك. أعوذ باللَّه من شرّ كلّ أسد و اسود و حيّة و عقرب و من ساكن البلد و من شرّ والد و ما ولد.
اى زمين، خداى من و تو اللَّه است. پناه مىبرم به خدا از آسيب تو و زيان آن چه در دل توست و از شرّ هر آن چه در تو آفريده شده است و از گزند هر جنبندهاى كه بر روى توست. به خدا پناه مىبرم از شرّ هر شير و مار سياه بزرگ و مار و عقرب و ساكنان شهر و از تبه كارى زاينده و از زادهاش.»[1]
[1]بحار 76: 261؛ مكارم الأخلاق: 248؛ عدّة الحسن الحصين( از ابن جزرى): 111.
فصل 8: وظيفهى مسافر پس از بيدار شدن از خواب
در كتاب «فلاح السّائل و نجاح المسائل» و كتاب «الأسرار المودعة» در مورد آن چه انسان در مانند چنين حالاتى نيازمند به آن است، مطالبى بيان كرديم و در اين جا مىگوييم: مسافر هر وقت شب يا روز كه بيدرا شد، پس از بيدار شدن جهت سپاسگزارى از خداوند براى تن درستى و صحّت كاملى كه دارد، سجده به جاى آورد. در اين زمينه روايتى به ما رسيده است كه پيامبر اكرم6پس از بيدارى از خواب براى خدا سر به سجده مىنهاد.
فصل 9: آن چه مسافر هنگام كوچ از نخستين منزل مىگويد و انجام مىدهد
در آغاز اين كتاب، در موضوع مربوط به دعا و نيايش مسافر هنگام وداع با منزل و خانوادهاش، مطالبى گفتيم كه نيازى به تكرار آن نيست. اكنون دعايى را- كه الفاظش با آنها فرق دارد- ذكر مىكنيم تا خواننده ناگزير نباشد كه به صفحات پيشين برگردد و آنها را بيابد. آن دعا اين است: طبرسى در كتاب «الآداب الدّينيّة» مطلبى را از خاندان پيامبر اكرم6در بارهى اعمال هنگام كوچ از هر يك از منزلهاى طول سفر، ذكر كرده است كه متنش اين است: زمانى كه خواستى كوچ كنى، دو ركعت نماز بخوان و از خدا بخواه تو را مشمول حفظ و عنايت خود گرداند. نيز با آن مكان و ساكنانش وداع كن؛ زيرا كه هر جايى ساكنانى از فرشتگان دارد. براى وداع بگو:
«السّلام على ملائكة اللَّه الحافظين. السّلام علينا و على عباد اللَّه الصّالحين و رحمة اللَّه و بركاته.
درود بر فرشتگان خدا كه نگهباناند! درود بر ما و بندگان نيكوكار خدا و نيز رحمت و بركات خدا (بر ما و ايشان باد)!»[1]
[1]الآداب الدّينيّة؛ بحار 76: 261؛ مكارم الأخلاق: 260.
فصل 10: دعايى كه در وداع نخستين منزل خود انشا كردهايم
السّلام على من بهذا المنزل من أهله؛ سلاما يزيدكم اللَّه- جلّ جلاله- به من فضله و نستودعكم اللَّه- جلّ جلاله- و الحفظة من ملائكته و خاصّته و نسألكم أن تستودعونا اللَّه- جلّ جلاله- و جميع حفظته و أن تذكرونا في خلواتكم و مناجاتكم بما يليق بمروآتكم و عناياتكم و تشركونا في دعواتكم و أن تسألوا اللَّه- جلّ جلاله- لنا تمام السّلامة و دوام الاستقامة.
و إن كان قد وقع منّا في هذا المنزل شيء يقتضي سوء مجاورتكم أو إهمال بحقّ صحبتكم أو مخالفة للَّه- جلّ جلاله- في مراعاة أهل المنازل أو تضييع لبعض الآداب و الفضائل، فنسألكم العفو عمّا يخصّكم و طلب العفو عنّا من اللَّه- جلّ جلاله- فيما يختصّ بإهمال أمره و تعظيم قدره. و السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته.
درود بر هر كه در اين محل مسكن گرفته است؛ درودى كه به سبب آن خداوند فضلش را بيشتر نصيب شما گرداند. شما و فرشتگان نگهبان و خاصّان او را به خدا مىسپاريم و خواهش مىكنيم شما ما را به خدا و تمامى ملائكهى نگهبانش بسپاريد و در خلوتها و نيايشهايتان- آن گونه كه شايستهى جوان مردى و توجّه خاصّ شماست- از ما ياد كنيد و در دعاهايتان ما را هم شريك سازيد و از خدا بخواهيد كمال تن درستى و پاى دارى اعضا و جوارح ما ادامه يابد. اگر در اين منزلها كارى از ما سرزده است كه موجب شده همسايهى بدى
باشيم يا در حقّ همنشينى با شما سهل انگارى كردهايم و كارى خلاف مقرّرات الهى در بارهى مراعات ساكنين منزل از ما سرزده است يا پارهاى از آداب و فضيلتها را ناديده انگاشتهايم، از شما مىخواهيم از حقوقى كه ويژهى خودتان است، درگذريد و از خدا بخواهيد در آن چه مربوط به ذات مقدّس اوست، از قبيل سستى در انجام دستور او و كوتاهى در بزرگ داشت منزلت وى، ما را ببخشايد. درود و رحمت و بركات خدا بر شما باد!
فصل 11: دعاى وداع با جايگاه نماز و عبادت در منزل نخست
(به درگاه پروردگار) چنين مىگوييم:
اللّهمّ إنّا روّينا في الأخبار النّبويّة و الآثار المرضيّة أنّ كلّ أرض تشهد يوم القيامة لمن قصد إليه او عبدك عليها. اللّهمّ فاجعل هذه الأرض من جملة شهودنا يوم موعودنا أنّك ارتضيتنا فيها لعبادتك و أهّلتنا للتّشريف بطاعتك و وفّقتنا للشّكر لنعمتك و أغننا في اليوم الموعود عن شهادة الشّهود بما أنت أهله من الرّحمة و الجود و اجعل العناية الّتي دلّتنا على هذا التّعريف و التّشريف سببا لحفظنا في طريقنا و زيادة توفيقنا و زوال الأمور المقتضية لتعويقنا؛ برحمتك يا أرحم الرّاحمين. و أشرك في كلّ ما دعوناه و رجوناه من صحبنا من صديقنا و رفيقنا و من كان مسافرا من إخواننا الصّالحين؛ يا أكرم الأكرمين.
خداوندا، در اخبار نبوى و آثار دل پذير براى ما روايت شده است كه روز قيامت هر زمينى براى هر كه به آن روى آورده و بر آن تو را عبادت كرده است، شهادت مىدهد. بار الها، پس اين زمين را از زمرهى گواهان ما در روز قيامت قرار ده؛ زيرا راضى گرديدى كه در آن عبادتت را به جا آوريم و لياقت مفتخر شدن به عبادتت را به ما دادهاى و براى سپاسگزارى نعمتت ما را موفّق ساختهاى. در روز قيامت به سبب آن چه از بخشايش و بخشش كه تو لايق آنى، ما را از گواهى دادن شاهدان بىنياز فرماى و اين توجّه مخصوصى را كه بر اين شناخت و
شرافت رهبرىمان كرده است، وسيلهاى جهت ايمن گرديدن در راهمان و بيشتر شدن توفيق و زدودن چيزهايى كه مايهى عقب افتادگى ما مىشود، گردان؛ به رحمتت، اى مهربانترين مهربانان. در همهى دعاهايى كه خوانديم و اميدهايى كه داريم، هر كه را هم سفر ماست، از دوستان و همراهان ما و هر برادر شايستهى ما كه مسافر است، شريك گردان؛ اى گرامىترين بزرگواران.