سپس حركت كن كه خداوند بلا را از تو بر طرف مىسازد.»[1]هم چنين در روايتى ديدم كه در هنگام صدقه دادن قبل از سفر گفته مىشود:
«اللّهمّ إنّي اشتريت بهذه الصّدقة سلامتي و سلامة سفري و ما معي. اللّهمّ احفظني و احفظ ما معي و سلّمني و سلّم ما معي و بلّغني و بلّغ ما معي ببلاغك الحسن الجميل.»
«پروردگارا، من سلامت خود و سلامت سفرم و آن چه را به همراه دارم، با اين كار نيك مىخرم. پروردگارا، مرا و آن چه به همراهم است حفظ فرما و سلامت بدار و به كفايت نيك و پسنديدهات من و آنها را به مقصد برسان.»[2]آن چه را كه افزون بر آن چه گذشت ذكر خواهيم كرد، در فصلى جداگانه مىآوريم.
فصل: آن چه هنگام دادن صدقه مىگوييم
در آن هنگام، مىگوييم:
اللّهمّ إنّك قلت لقوم يتصدّقونوَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ[3]و قد علمت- يا اللَّه- ما جرى في الإسلام من اختلاط الحلال بالحرام؛ فأنا أسألك بمن يعزّ عليك و بجميع الوسائل إليك أن تطهّر هذا من الأدناس و حقوق النّاس و الحرامات و الشّبهات و تصانع عنه أصحابه من الأحياء و الأموات، حتّى يصير طاهرا يصلح للصّدقة بين يديك و عرضه عليك و التّقرّب به إليك.
[1]محاسن: 349؛ مكارم الأخلاق: 256.
[2]مصباح الزّائر: 9؛ بحار 76: 236؛ مكارم الأخلاق: 246؛ محاسن: 350.
[3]بقره( 2): 268.
اللّهمّ إنّ هذه لك و منك و هي صدقة عن مولانا- صلوات اللَّه عليه- و بين يدي أسفاره و حركاته و سكناته في ساعات ليله و نهاره و صدقة عمّن يعنيه أمره و ما يعنيه أمره و ما يصحبه و ما يخلّفه و صدقة عنّي و عن ذرّيّتي و أهل عنايتي و ما أصحبه و ما أخلّفه و بين يدي حركاتي و سكناتي في ساعات الأسفار باللّيل و النّهار لتكفيه و تكفينا بها كلّ خطر ممّا بطن أو ظهر و تفتح بها عليه و علينا أبواب المسارّ و طول الأعمار و الانتصار و تلهمنا ما فيه رضاك و الدّخول في حماك و الأمان في الدّنيا و يوم نلقاك و ما فيه كمال سلامتنا و سعادتنا في دنيانا و آخرتنا. اللّهمّ فتلقّها بالقبول و نجاح المسئول و بلوغ المأمول؛ برحمتك يا أرحم الرّاحمين.
پروردگارا، خود به صدقه دهندگان فرمودهاى: (به چيزهاى پست روى نياوريد كه از آنها انفاق كنيد) و اى آفريدگار، به رواج يافتن آميختگى حلال با حرام در ميان مسلمانان آگاهاى. پس به حقّ شرافتمندان درگاهت و به آنان كه وسيلههاى ما به سوى تواند، از تو مىخواهم كه اين صدقه را از آلودگىها و حقوق مردم و حرامها و شبههها پاك گردانى و صاحبان آن را از زندگان و مردگان، چنان كنى كه راضى شوند و به گونهاى پاك شود كه ارزش صدقه دادن در پيشگاهت و عرضه داشتن بر تو و نزديكى جستن به محضر مقدّست را با آن بيابد.
بار خدايا، بىترديد اين صدقه براى تو و موهبت توست و اين صدقهاى است از جانب مولاى ما صلوات اللَّه عليه و پيشاپيش مسافرتها و جنبشها و آرامشهاى آن بزرگوار در تمامى لحظات شب و روز و صدقهاى است از جانب هر چيز و هر كس كه به امر او اهتمام مىورزد و آن چه هم راه اوست و آن چه پشت سر نهاده و صدقهاى است پيشاپيش حركتها و آرامشهايم در زمان سفر به هنگام شب و روز، از جانب خود و فرزندانم و آنان كه مورد توجّه مناند و هر آن چه هم راه دارم و آن چه به جاى گذاردهام تا به سبب اين صدقه، سرور ما- كه درود خدا بر او
باد!- و ما را از هر چه سلامتيمان را، چه پنهان و چه آشكار، تهديد مىكند، رهايى دهى و درهاى شادمانى و طول عمر و پيروزى را بر آن بزرگوار و ما بگشايى و آن چه را خوشنودىات در آن است و ما را در ظلّ حمايت تو درمىآورد و سبب ايمنى در دنيا و روز ملاقات توست و نيز آن چه كمال آسودگى و كاميابىمان را در دنيا و آخرت فراهم مىسازد، به ما الهام فرمايى. پروردگارا، از ما بپذير و خواستههايمان را برآورده ساز و ما را به آرزويمان برسان؛ به مهربانىات، اى مهربانترين مهربانان.
گاه بر اين دعاها مىافزاييم و مىگوييم:
يا من يدفع بالصّدقة و الدّعاء عن أعنان السّماء ما حتم و أبرم من سوء القضاء، صلّ على محمّد و آل محمّد و ادفع بهذه الصّدقة و الدّعاء ما حتمت و أبرمت من سوء القضاء و سائر أنواع البلاء و شماتة الحسّاد و الأعداء و افتح علينا بها ما أنت أهله من طول البقاء و النّعماء و الآلاء و الشّفاء و الدّواء و بلوغ الرّجاء و إجابة الدّعاء؛ برحمتك يا أرحم الرّاحمين.
اى آن كه به سبب صدقه و دعا مقدّرات ناگوارى را كه محتوم و مسلّم شده است، از اطراف و نواحى آسمانها دور مىگردانى، بر محمّد و خاندانش درود فرست و به اين صدقه و دعا از مقدّرات بد و بلاهاى ديگر و دل شادى حاسدان و دشمنان آن چه را كه بر ما محتوم و مقرّر داشتهاى، از ما دور ساز و از طول عمر و آسايش و نعمت و بهبود و درمان و رسيدن به آرزو و استجابت دعا و آن چه را كه شايستهى كرم توست به ما ارزانى دار؛ به رحمتت، اى مهربانترين مهربانان.
هم چنين بعد از صدقه دادن دعاى روايتشدهى زير را مىخوانم:
«لا إله إلّا اللَّه الحليم الكريم، لا إله إلّا اللَّه العليّ العظيم، سبحان اللَّه ربّ السّماوات السّبع و ربّ الأرضين السّبع و ما فيهنّ و ما بينهنّ و ربّ العرش العظيموَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
و صلّى اللَّه على محمّد و آله الطّيّبين الطّاهرين.
اللّهمّ كن لي جارا من كلّ جبّار عنيد و من كلّ شيطان مريد؛ بسم اللَّه دخلت و بسم اللَّه خرجت. اللّهمّ إنّي أقدّم بين يدي نسياني و عجلتي بسم اللَّه و ما شاء اللَّه في سفري هذا ذكرته أم نسيته.
اللّهمّ أنت المستعان على الأمور كلّها و أنت الصّاحب في السّفر و الخليفة في الأهل. اللّهمّ هوّن علينا سفرنا و اطولنا الأرض و سيّرنا فيها بطاعتك و طاعة رسولك. اللّهمّ أصلح لنا ظهرنا و بارك لنا فيما رزقتنا و قنا عذاب النّار. اللّهمّ إنّا نعوذ بك من وعثاء السّفر و كآبة المنقلب و سوء المنظر في الأهل و المال و الولد. اللّهمّ أنت عضدي و ناصري. اللّهمّ اقطع عنّي بعده و مشقّته و اصحبني فيه و اخلفني في أهلي بخير و لا حول و لا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم.»
«معبودى جز خداى بردبار بزرگوار نيست. معبودى جز خداى بلند مرتبهى والامقام نيست. پروردگار آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه و نيز آن چه در آنها و بين آنهاست و پروردگار عرش بزرگ از هر نقصى به دور است و درود بر فرستادگان خدا! ستايش مخصوص خداوند جهانيان است. درود خدا بر محمّد و خاندان نيك و پاكش باد! پروردگارا، از هر گردنكش ستيزنده و از هر شيطان سركش به تو پناه مىبرم. به نام خدا آمدم و به نام خدا مىروم. آفريدگارا، من نام خدا و خواست خدا را در اين سفرم- چه به ياد داشته باشم و چه فراموش كنم- پيش مىدارم.
خداوندا، تويى كه همهى كارها به كمك تو انجام مىشود و در سفر، هم راه و بعد از من، در خانوادهام جانشينم مىگردى. پروردگارا، سفر را بر ما آسان كن و زمين را بر ايمان در هم نورد و با اطاعت خود و پيامبرت قدممان در راه گذار. خداوندا، فرزندان ما را صالح گردان و در آن چه روزى ما ساختهاى، بركت قرار ده و ما را از آتش دوزخ بازدار.
خداوندا، از رنج و سختى سفر و اندوه و ملال بازگشت و از سوء نيّت
بدانديشان در بارهى خاندان و اندوخته و فرزندانم به تو پناه مىبرم.
پروردگارا، تو مددكار و پشتيبان منى؛ الاها، دورى و فرسودگى راه را از من دور گردان و مرا در سفر هم راه باش و در محافظت خانوادهام به نيكى جانشينى كن؛ هيچ جنبشى و هيچ توانى نيست مگر به يارى خداوند والاى بزرگ.»[1]
[1]بحار 76: 236؛ مصباح الزّائر: 9.
فصل 12: نماز و دعا و گفتار نيك در زمان وداع با زن و فرزند
بدان كه ما در اين هنگام خانوادهى خود را فرا مىخوانيم و به آنها سفارش مىكنيم تا برنامههايى را كه در هنگام حضور ما انجام مىدادند، ادامه دهند؛ نماز خود را در اوّل وقت بخوانند؛ قرآن تلاوت كنند و تا جايى كه مىتوانند در نگهبانى درها و اثاث و اموال خويش كوشش كنند و به آنها ياد آور مىشويم كه خداوند بزرگوار به عوض ما سرپرست آنان است و بىشك نزد ايشان حاضر است و كارهاى آنان در ديدگاه اوست و مراقبت آنان در مقابل خداوند و حضورشان در پيشگاه او از بودن ما نزد ايشان بسى مهمتر است و كوشش در حفظ آن چه موجب تقرّب ايشان به خدا مىشود، لازمتر.
سپس دو ركعت نماز وداع با آنان را مىخوانيم؛ به اين شرح: در ركعت اوّل حمد وقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌهر كدام يك بار و در ركعت دوم، حمد و سورهى قدر هر كدام يك بار. گاهى در ركعت نخست بعد از حمد و سوره، تمام سورهى فتح يا قسمتى از آن و در ركعت دوم، بعد از حمد و سوره، سورهى نصر را مىخوانيم. در قنوت نيز دعاهاى مربوط به سلامتى و عنايت كامل خداوند را- كه خود دريچهى فهم آن را بر ما گشوده است- مىخوانيم. پس از پايان نماز و تسبيح حضرت زهرا3، به خواندن دعاهايى مىپردازيم كه از روايات برگزيدهايم و يا عقل به ما راهنمايى كرده است.
در اين جا، ابتدا دعاهايى را كه در احاديث بدين مناسبت رسيده است، ذكر مىكنيم؛ از آن جمله مىگوييم:
«اللّهمّ إنّي أستودعك اليوم نفسي و أهلي و مالي و ولدي و
من كان منّي بسبيل، الشّاهد منهم و الغائب. اللّهمّ احفظنا بحفظ الإيمان و احفظ علينا. اللّهمّ اجمعنا في رحمتك و لا تسلبنا فضلك؛ إنّا إليك راغبون. اللّهمّ إنّا نعوذ بك من وعثاء السّفر و كآبة المنقلب و سوء المنظر في الأهل و المال و الولد في الدّنيا و الآخرة.
اللّهمّ إنّي أتوجّه إليك هذا التّوجّه طلبا لمرضاتك و تقرّبا إليك. اللّهمّ فبلّغني ما أؤمّله و أرجوه فيك و في أوليائك؛ يا أرحم الرّاحمين.»
«پروردگارا، امروز خود و خانواده و ثروت و فرزندانم و هر كس را كه به من بستگى دارد، از حاضران و غايبان، به وديعه به تو مىسپارم.
خداوندا، ما را به نگهدارى ايمانمان مراقبت فرماى و آن را براى ما حفظ گردان. خدايا، ما را در رحمت و احسان خويش فراهم آر و فضلت را از ما مگير كه ما همگى آرزومند توييم.
پروردگارا، از مشقّت راه و اندوه بازگشت و ديد بد نسبت به خانواده و ثروت و فرزند، در دنيا و عقبى، به تو پناه مىبريم. بار الاها، همهى اميد و توجّهم را به تو دوختهام تا بتوانم وسيلهى خشنودى تو را فراهم سازم و به تو نزديك گردم. پروردگارا، مرا به آرزوها و اميدهايى كه به تو و اوليايت دارم، برسان؛ اى مهربانترين مهربانان.» نيز اگر مايل بودى، چنين بگو:
اللّهمّ خرجت في وجهي هذا بلا ثقة منّي لغيرك و لا رجاء يأوي بي إلّا إليك و لا قوّة أتّكل عليها و لا حيلة ألجأ إليها إلّا طلب رضاك و ابتغاء رحمتك و تعرّضا لثوابك و سكونا إلى حسن عائدتك و أنت أعلم بما سبق لي في علمك في وجهي ممّا أحبّ و أكره. اللّهمّ فاصرف عنّي مقادير كلّ بلاء و مقضيّ كلّ لأواء و ابسط عليّ كنفا من رحمتك و لطفا من عفوك و حرزا من عفوك و سعة من رزقك و تماما من نعمتك و جماعا من معافاتك و وفّق لي فيه- يا ربّ- جميع
قضائك على موافقة هواي و حقيقة أملي و ادفع عنّي ما أحذر و ما لا أحذر على نفسي ممّا أنت أعلم به منّي و اجعل ذلك خيرا لي لآخرتي و دنياي مع ما أسألك أن تخلفني فيمن خلّفت ورائي من ولدي و أهلي و مالي و إخواني و جميع حزانتي بأفضل ما تخلف فيه غائبا من المؤمنين في تحصين كلّ عورة و حفظ كلّ مضيعة و تمام كلّ نعمة و دفاع كلّ سيّئة و كفاية كلّ محذور و صرف كلّ مكروه و كمال ما يجمع لي به الرّضا و السّرور في الدّنيا و الآخرة ثمّ ارزقني ذكرك و شكرك و طاعتك و عبادتك حتّى ترضى و بعد الرّضا.
اللّهمّ إنّي أستودعك اليوم ديني و نفسي و مالي و أهلي و ذرّيّتي و جميع إخواني. اللّهمّ احفظ الشّاهد منّا و الغائب. اللّهمّ احفظنا و احفظ علينا. اللّهمّ اجعلنا في جوارك و لا تسلبنا نعمتك و لا تغيّر ما بنا من نعمة و عافية و فضل.
پروردگارا، در اين راه كه گام مىنهم، به غير از ذات مقدّست به هيچ كس اعتماد نكردهام و آرزوى پناه آوردن به كسى جز تو را ندارم. نه نيرويى دارم كه بدان اتّكا نمايم و نه پناهگاهى كه به آن جا پناهنده شوم؛ بلكه تنها در پى آنم كه خشنودى و رحمتت را به دست آورم و خود را در معرض پاداشت قرار دهم و در جوار احسانت قرار و آرام يابم. خداوندا، تو به سرنوشت من در اين سفر از آن چه دوست دارم و از آن چه بيزارم، آگاهترى؛ پروردگارا، از تو مىخواهم هر بلايى را كه قلم تقدير برايم رقم زده است و روى آوردن هر سختى را از من بگردانى و سايهاى از ابر مهر و شفقت بر سر من بگسترانى و با گذشت از تقصيرم بر من لطف كنى و روزىات را برايم فراوان سازى و مرا در دژ بخشايشت جاى دهى و نيكى و احسانت را به طور كامل نصيبم گردانى و همهى گزندها و بدىها را از من دور سازى. پروردگارا، در اين سفر مقدّراتت را با آرزو و خواستهام هم آهنگ ساز و هر آن چه را از آن بيم دارم و ندارم- كه تو خود به آنها آگاهترى- از من دور گردان و آن را براى آخرت و دنيايم سودمند فرما.