اما در نمازهاى مستحبى، اگر به قصد ورود در نماز نباشد، اشكال ندارد
سئوال 2: خواندن تشهد اضافى در نماز چه حكمى دارد؟
جواب: اگر سهواً خوانده است سجده سهو بجا آورد و اگر عمداً تشهد اضافى خوانده است نماز باطل است.
سئوال 3: اگر تشهد نماز را فراموش كرد آيا بعد از قضاى آن بايد سلام نماز را هم بخواند؟
جواب: اگر تشهد اول باشد، سلام واجب نيست و اگر تشهد دوم را قضا مىكند، احتياطاً سلام را هم بگويد
احكام ترتيب و موالات
مسأله 1- اگر ركنى ازنماز را فراموش كند وركن بعد از آن را بجا آورد، مثلًا پيش از آن كه ركوع كند دو سجده نمايد، نماز باطل است.
مسأله 2- اگر ركنى را فراموش كند وچيزى را كه بعد از آن است وركن نيست بجا آورد، مثلًا پيش از آن كه دو سجده كند، تشهّد بخواند بايد ركن را بجا آورد و آنچه را اشتباهاً پيش از آن خوانده دوباره بخواند.
مسأله 3- اگر چيزى را كه ركن نيست فراموش كند وركن بعد از آن را بجا آورد، مثلًا حمد را فراموش كند ومشغول ركوع شود، نمازش صحيح است.
مسأله 4- اگر در نماز سهواً بين حرفها يا كلمات فاصله بيندازد وفاصله به قدرى نباشد كه صورت نماز از بين برود، چنانچه مشغول
ركن بعد نشده باشد، بايد آن حرفها يا كلمات را بطور معمول بخواند و اگر مشغول ركن بعد شده، نمازش صحيح است.
احكام مبطلات نماز
دوازده چيز نماز را باطل مىكند
اوّل: آنكه در بين نماز يكى از شرطهاى آن از بين برود مثلًا در بين نماز بفهمد كه مكانش غصبى است
دوّم: آنكه در بين نماز عمداً يا سهواً يا از روى ناچارى چيزى كه وضو يا غسل را باطل مىكند پيش بيايد مثلًا بول از او بيرون بيايد يا خوابش ببرد.
مسأله 1- كسى كه بىاختيار خوابش برده، اگر نداند كه در بين نماز خوابش برده يا بعد از آن، بايد نمازش را دوباره بخواند.
سوم: آنكه مثل اهل سنت دستها را روى هم بگذارد
چهارم: آنكه بعد از خواندن حمد آمين بگويد
مسأله 2- اگر اشتباهاً يا از روى تقيّه آمين بگويد نماز باطل نمىشود
پنجم: عمداً يا از روى فراموشى پشت به قبله كند يا به چپ و راست برگردد
ششم: عمداً كلمهاى بگويد كه دو حرف يا بيشتر داشته باشد اگرچه معنى هم نداشته باشد
مسأله 3- سرفه كردن و آروغ زدن و آه كشيدن در صورتى كه صدق
تكلّم نكند در نماز اشكال ندارد ولى گفتن آخ وآه ومانند اينها كه دو حرف است، اگر عمدى باشد، نماز را باطل مىكند مگر آن كه گفتن آه شكايت نزد خدا باشد كه نمازش را باطل نمىكند.
مسأله 4- در حال نماز، انسان نبايد به ديگرى سلام كند و اگر ديگرى به او سلام كند، بايد همانطور كه او سلام كرده جواب دهد، مثلًا اگر گفته سلام عليكم در جواب بگويد سلام عليكم ونبايد عليكم السلام بگويد و بنابر احتياط واجب بايد بين سلام وجواب مماثلت در تعريف و تنكير افراد وجمع باشد.
مسأله 5- اگر نمازگزار جواب سلام را ندهد، معصيت كرده ولى نمازش صحيح است.
مسأله 6- جواب سلام كسى كه از روى مسخره يا شوخى سلام مىكند واجب نيست.
هفتم: آنكه با صدا و عمداً خنده كند و اگر سهواً خنده كند نماز باطل نيست در صورتى كه از وضع نمازگزار خارج نشود
هشتم: آنكه براى كار دنيايى عمداً با صدا گريه كند و احتياط واجب آن است كه براى كار دنيايى بىصدا هم گريه نكند.
نهم: آنكه كارى كند كه صورت نماز را بهم بزند مثلًا به هوا بپرد اما اشاره كردن به دست در نماز اشكال ندارد
دهم: خوردن و آشاميدن در نماز اگر طورى باشد كه نگويند نماز مىخواند موجب بطلان نماز است خواه عمدى باشد يا سهوى
يازدهم: آنكه در ركعتهاى نماز دو ركعتى يا سه ركعتى يا در دو
ركعت اول نمازهاى چهار ركعتى شك كند
دوازدهم: آنكه ركن نماز را عمداً يا سهواً كم يا زياد كند يا چيزى را كه ركن نيست عمداً كم يا زياد نمايد
شكيّات
شكيّات نماز 23 قسم است هشت قسم آن شكهايى است كه نماز را باطل مىكند و به شش قسم آن نبايد اعتنا كرد و نه قسم ديگر آن صحيح است
شكهاى باطل
مسأله 1- شكهايى كه نماز را باطل مىكند از اين قرار است:
اوّل: شك در شماره ركعتهاى نماز دو ركعتى مثل نماز صبح و نماز مسافر، ولى شكّ در شماره ركعتهاى نماز مستحبّ دو ركعتى ونماز احتياط نماز را باطل نمىكند.
دوم: شك در شماره ركعتهاى نماز سه ركعتى.
سوم: آن كه در نماز چهار ركعتى شك كند كه يك ركعت خوانده يا بيشتر.
چهارم: آن كه در نماز چهار ركعتى پيش از تمام شدن سجده دوم، شك كند كه دو ركعت خوانده يا بيشتر.
پنجم شك بين دو وپنج يا دو وبيشتر از پنج.
ششم: شك بين سه وشش يا سه وبيشتر از شش.
هفتم: شك در ركعتهاى نماز كه نداند چند ركعت خوانده است.
هشتم: شك بين چهار وشش يا چهار و بيشتر از شش كه اگر قبل از اكمال سجدتين باشد نماز باطل است ولى اگر بعد از اكمال سجدتين باشد، احتياط واجب آن است كه بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد دو سجده سهو بجا آورد و بعد نماز را دوباره بخواند.
شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد
مسأله 1- شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد از اين قرار است:
اوّل: شك در چيزى كه محلّ بجا آوردن آن گذشته است، مثل آن كه در تشهّد شك كند كه سجده را بجا آورده يا نه.
دوم: شكّ بعد از سلام نماز.
سوم: شك بعد از گذشتن وقت نماز.
چهارم: شك كثير الشك يعنى كسى كه زياد شك مىكند.
پنجم: شك امام در شماره ركعتهاى نماز در صورتى كه مأموم شماره آنها را بداند و همچنين شكّ مأموم در صورتى كه امام شماره ركعتهاى نماز را بداند.
ششم: شك در نماز مستحبّى.
احكام شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد
مسأله 1- اگر در بين نماز شك كند كه يكى از كارهاى واجب آن را
انجام داده يا نه، مثلًا شك كند كه حمد خوانده يا نه، چنانچه مشغول كارى كه بايد بعد از آن انجام دهد نشده، بايد آنچه را كه در انجام آن شك كرده بجا آورد و اگر مشغول كارىكه بايد بعد از آن انجام دهد شده، بشكّ خود اعتنا نكند.
مسأله 2- اگر بعد از ركوع يا سجود شك كند كه كارهاى واجب آن، مانند ذكر وآرام بودن بدن را انجام داده يا نه، بايد به شك خود اعتنا نكند.
مسأله 3- اگر شك كند كه يكى از ركنهاى نماز را بجا آورده يا نه، چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است نشده، بايد آن را بجا آورد، لكن مثلًا اگر پيش از خواندن تشهّد، شك كند كه دو سجده را بجا آورده يا نه، بايد بجا آورد و چنانچه بعد يادش بيايد كه آن ركن را بجا آورده، چون ركن زياد شده، نمازش باطل است.
مسأله 4- اگر بعد از سلام نماز شك كند كه نمازش صحيح بوده يا نه، مثلًا شك كند ركوع را بجا آورده يا نه، يا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت، به شك خود اعتنا نكند ولى اگر هر دو طرف شك او باطل باشد، مثلًا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه سه ركعت خوانده يا پنج ركعت، نمازش باطل است.
مسأله 5- اگر كسى در يك نماز سه مرتبه شك كند، يا در سه نماز پشت سر هم مثلًا در نماز صبح وظهر وعصر شك كند، كثير الشك است، و چنانچه زياد شك كردن او از غضب يا ترس يا پريشانى حواس
نباشد، به شك خود اعتنا نكند.
مسأله 6- كسى كه در يك چيز نماز زياد شك مىكند، چنانچه در چيزهاى ديگر نماز شك كند، بايد به دستور آن عمل نمايد مثلًا كسى كه زياد شك مىكند سجده كرده يا نه اگر در بجا آوردن ركوع شك كند بايد به دستور آن رفتار نمايد يعنى اگر به سجده نرفته ركوع را بجا آورد و اگر به سجده رفته اعتنا نكند.
مسأله 7- كسى كه زياد شك مىكند اگر شك كند ركنى را بجا آورده يا نه و اعتنا نكند بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده، چنانچه مشغول ركن بعد نشده، بايد آن را بجا آورد و اگر مشغول ركن بعد شده، نمازش باطل است مثلًا اگر شك كند ركوع را بجا آورده يا نه و اعتنا نكند، چنانچه پيش از سجده دوم يادش بيايد كه ركوع را بجا نياورده بايد ركوع را بجا آورد اگرچه در اين صورت اعاده نماز احتياطاً واجب است و اگر در سجده دوم يادش بيايد، نمازش باطل است.
مسأله 8- كسى كه زياد شك مىكند، اگر شك كند چيزى را كه ركن نيست بجا آورده يا نه واعتنا نكند و بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده، چنانچه از محلّ بجا آوردن آن نگذشته، بايد آن را بجا آورد و اگر از محلّ آن گذشته، نمازش صحيح است، مثلًا اگر شك كند كه حمد خوانده يا نه واعتنا نكند چنانچه در قنوت يادش بيايد كه حمد نخوانده بايد بخواند و اگر در ركوع يادش بيايد نماز او صحيح است.
شكهاى صحيح
مسأله 1- در نه صورت اگر در شماره ركعتهاى نماز چهار ركعتى