شكيّات
شكيّات نماز 23 قسم است هشت قسم آن شكهايى است كه نماز را باطل مىكند و به شش قسم آن نبايد اعتنا كرد و نه قسم ديگر آن صحيح است
شكهاى باطل
مسأله 1- شكهايى كه نماز را باطل مىكند از اين قرار است:
اوّل: شك در شماره ركعتهاى نماز دو ركعتى مثل نماز صبح و نماز مسافر، ولى شكّ در شماره ركعتهاى نماز مستحبّ دو ركعتى ونماز احتياط نماز را باطل نمىكند.
دوم: شك در شماره ركعتهاى نماز سه ركعتى.
سوم: آن كه در نماز چهار ركعتى شك كند كه يك ركعت خوانده يا بيشتر.
چهارم: آن كه در نماز چهار ركعتى پيش از تمام شدن سجده دوم، شك كند كه دو ركعت خوانده يا بيشتر.
پنجم شك بين دو وپنج يا دو وبيشتر از پنج.
ششم: شك بين سه وشش يا سه وبيشتر از شش.
هفتم: شك در ركعتهاى نماز كه نداند چند ركعت خوانده است.
هشتم: شك بين چهار وشش يا چهار و بيشتر از شش كه اگر قبل از اكمال سجدتين باشد نماز باطل است ولى اگر بعد از اكمال سجدتين باشد، احتياط واجب آن است كه بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد دو سجده سهو بجا آورد و بعد نماز را دوباره بخواند.
شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد
مسأله 1- شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد از اين قرار است:
اوّل: شك در چيزى كه محلّ بجا آوردن آن گذشته است، مثل آن كه در تشهّد شك كند كه سجده را بجا آورده يا نه.
دوم: شكّ بعد از سلام نماز.
سوم: شك بعد از گذشتن وقت نماز.
چهارم: شك كثير الشك يعنى كسى كه زياد شك مىكند.
پنجم: شك امام در شماره ركعتهاى نماز در صورتى كه مأموم شماره آنها را بداند و همچنين شكّ مأموم در صورتى كه امام شماره ركعتهاى نماز را بداند.
ششم: شك در نماز مستحبّى.
احكام شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد
مسأله 1- اگر در بين نماز شك كند كه يكى از كارهاى واجب آن را
انجام داده يا نه، مثلًا شك كند كه حمد خوانده يا نه، چنانچه مشغول كارى كه بايد بعد از آن انجام دهد نشده، بايد آنچه را كه در انجام آن شك كرده بجا آورد و اگر مشغول كارىكه بايد بعد از آن انجام دهد شده، بشكّ خود اعتنا نكند.
مسأله 2- اگر بعد از ركوع يا سجود شك كند كه كارهاى واجب آن، مانند ذكر وآرام بودن بدن را انجام داده يا نه، بايد به شك خود اعتنا نكند.
مسأله 3- اگر شك كند كه يكى از ركنهاى نماز را بجا آورده يا نه، چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است نشده، بايد آن را بجا آورد، لكن مثلًا اگر پيش از خواندن تشهّد، شك كند كه دو سجده را بجا آورده يا نه، بايد بجا آورد و چنانچه بعد يادش بيايد كه آن ركن را بجا آورده، چون ركن زياد شده، نمازش باطل است.
مسأله 4- اگر بعد از سلام نماز شك كند كه نمازش صحيح بوده يا نه، مثلًا شك كند ركوع را بجا آورده يا نه، يا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت، به شك خود اعتنا نكند ولى اگر هر دو طرف شك او باطل باشد، مثلًا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه سه ركعت خوانده يا پنج ركعت، نمازش باطل است.
مسأله 5- اگر كسى در يك نماز سه مرتبه شك كند، يا در سه نماز پشت سر هم مثلًا در نماز صبح وظهر وعصر شك كند، كثير الشك است، و چنانچه زياد شك كردن او از غضب يا ترس يا پريشانى حواس
نباشد، به شك خود اعتنا نكند.
مسأله 6- كسى كه در يك چيز نماز زياد شك مىكند، چنانچه در چيزهاى ديگر نماز شك كند، بايد به دستور آن عمل نمايد مثلًا كسى كه زياد شك مىكند سجده كرده يا نه اگر در بجا آوردن ركوع شك كند بايد به دستور آن رفتار نمايد يعنى اگر به سجده نرفته ركوع را بجا آورد و اگر به سجده رفته اعتنا نكند.
مسأله 7- كسى كه زياد شك مىكند اگر شك كند ركنى را بجا آورده يا نه و اعتنا نكند بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده، چنانچه مشغول ركن بعد نشده، بايد آن را بجا آورد و اگر مشغول ركن بعد شده، نمازش باطل است مثلًا اگر شك كند ركوع را بجا آورده يا نه و اعتنا نكند، چنانچه پيش از سجده دوم يادش بيايد كه ركوع را بجا نياورده بايد ركوع را بجا آورد اگرچه در اين صورت اعاده نماز احتياطاً واجب است و اگر در سجده دوم يادش بيايد، نمازش باطل است.
مسأله 8- كسى كه زياد شك مىكند، اگر شك كند چيزى را كه ركن نيست بجا آورده يا نه واعتنا نكند و بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده، چنانچه از محلّ بجا آوردن آن نگذشته، بايد آن را بجا آورد و اگر از محلّ آن گذشته، نمازش صحيح است، مثلًا اگر شك كند كه حمد خوانده يا نه واعتنا نكند چنانچه در قنوت يادش بيايد كه حمد نخوانده بايد بخواند و اگر در ركوع يادش بيايد نماز او صحيح است.
شكهاى صحيح
مسأله 1- در نه صورت اگر در شماره ركعتهاى نماز چهار ركعتى
شك كند، احتياط واجب آن است كه فوراً فكر نمايد، پس اگر يقين يا گمان به يك طرف شكپيدا كرد، همان طرف رابگيرد ونماز را تمام كند وگرنه به دستورهايى كه گفته مىشود عمل نمايد، و آن نه صورت از اين قرار است:
اوّل: آن كه بعد از فارغ شدن از ذكر واجب در سجده دوم شك كند دو ركعت خوانده يا سه ركعت، كه بايد بنا بگذارد سه ركعت خوانده و يك ركعت ديگر بخواند و نماز را تمام كند و بعد از نماز يك ركعت نماز ايستاده به احتياط واجب بخواند و احتياطاً نماز را دوباره بخواند مگر اين كه شك بعد از سر برداشتن از سجده دوم باشد كه در اين صورت اعاده لازم نيست.
دوم: شك بين دو وچهار بعد از سربرداشتن از سجده دوم كه بايد بنا بگذارد چهار ركعت خوانده و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو ركعت نماز احتياط ايستاده بخواند.
سوم: شك بين دو و سه و چهار بعد از سربرداشتن از سجده دوم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و بعد از نماز دو ركعت نماز احتياط ايستاده و بعد دو ركعت نماز نشسته بجا آورد.
چهارم: شك بين چهار وپنج بعد از سربرداشتن از سجده دوم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد ونماز را تمام كند و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.
پنجم: شك بين سه وچهار كه در هر جاى نماز باشد، بايد بنا را بر چهار بگذارد ونماز را تمام كند و بعد از نماز، يك ركعت نماز احتياط
ايستاده يا دو ركعت نماز نشسته بجا آورد و احتياط مستحبّ آن است كه دو ركعت نشسته بياورد.
ششم: شك بين چهار وپنج در حال ايستاده كه بايد بنشيند وتشهّد بخواند ونماز را سلام دهد ويك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نماز نشسته بجا آورد و احتياط مستحبّ آن است كه دو ركعت نشسته بخواند.
هفتم: شك بين سه وپنج در حال ايستاده كه بايد بنشيند وتشهّد بخواند ونماز را سلام دهد ودو ركعت نماز احتياط ايستاده بجا آورد.
هشتم: شك بين سه وچهار وپنج در حال ايستاده، كه بايد بنشيند وتشهّد بخواند و بعد از سلام نماز، دو ركعت نماز احتياط ايستاده و بعد دو ركعت نماز نشسته بجا آورد.
نهم: شك بين پنج و شش در حال ايستاده كه بايد بنشيند و تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد و دو سجده سهو بجا آورد.
مسأله 2- اگر يكى از شكهايى كه نماز احتياط براى آنها واجب است در نماز پيش آيد، چنانچه انسان نماز را تمام كند وبدون خواندن نماز احتياط، نماز را از سر بگيرد، معصيت كرده است پس اگر پيش از انجام كارى كه نماز را باطل مىكند، نماز را از سر گرفته، نماز دومش هم باطل است و اگر بعد از انجام كارى كه نماز را باطل مىكند، مشغول نماز شده، نماز دومش صحيح است.
مسأله 3- اگر اوّل گمانش به يك طرف بيشتر باشد، بعد دو طرف در نظر او مساوى شود، بايد به دستور شك عمل نمايد، و اگر اوّل دو طرف
در نظر او مساوىباشد وبطرفى كه وظيفه اوست بنا بگذارد، بعد گمانش بطرف ديگر برود، بايد همان طرف را بگيرد ونماز را تمام كند.
مسأله 4- اگر موقعى كه ايستاده بين سه وچهار يا بين سه وچهار وپنج شك كند و يادش بيايد كه دو سجده از ركعت پيش بجا نياورد، نمازش باطلاست.
مسأله 5- اگر شك او از بين برود و شك ديگرى برايش پيش آيد، مثلًا اوّل شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت، بعد شك كند سه ركعت خوانده يا چهار ركعت، بايد به دستور شك دوم عمل نمايد.
مسأله 6- اگر بعد از نماز شك كند كه در نماز مثلًا بين دو وچهار شك كرده، يا بين سه و چهار، احتياط واجب آن است كه به دستور هر دو عمل كند ونماز را هم دوباره بخواند.
نماز احتياط
مسأله 1- كسى كه نماز احتياط بر او واجب است، بايد بعد از سلام نماز فوراً نيّت نماز احتياط كند وتكبير بگويد وحمد را بخواند و به ركوع رود ودو سجده نمايد پس اگر يك ركعت نماز احتياط بر او واجب است، بعد از دو سجده تشهّد بخواند وسلام دهد و اگر دو ركعت نماز احتياط بر او واجب است، بعد از دو سجده يك ركعت ديگر مثل ركعت اوّل بجا آورد و بعد از تشهّد، سلام دهد.
مسأله 2- نماز احتياط سوره وقنوت ندارد و بايد آن را آهسته بخواند ونيّت آن را به زبان نياورد و احتياط واجب آن است كه بسم اللَّه
آن را هم آهسته بخواند.
مسأله 3- اگر پيش از خواندن نماز احتياط بفهمد كه ركعتهاى نمازش كم بوده، چنانچه كارى كه نماز را باطل مىكند انجام نداده، بايد آنچه از نماز نخوانده، بخواند و براى سلام بيجا دو سجده سهو بنمايد، و اگر كارى كه نماز را باطل مىكند انجام داده، مثلًا پشت به قبله كرده بايد نماز را دوباره بجاآورد.
مسأله 4- اگر در نماز احتياط ركنى را زياد كند، يا مثلًا به جاى يك ركعت دو ركعت بخواند، نماز احتياط باطل مىشود و بايد دوباره نماز احتياط واصل نماز را بخواند.
مسأله 5- موقعى كه مشغول نماز احتياط است اگر در يكى از كارهاى آن شك كند، چنانچه محلّ آن نگذشته، بايد بجا آورد و اگر محلّش گذشته، بايد به شك خود اعتنا نكند، مثلًا اگر شك كند كه حمد خوانده يا نه، چنانچه به ركوع نرفته بايد بخواند، و اگر به ركوع رفته، به شكّ خود اعتنا نكند.
مسأله 6- اگر در شماره ركعتهاى نماز احتياط شك كند، چنانچه بطرف بيشتر شك، نماز را باطل مىكند، بايد بنا را بر كمتر بگذارد و اگر طرف بيشتر شك، نماز را باطل نمىكند، بايد بنا را بر بيشتر بگذارد، مثلًا موقعى كه مشغول خواندن دو ركعت نماز احتياط است، اگر شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت، چون طرف بيشتر شك نماز را باطل مىكند، بايد بنا بگذارد كه دو ركعت خوانده و اگر شك كند كه يك ركعت خوانده يا دو ركعت چون طرف بيشتر شك نماز را باطل